17/08/2018

 

Շնորհակալություն hy.yerevan.icro.ir կայք այցելելու համար
Բովանդակություն
Clock
News > Մայիսի 18-ը Իրանում նշվում է Օմար Խայամի մեծարման օր


  տպագրել        ուղարկել ընկերոջը

Մայիսի 18-ը Իրանում նշվում է Օմար Խայամի մեծարման օր

 

 

Օմար Խայամ

Օմար Խայամն աշխարհում ճանաչված է որպես տաղանդավոր պոետ, սակայն նա ամեն ինչից առաջ տաղանդավոր գիտնական էր՝ իր ժամանակի մեծագույն գիտնականերից մեկը։ Նա մեծ մաթեմատիկոս, աստղագետ, փիլիսոփա էր։ Նա լավագույնս կարողանում էր մարդկության խնդիրներն ու դժվարություններն արտահայտել իր ստեղծագործություններում։

Խայամը ծնվել է 1048 թվականի մայիսի 18 ին, Նեյշաբուրում։ Պատմաբանների հավաստմամբ նա մահացել է 1131 թվականի դեկտեմբերի 4 ին։ Խայամի ճակատագիրը շատ տարօրինակ և զարմանալի էր։ Նա ապրեց որպես գիտնական աստղագետ և տոմարագետ, իսկ ժամանակակիցները բոլորովին տեղյակ չէին նրա բանաստեղծական շնորհներից։ Նրա ճակատագրի նման տարօրինակ էր նաև այն ժամանակահատվածը, որում ապրում էր Խայամը։ Նա ապրում էր այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ շիաների և սուննիների միջև առկա էին բազմաթիվ սկզբունքային և դավանաբանական վեճեր։

Պետք է ասել, որ Խայամը ոչ միայն հմուտ բանաստեղծ, այլև տաղանդավոր գիտնական, աստղաբան և մաթեմատիկոս էր, ուստի առաջին հերթին նրան պետք է դիմել, որպես այդ գիտական բնագավառի ներկայացուցիչ և կրկին քննարկել նրա նորարարությունները մաթեմատիկայի, երկրաչափության և աստղագիտության ճյուղերում։ Նա տաղանդավոր գիտնական էր, որը կարողացավ աշխարհին ներկայացնել մահմեդականների առաջադիմությունները գիտության տարբեր ոլորտներում։ Այսօր գիտության քարավանն առաջ է շարժվում։ Գիտական ճշգրտություն, լուսավոր միտք, նորարարություն և ինքնուրույնություն՝ ահա Խայամի յուրահատուկ կողմերը, որոնցով օժտված է նաև Իրանի ժողովուրդը։ Խայամի 50-60 արդյունավետ տարիների ընթացքում գրել է տարին մի քառյակ և գրել մեծ վարպետությամբ և խորիմաստությամբ, այլ էլ այնպիսի ստեղծագործություններ, ինչպիսիք միտված են եղել մարդկանց ստիպելու մտածել աշխարհի անսահմանության, սկիզբ ու վերջի և մարդու կյանքի որպիսության մասին։ Մեծարել Խայամին, նշանակում է մեծարել այն արժեքները որոնք ստեղծել ու տարածել են աշխարհի մեծերը, որոնցից էր հենց ինքը՝ Խայամը։


 

Օմար Խայամի քառյակներ

Գևորգ Էմինի թարգմանությամբ

Տողացի թարգմանությունները պարսկերենից՝ Արմանուշ Կոզմոյանի

Այս աշխարհում խելոք ու լուրջ պիտի լինես,

Խելքը՝ գլխիդ և լուռ ու մունջ պիտի լինես,

Քանի ականջ, աչք ու լեզու տեղում են դեռ,

էն գլխից կույր և համր ու խուլ պիտի լինես։

در عالم جان بهوش مي بايد بود

در كار جهان خموش مي بايد بود

تا چشم و زبان و گوش برجا باشند

بي چشم و زبان و گوش مي بايد بود

 

Ես չգիտեմ՝ նա , ով տվեց ինձ շունչ-հոգի,

Ինձ Դրասխտի համա՞ր երկնեց, թե՞ Դժոխքի,

Գավը, սիրունն ու քնարն ինձ կանխիկ տվեք

Ձեր ապառիկ Դրախտը ձեզ լինի, հոգի։

من هيچ ندانم كه مرا آن كه سرشت

از اهل بهشت كرد يا دوزخ زشت

جامي و بتي و بربطي برلب کشت

اين هر سه مرا نقد و ترا نسيه بهشت

Օդը մեղմ է, օրը՝ պայծառ ու մաքուր,

Վարդի դեմքից ցողը փոշին է մաքրում,

Դեղին վարդին թեքված սոխակը գինով

Շշնջում է, «ճիշտը հարբելն է կյանքում...»։

روزيست خوش و هوا نه گرمست و نه سرد

ابراز رُخ گلزار همي شويد گرد

بلبل بزبان حال پيش گل زرد

فرياد همي كند كه مي بايد خورد

ժամանակը ուր լինում է գալն ու երթալն ամենի,

Այդ թավալման ոչ սկիզբն ու ոչ վախճանն է հայտնի,

Ոչ ոք դեռևս աշխարհում մեզ չպատմեց անսխալ,

Թե որտեղից՞ է մեր գալն, և դեպի ուր՞ մեր երթալ։

در دايـره که آمدن و رفتن ماست

او را نه بدايت نه نهايت پيداست

کس مي نزند دمي در اين معني راست                       

کايـن آمدن از کجا و رفتن بـه کجاست

Տիկնիկ ենք մենք, ճակատագիրը՝ դերասան,

Պատկեր չէ սա, այլ՝ հավաստի ե իրական,-

Մի քանի օր կխաղանք այս բեմ-աշխարհում,

Մինչ մեզ նորից նետեն սնդուկն անէության։

ما لعبتگانيم و فلك لعبت باز

از روي حقيقت و نه از روي مجاز

بازيچه همي كنيم بر نطع وجود

افتيم به صندوق عدم يك يك باز

Երազիս մեջ մի իմաստուն ասաց ինձ,

Թե ոչ մի մարդ խեր չի տեսել դեռ քնից.

Իսկ ինչ պիտի անես, երբ քո մահը գա,–

Խմիր, քանի... արթնանում ես դեռ քնից...

در خواب بدم مرا خردمندي گفت

كز خواب كسي را گل شادي نشكفت

كاري چكني كه با اجل باشد جفت

مي خور كه بزير خاك مي بايد خفت

Եթե մեզ վարդ բաժին չընկնի-փուշն էլ բավ է,

Եթե կրակ բաժին չընկնի-լույսն էլ բավ է,

Եթե ոչ շեյխ լինի, ոչ քուրձ, ոչ մենաստան,

ժամի զանգը և Հարության հուսն էլ բավ է։

گر گل نبود نصيب ما خار بس است

ور نور بما نمي رسد نار بس است

گر خرقه و خانقاه و شيخي نبود

ناقوس و كليسيه زنار بس است

Ոչ դրախտը, ոչ դժոխքը-դեռ չի տեսել ոչ ոք, սիրտ,

Դեռ հանդերձյալ այն աշխարհից ետ չի դարձել ոչ ոք, սիրտ, Ինչքան հույս ու հավատ ունենք, մենք վստահել ենք մեկին,

Ում անունն ու ինչ լինելը՝ դեռ չի պարզելոչ ոք, սիրտ։

كس خلد و حجيم را نديده است، اي دل

كو كس كه ازآن جهان رسيده است، اي دل

اميد و هراس ما به چيزيست كز اين

كس نام نشان نيز نديدست، اي دل

Ո՛վ օրենսգետ, մենք քեզանից ջանասեր ենք այս շխարհում.

Թեև՝ հարբած, սակայն սթափ խելքի տեր ենք այս շխարհամ, Մենք՝ խաղողի արյունը ալ-մարդկանց արյունն ես դու խմում, Խղճով ասա, մե՞նք, թե՞ դու ես արյունախումն այս աշխարհում։

اي مفتي شهر از تو پركارتريم

با اين همه مستي از تو هشيارتريم

ما خون رزان خوريم و تو خون كَسان

انصاف بده كدام خونخوارتريم

Քանի որ իմ աշխարհ գալը իմ կամքով չէր այս աշխարհում.

Եվ անմուրազ հեռանալը-իմ կամքով չէ այս աշխարհում,

Վեր կաց, գոտիդ ամրացրու և գինի բեր ինձ, մատռվակ,

Որ աշխարհի ցավը խեղդեմ այս գինով լի կուժ-կուլայում...

چون آمدنم به من نبد روز نخست

وين رفتن بي مراد عزميست درست

برخيز و ميان ببند اي ساقي چست

كاندوه جهان به مي فرو خواهم شست

Գոռոզությունը անցնում է գինուց,

Կնճռոտ հարցերը լուծվում են գինուց,

Սատանան, մի կում թե գինի խմեր՝

Խոնարհում կաներ մարդ-ասածուն հնուց։

از باده شود تكبر از سرها كم

وزباده شود گشاده بند محكم

ابليس اگر زباده خوردي يكدم

كردي دو هزار سَجده پيش آدم

Եթե իմ ձեռքը հասներ ճակատագրի տախտակին,

Կգրեի այն նորից՝ համաձայն իմ տենչանքի.

Կջնջեի մեկընդմիշտ այս աշխարհից հոգս ու ցավ,

Բարձրացրած իմ գլխով այս կամարը երկնքի։

گر دست به لوحة قضا داشتمي

بر ميل و مراد خويش بنگاشتمي

غم را زجهان يكسره برداشتمي

وزشادي سر به چرخ افراشتمي

Հավատից մինչև անհավատության-չնչին մի պահ է,

Կասկածից մինչև հավաստիություն-չնչին մի պահ է.

Երջանիկ ապրիր, թող ուրախ անցնի պահն այդ անցավոր

Քանի որ կյանքի իմաստը միակհենց այդ մի պահն է։

از منزل كفر تا به دين يكنفس است

وز عالم شك تا به تعيين يكنفس است

اين يكنفس عزيز را خوش مي دار

كز حاصل عمر ما همين يك نفس است

Եբկրի խորքից մինչ աստղերը երկնքի,

Որքան դժվար առեղծվածներ լսեցի.

Ամեն կապանք արձակվեց մի հնարով,

Բայց կանգ առավ ընդդեմ մահվան հանգույցի։

از جرم گـل سياه تـا اوج زحـل                     

كردم همه مشكلات کلي را حل

بگشادم بندهاي مشكل به يـل

هر بنـد گشاده شد بجز بند اجل

Խայամ, հարբած ես թե անուշ գինուց,– երջանիկ եղի՛ր,

Եթե հարբած ես սիրունի սիրուցերջանիկ եղիր,

Ամեն բանի վերջն անէությունն է այս փուչ աշխարհում,

Կարծիր, թե... չկաս, բայց քանի որ կաս՝ երջանիկ եղիր։

خيام اگر زباده مستي خوش باش

با ماهرخي اگر نشستي خوش باش

چون عاقبت کار جهان نيستي است

انگار که نيستي چو هستي خوش باش

Մատռվա՛կ, վարդն ու սեզն այս դուրեկան,

Տես, մի շաբաթ անց, ինչ օրը ընկան,

Խմիր, վարդ քաղիրզի մեկ էլ տեսար

Այս սեզը՝ չոր հարդ, վարդը՝ հող դարձան...

ساقي گل و سبزه بس طربناك شده است

درياب كه هفته دگر خاك شده است

مي نوش و گلي بچين كه تا در نگري

گل خاك شده است و سبزه خاشاك شده است

Թե ձեռքըս հասներ անիվին բախտի,

Ցած կնետեի նրան իր թախտից,

Եվ կստեղծեի ուրիշ մի անիվ,

Որ մարդ տեր դառնար իր ուզած բախտին։

گر بر فلكم دست بدي چون يزدان

برداشتمي من اين فلك را زميان

وزنو فلكي دگر چنان ساختمي

كازاده بكام دل رسيدي آسان

«Դրախտն, ֊ ասին,– հուրիներով է անուշ՛».

Ես ասի. «Լոկ խաղողի հյութն է անուշ».

Առ Կանխիկն ու Ապառիկից ձեռ քաշիր

Հեռվից է լոկ դհոլի ձայնը անուշ...

گويند ترا بهشت با حور خوشست

من مي گويم كه آب انگور خوشست

اين نقد بگير و دست از نسيه بشوي

كاواز دهل شنيدن از دور خوشست

Նորուզի սուզը ալ վարդին լավ է,

Սիրահար զույգը թարմ մարգին լավ է.

Հերիք դարդ անես անցածի մասին

Այսօրվա օրն է ամենից լավը։

بر چهره گل نسيم نوروز خوشست

در زير چمن روي دلفروز خوشست

از دي كه گذشت هر چه گويي خوش نيست

خوش باش وز دي مگو كه امروز خوشست

Ինչքան ընկեր քիչ ունենաս, այնքան լավ,

Ինչքան մարդկանց քիչ մոտենասայնքան լավ,

Ում այս կյանքում քո բարեկամն ես կարծում,

Նա է քո դեմ, կույր մի լինի, նյութում դավ։

آن به كه درين زمانه گيري دوست

با اهل زمانه صحبت از دور نكوست

كانكس كه بجملگي ترا تكيه بدوست

چون چشم خرد بازكني دشمنت اوست

Նրանք, ովքեր իմաստությամբ կյանքի գաղտնիքը բացեցին,

Եվ Աստծո մեծ էության մասին խոսքեր շռայլեցին,

Ոչ գաղտնիքի թելը գտան, ոչ էլ կծիկը քանդեցին,

Նախ՝ խելքներին գոռ տվեցին, հետո... աչքերը փակեցին...

آن بيخبران دُرّ معني سفتند

در چرخ با انواع سخنها گفتند

آگه چو نگشتند بر اسرار جهان

اول زنخي زدند و آخر خفتند

Հավերժության գաղտնիքը մութ ոչ դու գիտես և ոչ էլ՝ ես,

Ոչ դու կարող ես վերծանել գրերն այս մութ, և ոչ էլ՝ ես.

Իրականը՝ քողի ետև եղած զրույցն է միայն,–

Երբ քողն ընկնի՝ էլ չենք լինի այս աշխարհում ոչ դու,ոչ" ես։

اسرار اَزَل را نه تو داني و نه من

اين حرف معمّا نه تو خواني و نه من

هست از پس پرده گفتگوي من و تو

چون پرده برافتد نه تو ماني و نه من

Երբ կյանքն անցել է, վերջացել.– Բալխ ու Բաղդադ՝ բառեր են սին,

Երբ լցվել է գավն ու թափվել.– դառն ու քաղցրբառեր են սին. Դարդ մի անի, մեզնից հետո լուսինը դեռ շատ կդառնաԼիալուսնից՝ նորալուսին, նորալուսնից՝ լիալուսին։

چون عمر به سر رسد چه شيرين و چه تلخ

پيمانه چو پر شود، چه بغداد و چه بلخ

مي نوش كه بعد از من و تو ماه بسي

از سلخ به غره آيد و از غره به سلخ

Երեկ գիշեր քարին տվի խաս կուժը ես,

Հարբած էի, երբ ջարդեցի այս կուժը ես,

Կուժը դարձավ ու մարդկային լեզվով ասաց.–

«Քեզ պես էի, դա էլ վաղն ինձ կնմանվես...»:

بر سنگ زدم دوش سبوي كاشي

سرمست بُدم چو كردم اين عياشي

با من بزبان حال مي گفت سبو

من چون تو بودم تو نيز چون من باشي

Մի ռենդ տեսա՝ խանի սեմին նստած մոլոր,

Ոչ գյավուր էր, ոչ՝ մուսուլման հավատավոր,

Ոչ ճշմարիտ շարիաթ ուներ, ոչ էլ՝ հավատ,-

Կա՞ր Այս ու Այն կյանքում սուֆֆի այդքան հզոր։

رندي ديدم نشسته بر خنگ زمين

نه كفر و نه اسلام و نه دنيا و نه دين

نه حق نه حقيقت نه شريعت نه يقين

اَندَر دو جهان کرا بود زهرة اين

Մենք կանք-չկանք՝ աշխարհը կա ու կմնա,

Եվ մեզանից հետք ու անուն էլ չի մնա,

Երբ չկայինք՝ աշխարհը բան չէր կորցրել,

Երբ չլինենք՝ նա էլի նույնը կմնա։

اين بس كه نباشيم و جهان خواهد بود

ني نام زما و نه نشان خواهد بود

زين پيش نبوديم و نبد هيچ خلل

زين پس چو نباشيم همان خواهد بود

Գարնանը, երբ մանուշակի թուփն է ծաղկում,

Վարդի թփին զեփյուռը չանգ է նվագում.

Նա է սթափն, ով կնոջ հետ արծաթամորթ

Խմում է ու գինու գավը՝ քարին զարկում։

هر گه كه بنفشه جامه در رنگ زند

در دامن گل باد صبا چنگ زند

هشيار كسي بود كه با سيمبري

مي نوشد و جام باده بر سنگ زند

Գինետանը հարցում արի ես մի ծերից.

«Ի՞նչ լուր,– ասի,– այս աշխարհից մեկնողներից...».

«Խմիր,– ասաց,– մեզ պես քանիսն են գնացել,

Եվ նրանցից դեռ չի դարձել ոչ ոք նորից»։

پيري ديدم بخانة خماري

گفتم نكني زرفتگان اخباري

گفت مي خور كه همچو ما بسياري

رفتند و خبر باز نيامد باري

Երեկ գիշեր բրուտի մոտ մտա մի ծեր,

Տեսա երկու հազար խոսուն ու լառ կժեր.

Նույն հարցն էին տալիս նրանք. «Ո՞ւր եք, ասեք,

Կուժ սարքողներ, կուժ ծախողներ, կուժ առնողներ...»։

در كارگه كوزه گري رفتم دوش

ديدم دو هزار كوزه گويا و خموش

ناگاه يكي كوزه برآورد خروش

كو كوزه گر و كوزه خر و كوزه فروش

Այն պալատում, ուր Բահրամը քեֆ էր անում,

Հիմա եղնիկն ու առյուծն են ձագեր հանում.

Բահրա՝մ, որ գառ էիր որսում քո ողջ կյանքում,

Տեսա՞ր, ինչպես գուռը որսաց քեզ աշխարհում։

آن قصر كه جمشيد در او جام گرفت

آهو بچه كرد و روبه آرام گرفت

بهرام كه گور ميگرفتي همه عمر

ديدي كه چگونه گور بهرام گرفت

Մեզանից ո՞վ մեղք չի գործել այս աշխարհում, ասա,

Թե չի գործել, ո՞նց է ապրել այս աշխարհում, ասա,

Եթե դու իմ վատին վատով պատասխանես, Աստված,

Ինչումն է մեր միջև եղած տարբերությունն, ասա։

بي جرم و گناه در جهان كيست بگو

آن كيست كه بي جرم و گنه زيست بگو

من بد كنم و تو بد مكافات كني

پس فرق ميان من و تو چيست بگو

Առ այս գավր՝ Նոռուզի կակաչի պես արնագույն,

Կակաչադեմ կույսի հետ խնջույք արա ողջ կյանքում.

Խմիր, հարբիր, քանի դեռ երկնակամարր կապույտ

Քո աճյունը չի խառնել այս հողի հետ արնագայն։

چو لاله به نوروز قدح گير بدست

با لاله رخي اگر ترا فرصت هست

مي نوش بجز مي كه اين چرخ كهن

ناگاه ترا چون خاك گرداند پست

Այն փոշին, որ տրորում ես քո ոտքի տակ,

Եղել է մի արևադեմ, լույս Աբույակ,

Զգույշ սրբիր թևքով փոշին քո երեսից,

Ո՞վ գիտե, նա ո՞ր նազելու դեմքն է ճերմակ...

هر ذره كه در خاک زميني بوده است

پيش از من و تو تاج نگيني بوده است

گرد از رخ نازنين بآذرم نشان

كان هم رخ خوب نازنيني بوده است

Տեր, դու ես իմ կավը հունցելես ինչ անեմ,

Բուրդըս դու ես մանելգործել, ես ինչ անեմ,

Այն ամենը, ինչ կա իմ մեջ-թե լավ, թե վատ

Իմ ճակատին դու ես գրելես ինչ անեմ։

يارب تو گِلَم سرشته اي من چه كنم

پشم و قصبم تو رشته اي من چه كنم

هر نيك و بدي كه آيد از من به وجود

تو بر سر من نبشته اي من چه كنم

Եթե քո կյանքի գեթ մի պահն անցնի,

Չթողեսառանց խնդության անցնի...

Կյանքի իմաստը՜ հենց ինքն է, որ կա,–

Ինչպես որ ապրես՝ այնպես էլ կանցնի

گر يك نفست ز زندگاني گذرد

مگذار كه جز به شادماني گذرد

هشدار که سرمايه سوداي جهان

عمر يست چنان کش گذراني گذرد

Ամեն վատ-լավ, որ մարդու էությունից է գալիս,

Ամեն խինդ-ցավ, որ մարդու բնությունից է գալիս.

Բախտի վրա մի բարդիր, քանզի անիվը բախտի

Քեզնից հազար անգամ խեղճ ու անճար է ավելի։

نيکي و بدي که در نهاد بشر است

شادي و غمي كه در قضا و قدر است

با چرخ مكن حواله كاندر ره عقل

چرخ از تو هزار بار بيچاره تر است

Գարուն, թե ձմեռ, քնած,թե արթուն,

Կյանքի գիրքը մեր թերթվում է, հատնում,

Խմիր և հիշիր խոսքը հաքիմի,

Վշտերը թույն են, գինին՝ հակաթույն...

از آمدن بهار و از رفتن دي

اوراق وجود ما همي گردد طي

مي خور مخور اندوه كه فرمود حكيم

غمهاي جهان چو زهر و ترياقش مي

Մի կաթիլ ջուր էրև մի ծով դարձավ.

Փոշի էր՝ հոդին ձուլվեցմիացավ.

Քո աշխարհ գալու իմաստն ի՞նչ էր, մարդ.–

Աննշան մի ճանճ, որ... անտես դարձավ։

يك قطره آب بود تا دريا شد

يك ذره خاك با زمين يكتا شد

آمد شدن تو اندر اين عالم چيست

آمد كسي پديد و ناپيدا شد

0՜, բախտի անիվ, ամեն չարիք քո քենից է գալիս, Անարդարության բիրտ արհեստը քո հնից է գալիս.

Թե վաղը բացեն քո կուրծքը, որ սև կուրծքն է մայր հողի,

Ինչ գանձեր ասես, որ չեն գտնի քո սրտում գաղտնալից...

اي چرخ فلك خرابي از كينه توست

بيداد گري شيوه ديرينه تست

اي خاك اگر سينه تو بشكافند

بس گوهر قيمتي كه در سينه تست

Ո՞վ անտեղյակ՝ այս աշխարհքից,– ոչինչ ես դու , դու չկաս, Քամին է հիմքը քո կյանքի-ոչինչ ես դու, դու չկաս.

Քո գոյությամբ ընկած երկու անգոյության արանքում

Որպես Ոչինչ՝ Ոչնչի մեջ-ոչինչ ես, դու չկաս։

اي بيخبر از كار جهان هيچ نه اي

بنياد تو باد است از آن هيچ نه اي

شد حد وجود تو ميان دو عدم

اطراف تو هيچ و در ميان هيچ نه اي

Անձըդ Ֆալաքի հոգսերին մի տա,

Հոգիդ անցավոր վշտերին մի տա,

Թե տալիս ես՝ քեզ գինուն տուր, յարին,-

Քո կյանքն անցավոր զուր քամուն մի տա։

تن در غم روزگار بيداد مده

چون روح زغم گذشتگان بد مده

دل چو سر زلف يار برباد مده

بي مي مباد و زندگيت به باد مده

Ինձ իմաստուն կոչեց դիտմամբ իմ թշնամին,

Աստված՝ վկա, սուտ են խոսքերն այդ ու քամի...

Քանի որ ես ընկել եմ այս խուցը ցավի,

Հեչ չլինի՝ գիտեմ, թե ով եմ ես, կամ՝ ինչ։

دشمن به غلط گفت كه من فلسفيم

ايزد داند كه آنچه او گفت نيم

ليكن چو درين غم آشيان آمده ام

آخر كم از آنكه بدانم كه کيم

Թե ես մոգերի գինուց հարբած եմայդպես եմ, որ կամ. Սիրահար, գյավուր և կռապաշտ եմ,– այդպես եմ, որ կամ.

Ամեն մի թայֆֆա իր կարծիքն ունի կյանքում իմ մասին

Թե ո՞վ եմ, կամ՝ ի՞նչես ինքս գիտեմայդպես եմ, որ կամ...

گر من زمي مغان مَستَم هستم

گر كفر و گَبَر و بطيرستم هستم

هر طايفه اي بمن گماني دارد

من از آن خودم چنانكه هستم هستم

Ափսոս, որ իմ ջահելության գիրքը թերթվեց-վերջացավ,

Եվ իմ կյանքը-հազար ափսոսվաղ գարնան պես շուտ անցավ Երջանկության հավքն այն, որին ջահելություն են կոչում,

Ե՞րբ երևաց, ե՞րբ ծլվլաց ու ե՞րբ չվեց՝ չիմացա...

افسوس كه نامه جواني طي شد

و آن تازه بهار زندگاني دي شد

آن مرغ طرب كه نام او بود شباب

افسوس ندانم كه كي آمد كي شد

Ես մեծ գավերով գինին կխմեմ,

Երկու գավ ավել ինձ կնվիրեմ,

Նախ... ապահարզան կտամ իմ խելքին,

Իսկ հետո գինուն կնության կառնեմ...

امشب مي جام يكمني خواهم كرد

خود را بدو جام مي غني خواهم كرد

اول سه طلاق عقل و دين خواهم گفت

پس دختر رز را بزني خواهم كرد

Այս կուժն՝ ինձ պես սիրով տարված է եղել,

Սիրունի սև ծամին գերված է եղել,

Կժի վզին փարված այս կանթը սիրուն,

Ձեռք է, որ իր յարին փարված է եղել...

اين كوزه چو من عاشق زاري بوده است

در بند سر زلف نگاري بوده است

اين دسته گه برگردن او مي بيني

دستي است كه بر گردن ياري بوده است

Այս աշխարհին ի՞նչ օգուտ իմ աշխարհ գալուց,

Կամ ինչ օգուտ՝ այս աշխարհից իմ գնալուց,

Գոնե մեկն իմ զույգ ականջից մեկին ասեր,

Թե ինչ իմաստ՝ մեր այս գալուց ու գնալուց։

از آمدنم نبود گردون را سود

وز رفتن من جلال جاهش نفزود

وز هيچ كسي نيز دو گوشم نشنود

كاين آمدنم و رفتنم از بهر چه بود

Երբ մեռնեմ, դուք ինձ գինով լվացեք,

Եվ գավր ձեռքին ինձ թարփն ասեք,

Թե հարության օրն ինձ գտնել ուզեք,

Գինետան շեմի փոշում փնտրեցեք։

چون در گذرم به باده شوييد مرا

تلقين ز شراب ناب گوييد مرا

خواهيد به روز حشر يابيد مرا

از خاك در ميكده جوييد مرا

Ով՜ ծերունի իմաստասեր, ցողաթաթախ արշալույսին արթնացիր,

Եվ հող կրող մանկանը դու ուշադիր լավ նայիր,

Եվ խրատիր " ու հորդորիր՛, որ հող կրի զգույշորեն ու հանգիստ, Քեյղոբադի գլխուղեղը և ակնաբիբը Փարվիզի

اي پـير خـردمـند ، پـگه تر بـرخيـز

وان کودک خاک بـيـز را بـنگـرتيـز

پندش ده و گو که نرم نرمک مي بيـز

مـغز سـر كيقبــاد و چشـم پـرويـز

Թեև մզկիթ ես կարիքից դրդված եկա,

Բայց չկարծեք, թե նամազի համար եկա,

Այն սեջադեն, որ գողացել եմ այստեղից,

Մաշվել է... նոր սեջադեի համար եկա։

در مسجد گر چه به نياز آمده ام

حقا كه نه از بهر نماز آمده ام

اينجا بروزي سجاده اي دزديده ام

آن كهنه شده است باز باز آمده ام

Մի բրուտանոց մտա մեր տան կից,

Տեսա, բրուտը կավի մեծ կույտից

Կժերին՝ գլուխ ու կանթ է սարքում

Շահի գլխից ու աղքատի փեռքից...

در كارگه كوزه گري كردم راي

به پله چرخ ديدم استاد بپاي

مي كرد دلير كوزه را دسته و سر

از كله پادشاه و از دست گداي

Այն, ինչ տեսար ու հայեցիր-ոչինչ է,

Ինչ ասացիր ու լսեցիր-ոչինչ է.

Կուզես արար աշխարհն անցիր-ոչինչ է.

Սողա, մուլք ու կայք կուտակիր-ոչինչ է...

دنيا ديدي هر چه ديدي هيچ است

و ان نيز كه گفتي و شنيدي هيچ است

سرتاسر افق دويدي هيچ است

و نيز كه در خانه خزيدي هيچ است

Երեխա, ջահել, թե ծեր անկենդան,

Իրար ետևից կգան ու կերթան,

Աշխարհն ո՞ւմ մնաց, որ ո՞ւմը մնա

Գնացին, կերթանք. կգան ու կերթան...

آنان كه كهن بودند و آنان كه نوند

هر کس بمراد خويش يک يک بدوند

وين ملك جهان بكس نماند جاويد

رفتند و رويم و باز آيند و روند

Քանի որ հիմա շահ չկա խեկքից,

Եվ անխելքն է լոկ օգտվում կյանքից,

Գինի լից, թող իմ խելք-միտքը տանի

Գուցե քաղցրանա աչքը Ֆալաքի։

چو نيست در اين زمانه سودي زخرد

جز بيخرد از زمانه بر ميخورد

پيش آر از آن كه خرد مرا ببرد

باشد كه زمانه سوي ما به نگرد

Նա, ով խելքով առաջնորդվի այս աշխարհում,

Միևնույնն է՝ թե... եզ կթի այս աշխարհում,

Նախընտրելի չէ՞ հիմարի շորեր հագնի,

Նույն գնով են երբ սոխն ու խելքը վաճառում։

آن كه بكار عقل در مي كوشند

بيهوده بود كه گاو نر ميدوشند

آن به كه لباس ابلهي در پوشند

كامروز به عقل تره مي فروشند

Մի ձեռքին գինի, մյուսում՜ Ղուրան,

Մերթ հարամ ենք մենք, մերթ՝ հալալ միայն.

Այսպես, փիրուզի այս երկնքի տակ

Ոչ թունդ գյավոր ենք, ոչ՝ զուտ մուսուլման։

يك دست به مصحفيم و يك دست بجام

گه مرد حلاليم و گهي مرد حرام

ماييم در اين گنبد فيروزه

نه كافر مطلق و نه مسلمان تمام

Երեխա էինք՝ հասուն այր դարձանք,

Բայց դրանից էլ մի խեր չտեսանք.

Կուզե՞ս իմանալ՝ թե վերջն ո՞ւր հասանք՝

Ջրի պես եկանք,– քամու պես անցանք։

يك چند بكودكي باستاد شديم

يك چند باستادي خود شاد شديم

پايان سخن شنو كه ما را چه رسد

از خاك در آمديم و بر باد شديم

Գևորգ Էմինի թարգմանությամբ

Տողացի թարգմանությունները պարսկերենից՝ Արմանուշ Կոզմոյանի


 

Օմար Խայյամ քառյակներ

Բնագրից թարգմանեց Ազատ Մաթյանը

 

 

Վաղն ի՞նչ կտա, բայց ո՞վ գիտե և ճշմարիտն ո՞վ կասի,

Գինի տուր ինձ, ուրախանանք այս լուսնի տակ, իմ լուսին,

Շատ գիշերներ դեռ կշողա նա երկնքում այսպես ջինջ,

Բայց չի գտնի մեզ այս կյնքում ու չի հիշի մեր մասին։

چون عهده نمي شود کسي فردا را

حالي خوش دار اين دل پُر سودا را

مي نوش به ماهتاب اي ماه که ماه

بسيار بتابد و نيابد ما را

Անուշաբույր ու կաթնաթուր, տեր իմ, դու ես արարել ինծ,

Գեղահասակ, նման բարդու ու նոճու ես արարել ինծ,

Բայց այնպես էլ չհասկացա, աշխարհի ճոխ այս խնջույքում,

Ո՜վ նկարիչ արարչագործ, թե ինչո՞ւ ես արարել ինծ։

هر چند که رنگ و بوي زيباست مرا

چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا

معلوم نشد که در طربخانۀ خاک

نقّاش ازل بهر چه آراست مرا

Սի՜րտ իմ, այս մութ առեղծվածի պատասխանին չես հասնի չէ,

Կորովամիտ քմաստունի միտք ու բանին չես հասնի, չէ,

Քանի դեռ կաս, կյանքը դրախտ դարծրու գինով անապական,

Վերին դրախտ, ի՞նչ իմանաս, կհասն՞ս թե՞ չես հասնի, չէ։

اي دل تو به اسرار معمّا نرسي

در نکتۀ زيرکان دانا نرسي

اين جا به مي لعل بهشتي مي ساز

کآنجا که بهشت است رسي يا نرسي

Չորս ու յոթի մատյանում ու հաշվում ես դու,

Յոթ ու չորսի կրակն ընկած մաշվում ես դու,

Ճանապարհն այս գնացողը ետ չի գալու,

Օրերի հետ ճամբով անդարծ քշվում ես դու։

اي آنکه نتيجۀ چهار و هفتي

وز هفت و چهار دائم اندر نفتي

مي خور که هزار بار بيشت گفتم

باز آمدنت نيست چو رفتي

Ամպերն ելան, արտասվեցին այս նորաբաց, կանաչներում,

Ինչպե՞ս ապրել առանց գինու այս ցողաթաց կանաչներում,

Այսօր մենք ենք քեֆի նստել մարգերի մեջ այս նորածիլ,

Վաղը տեսնես ո՞վ հարբի մեր հողից ծլած կանաչներում։

ابر آمد و باز بر سَرِ سبزه گريست

بي بادۀ گُلرنگ نمي بايد زيست

اين سبزه که امروز تماشاگه ماست

تا سبزۀ خاک ما تماشاگه کيست

Բախտիդ տունկը երբ փթթել է այսօր այսպես ճոխ ու փարթամ,

Գավդ ինչո՞ւ է գինուց դատարկ, միտքդ ինչո՞ւ է այդպես տարտամ.

Գինի խմիր, ժամանակն է անագորույն քո թշնամին,

Ոչ մի գնով ետ չես բերի օրերն անցնող ջահելության։

اکنون که گلِ سعادتت پُر بار است

دست تو ز جام مي چرا بيکار است

مي خور که زمانه دشمني غدّار است

دريافتن روز چنين دشوار است

Անցած օրը ետ կանչելդ իզուր ջանք է, սիրելի՜ս,

Վաղվա մասին անրջելըդ լոկ պատրանք է, սիրելի՜ս,

Այս վայրկյանը մի կորցրու առանց գինի, առանց սեր,

Քեզ մնացած բաժին կյանքի գինը թանկ է, բիրելի՜ս։

از دي که گذشت هيچ ازو ياد مکن

فردا که نيامده است فرياد مکن

برنامده و گذشته بنياد مکن

حالي خوش باش و عمر بر باد مکن

Ա՜խ, մինչև ե՞րբ միտք ու հոգու կրակն ընկած ծխաս պիտի,

Չորս ու հինգի, վեց ու յոթի միջում մոլոր մնաս պիտի,

Ապավինիր գինու գավին, խմիր բաժակը խնդության,

Երբ չգիտես թե որտեղի՞ց եկար և ու՞ր գնաս պիտի։

اي آمده از عالم روحاني تفت

حيران شده در چنج و چهار و شش و هفت

مي نوش نداني زکجا آمده اي

خوش باش نداني به کجا خواهي رفت

Աշխարհ եկա, բայց իմ գալուց այս աշխարհին ի՞նչ օգուտ,

Անփառունակ իմ գնալուց այս աշխարհին ի՞նչ օգուտ,

Ու ոչ ոքից չլսեցի խելքը գլխին պատասխան,

Թե իմ գալուց ու գնալուց այս աշխարհին ի՞նչ օգուտ։

از آمدنم نبود گردون را سود

وز رفتن من جاه و جلالش نفزود

وز هيچکس نيز دو گوشم نشنود

کاين آمدن و رفتنم از بهر چه بود

Վե՝ր կաց, սաղի՜, ազատի՜ր ինձ այս ցավից,

Սիրտս հանի՜ր այս աշխարհի գրավից,

Բե՜ր մի սափոր գինի խմենք միասին,

Քանի սափոր դեռ չեն խինել մեր կավից։

برخيز بُتا بيار بهر دل ما

حل کن به جمال خويشتن مشکل ما

يک کوزه شراب تا به هم نوش کنيم

زان پيش که کوزه ها کنند از گِلِ ما

Ո՜վ չարխ, ինչքան չար ու շառ կա դառն ու դաժան սրտի մեջ քո,

Ինչքա՜ն ավել ու ավար կա խեվ ու խուժան սրտի մեջ քո,

Հո՜ղ, քո կուրծքը եթե ճեղքեն, անզուգական ու թանկագին,

Ինչքա՜ն ակներ ու գոհար կա այս դրուժան սրտի մեջ քո։

اي چرخ فلک خرابي از کينه تُست

بيدادگري شيوۀ ديرينۀ تُست

اي خاک اگر سينۀ تو بشکافند

بس گوهر قيمتي که در سينۀ تُست

Մեզնից առաջ նոր ու հին է եղել էլի,

Տիեզերքը իր բանին է եղել էլի,

Այնտեղ, ուր դու ոտք ես կոխում, իմ սևահո՜ն,

Մի գեղուհու աչքի բիբն է եղել էլի։

پيش از من و تو ليل و نهاري بوده است

گردنده فلک نيز به کاري بوده است

هر جا که قدم نهي تو بر روي زمين

آن مَردُمَکِ چشم نگاري بوده است

Խայյամն ասաց. “Ծփուն ծովում պատ շարելուց հոգնել եմ ես,

Այս կռապաշտ քրմապետի տաճար գալուց հոգնել եմ ես,

Ո՞վ մտել դրախտից ներս, կամ դժոխքից մ՞վ է դարձել,

Դժոխային այս խոսքերին ականջ տալուց հոգնել եմ ես։

تا چند زنم به روي درياها خشت

بيزار شدم زبُت پرستان کنِشت

خيام که گفت دوزخي خواهد بود

که رفت به دوزخ و که آمد زبهشت؟

Այս կուժն ինձ պես սիրուց խփված խև է եղել,

Սև մազերից գերված, օրը սև է եղել,

Կեռած կանթը, որ տեսնում ես նրա վզին,

Մի սիրունի վզովն ընկած թև է եղել։

اين کوزه چو من عاشق زاري بوده است

در بند سرِ زُلف نگاري بوده است

اين دسته که بر گردن او مي بيني

دستي است که بر گردن ياري بوده است

Ծաղկաթերթին գարնանային հովն է լավ,

Կանաչներում յարի տաքուկ քովն է լավ,

Երեկն անցավ, երեկները մոռացիր,

Քանի դեռ կանք, այսօրն ու այս նորն է լավ։

بر چهره گل نسيم نوروز خوش است

در صحن چمن روي دل افروز خوش است

اي دي که گذشت هر چه گويي خوش نيست

خوش باش و ز دي مگو که امروز خوش است

Թեկուզ հարբած, իր գավաթը, չէ, չի՜ փշրում ո՜չ մի գինով,

Որ անծանոթ մի կավագործ շաղախվել է այնքան բիրով,

Իսկ աննման այսքան գլուխ, ու հասակներ գեղաքանդակ

Ո՞վ է սիրով իրար կցում, ո՞վ է ջարդում այսքան քինով։

ترکيب پياله اي که در هم پيوست

بشکستن آن روا نمي دارد مست

چندين سرو پاي نازنين از سر دست

بر مِهرِ که پيوست و به کين که شکست

Չէի խնդրել, տվիր ինձ կյանք, բայց ինչու՞,

Մի կյանք կարոտ ու անրջանք, բայց ինչու՞,

Հեռանում եմ հիմա կյանքից ակամա,

Եկանք, եղանք ու հեռացանք, բայց ինչու՞։

آوردن به اضطرام اول به وجود

جز حيرتم از حيات چيزي نفزود

رفتيم باکراه و ندانيم چه بود

زين آمدن و بودن و رفتن مقصود

Ո՜չ խորհուրդներն սկզբանի դու կիմանաս, ո՜չ էլ ես,

Ո՜չ գաղտնիքն այս բառ ու բանի դու կբանաս, ոչ էլ ես,

Վարագույրի ետքում հիմա, տես, խոսում են մեր մասին,

Իսկ վարագույրն երբ իջնի, ոչ դու կմնաս, ոչ էլ ես։

اسرار ازل را نه تو داني و نه من

وين حرف معما نه تو خواني و نه من

هست از پس پرده گفتگوي من و تو

چون پرده برافتد، نه تو ماني و نه من

Սի՜րտ իմ, կյանքի առեղծվածը եթե բանանք ես ու դու,

Մահվան մթին հարվածին էլ կդիմանանք ես ու դու,

Բայց թե կյանքում միտք ու հոգով բան չիմացանք աշխարհից,

Հոգի տալուց հետո, հոգի՜ս ի՞նչ կիմանանք ես ու դու։

دل سر حيات اگر کماهي دانست

در مرگ هم اسرار الهي دانست

امروز که با خودي، ندانستي هيچ

فردا که زخود روي چه خواهي دانست؟

Ներդաշնակ են երբ քո հոգում ներհակ տարրերն այս ժամին,

Ուրախ ապրիր, թեկուզ լինի աշխարհը քո թշնամին,

Միայն ոգուն իմաստության ապավինինր, այլապես,

Մարմինը քո լոկ հողմ ու հող, փոշի է լոկ ու քամի։

ترکيب طبايع چو به کام تو دمي است

رو شاد بزي اگر چه بر تو ستمي است

با اهل خرد باش که اصل تنِ تو

گردي و نسيمي و غباري و دمي است

Երբ Նովրուզին ամպը ցողով լալաների դեմքը դաղի,

Ելի՜ր մենք էլ գինու գավով դաշտերն ելնենք՝ խաղ ու տաղի,

Այս մարգերը, որտեղ այսօր մենք ենք շրվում երազելով,

Գալ գարունքին, ո՞վ իմանա, գուցե բուսնեն հենց մեր հողին։

چون ابر به نوروز رخ لاله بشُست

برخيز و به جام باده کن عزم درست

کاين سبزه که امروز تماشاگه تُست

فردا همه از خاک تو برخواهد رست

Առանց գինու կյանքս մաշել չեմ կարող,

Մարմնիս ծանըր բեռը քաշել չեմ կարող,

Ծառա եմ ես այն վայրկյանին, երբ սաղին

Ասի՝ մեկ էլ խմի՜ր, ասեմ՝ չեմ կարոէ։

من بي مي ناب زيستن نتوانم،

بي باده، کشيد باز تن نتوانم،

من بندۀ آن دمم که ساقي گويد.

«يک جام دگر بگير» و من نتوانم.

Մեհյանի ծուխ, մզկիթի լույս մինչև ե՞րբ,

Դժոխքի ահ, դրախտի հույս մինչև ե՞րբ,

Թե ամեն բան սահմանված է ի վերուստ,

Այսքան վարանք ու տարակույս մինչև ե՞րբ։

تا کي زچراغ مسجد و دود کنشت؟

تا کي ز زيان دوزخ و سود بهشت؟

رو بر سر لوح بين که استاد قضا

اندر ازل آنچه بودني بود، نوشت.

Լավն ու վատը մարդու հոգում ո՞վ է դրել, մի՜ հարցրու,

Ցավն ու խնդում սիեզերքում ո՞վ է ցրել, մի՜ հարցրու,

Պատասխանը այս անիվի պտույտի մեջ մի՜ որոնիր,

Նա քեզանից հազար անգամ անճար է դեռ, մի՜ հարցրու։

نيکي و بدي که در نهاد بشر است،

شادي و غمي که در قضا و قدر است،

با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل،

چرخ از تو هزار بار بيچاره تر است.

Նրանք, ովքեր մեզնից առաջ հեռացել են, մատռվա՜կ,

Գոռոզության իրենց հողում մոխրացել են, մատռվա՜կ,

Գինի խմիր և լսիր ինձ, ճշմարիտը թե կուզես,

Քամի է լոկ, ինչ ասլ ու ինչ խոսել են, մատռվա՜կ։

آنان که ز پيش رفته اند اي ساقي

در خاک غرور خفته اند اي ساقي،

رو باده خور و حقيقت از من بشنو:

باد است هر آنچه گفته اند اي ساقي.

Նրանք, ովքեր սավառնեցին իմացության ոլորտներում,

Որ մոմի պես լույս սփռեցին իմացության ոլորտներում,

Ելք չգտան մութ գիշերից ու քուն մտան պատրանքներով,

Մի առասպել լոկ հյուսեցին իմացության ոլորտներում։

آنان که محيط فضل و آداب شدند،

در جمع کمال شمع اصحاب شدند،

ره زين شب تاريک نبردند برون،

گفتند فسانه اي و در خواب شدند.

Հիմա, երբ հին խնդությունից քեզ երանին մնաց միայն,

Որպես հասուն մի սրտակից, տհաս գինին մնաց միայն,

Ոչ մի բանի ձեռք մի՜ զարկիր, ուրախության սափորից զատ,

Քո մի ձեռքում երբ գավաթը սպեղանի մնաց միայն։

اکنون که زخوشدلي بجز نام ناند،

يک همدم پخته جز مي خام نماند؛

دست طرب از ساغر مي باز مگير

امروز که در دست بجز جام نماند!

Եթե գինով հարբած եմ միշտ, կամ ու կամ,

Կռապաշտ եմ ու ամբարիշտ, կամ ու կամ,

Ով իմ մասին ինչ ուզում է թող ասի,

ես ինձ համար հենց այն եմ, ինչ կամ ու կամ։

گر من ز مغانه مستم، هستم،

گر کافر و گبر و بت پرستم، هستم،

هر طايفه اي بمن گماني دارد،

من زان خودم، چنانکه هستم هستم.

Սիրուց հարբած սոխակն եկավ բաղը մտավ գարունքին,

Ծիծղուն ծաղիկ՝ կարմիր գինու գավը գտավ իմ ձեռքին,

Ուսիս թառեց ու քաղցրաձայն դայլայլեց իմ ականջին.

-Գինն իմացիր, անցած կյանքը ետ չես բերի դու կրկին։

چون بلبل مست راه در بستان يافت

روي گل و جام باده را خندان يافت

آمد به زبان حال در گوشم گفت:

«درياب که عمر رفته را نتوان يافت»

Քո կամքով էլ թեկուզ դառնա այս աշխարհը, հետո ի՞նչ,

Երբ վերջապես պիտ ավարտվի այս արարը, հետո ի՞նչ,

Ասենք մի դար պերճության ու վայելքի մեջ ապրեցիր,

Հրաշքով էլ թեկուզ քեզ տան երկրորդ դարը, հետո ի՞նչ։

دنيا به مراد رانده گير، آخر چه؟

وين نامۀ عمر خوانده گير، آخر چه؟

گيرم که بکام دل بماندي صد سال،

صد سال دگر بمانده گير، آخر چه؟

Տառապանքը աչքիս լույսը առավ, մաղի,

Ժամանակը մազիս գույնը տարավ, ս՜աղի,

Ճերմակ մազով քո թունդ ինուց երբ հարբեցի,

Աչքս բացվեց, սիրտս գարուն դառավ, ս՜աղի։

ساقي غم من بلند آوازه شده است،

سرمستي من برون زاندازه شده است:

با موي سپيد سر خوشم کز مي تو،

پيرانه سرم بهار دل تازه شده است.

Աշխարհ տեսար ու աշխարհում ինչ արեցիր ոչինչ օր։

Ինչ ասածիր ու լսեցիր ու ճառեցիր՝ ոչինչ էր,

Ողջ աշխարով արշավեցիր հորիզոնից հորիզոն,

Դարձար ու տան խուլ անկյունում ծվարեցիր, ոչինչ էր։

دنيا ديدي و هر چه ديدي هيچ است،

و آن نيز که گفتي و شنيدي هيچ است،

سر تا سر آفاق دويدي هيچ است،

و آن نيز که در خانه خزيدي هيچ است،

Ով մի ձեռքում գինու սափոր, մյուս ձեռքում գինու թաս,

Երկու երեք դրախտային հուրիներով դեռահաս,

Պար է բռնել ծաղիկներում, առվի ափին կարկաչուն,

Նրան էլ ի՞նչ ծունր ու աղոթք, նրան էլ ի՞նչ ծոմ ու պաս։

فصل گل و طرف جويبار و لب کشت

با يک دو سه اهل و لعبتي حور سرشت

پيش آر قدح که باده نوشان صبوح

آسوده ز مسجدند و فارغ ز کنشت

Գարնանը, երբ մանուշակն է երանգ ու բույր փռում սարին,

Երբ զեփյուռն է ծաղիկների փեշը մտած հանում պարի,

Իմաստունը նա է, ով մի սիրունի հետ արծաթածոց,

Գինի խմում։ խելագարվում ու խփում է թասը քարին։

هر گه که بنفشه جامه در رنگ زند،

در دامن گل باد صبا چنگ زند،

هشيار کسي بود که، با سيمبري

مي نوشد و جام باده بر سنگ زند.

Վարդապետի խոսք ու դասից եթե փախչես՝ ավելի լավ,

Սիրեկանի հյուսք ու մազից եթե կառչես՝ ավելի լավ,

Ժամանակը քո արյունով դեռ չի թրջել հողը քանի,

Դու խաղողի արյամբ թասդ եթե թրջես ավելի լավ։

از درس علوم جمله بگريزي به،

واندر سر زلف دلبر آويزي به،

زآن پيش که روزگار خونت ريزد،

تو خون قنينه در قدح ريزي به.

Մի հավք տեսա Թուս քաղաքի պարիսպների վրա թառած,

Քեյքավուսի արքայական գանգն էր ընկած նրա առաջ,

Աչքը հառած փտող գանգին կանչում էր նա.-ափսո՜ս, ափսո՜ս,

Ու՞ր են ռազմի շեփորի ձայն, թմբուկների շաչն ու շառաչ-։

مرغي ديدم نشسته بر بارۀ توس،

در چنگ گرفته کله کيکاوس،

با کله همي گفت که: افسوس، افسوس!

کو بانک جرسها و کجا نالۀ کوس؟

Եթե կույր չես, աչք իմ, գերեզմանը տես,

Խառն ու շփոթ այս աշխարհի բանը տես,

Արքաներ ու իշխաններ են հողի տակ,

Մրջյունի կեր՝ գեղուհու իրանը տես։

اي ديده اگر کور نه اي گور ببين

وين عالم پُر فتنه و پر شور ببين

شاهان و سران و سروران زير گِل اند

روهاي چو مه در دهن مور ببين

Երկնասլաց պալատների պարսպի տակ ամրակուռ

Արքաներն են քնած հիմա, թողած գահերը թափուր,

Ատամնավոր աշտարակին տեսա թառած մի ուրուր,

Ձայն էր տալիս տարակուսած. «Ու՞ր են, ու՞ր են, ախ ու՞ր, ու՞ր»։

آن قصر که بر چرخ همي زد پهلو،

بر درگه او شهان نهادندي رو،

ديديم که بر کنگره اش فاخته اي

بنشسته همي گفت که: «کو کو، کو کو؟»

Ճամբիս վրա ամեն օր վաղ լուսաբացին կաթնաթուր

Չարխի դիմաց կանգնած խոնավ իր նկուղում հողաբույր,

Շաղախվելով ձեռքն աղքատի և գլուխը մեծատան,

Կավագործը կարասներին կանթ էր դնում ու կափույր։

در کارگه کوزه گري کردم راي،

بر پايۀ چرخ ديدم استاد به پاي،

مي کرد دلير کوزه را دسته و سر،

از کل، پادشاه و از دست گداي!

Յույսի ծառին բերք գտնեի երանի,

Բան հասկացող խելք գտնեի երանի,

Ա¯խ, մինչև ե՞րբ այս գոյության զնդանում,

Դեպ անգոյը ելք գտնեի երանի։

بر شاخ اميد اگر بري يافتمي

هم رشته خويش را سري يافتمي

تا چند زتنگناي زندان وجود

اي کاش سوي عدم دري يافتمي

Ա¯խ, երանի մի տեղ հասնել լիներ գեթ,

Հանգրվանը հեռու՝ տեսնել լիներ գեթ,

Հարյուր հազար տարի հետո այս հողից

Խոտի նման նորից բուսնել լիներ գեթ։

اي کاش که جاي آرميدن بودي،

يا اين ره دور را رسيدن بودي؛

کاش از پي صد هزار سال از دل خاک،

چون سبزه امدي بر دميدن بودي!

Ճշմարիտը եթե կուզես, խոսքս լսիր, իմ անգին,

Ապավինիր կարմիր գինուն ու սիրո կառ կրակին,

Զի արարիչն այս աշխարհի ոչ հիշում է, ոչ թքում

Քո նորածիլ ընչացքին ու իմ ճերմակած միրուքին։

اي دوست حقيقت شنو از من سخني

با باده لعل باش و با سيم تني

کان کس که جهان کرد فراغت دارد

از سبلت چون تويي و ريش چو مني

Աստծու պես թե աշխարհի ղեկն ինձ տային մի վայրկյան,

Ես անվարան հիմնահատակ կավերեի ամեն բան,

Ու նրա տեղ մի նոր աշխարհ կարարեի այնպիսի,

Որտեղ ազատ մարդու սիրտն ու կամքը լիներ տիրական։

گر بر فلکم دست بدي چون يزدان،

بر داشتمي من اين فلک را ز ميان؛

از نو فلک دگر چنان ساختمي،

کازاده بکام دل رسيدي آسان.

Կուժը, որից ջուր են խմում հովիվներ ու գառնարած,

Մեծատան ու թագավորի աչք ու սիրտ է հող դառած,

Նայի՜ր, գինու ամեն թասից, որ բռնում ես քո ձեռքին,

Շղարշապատ մի սիրունի հայացքներն են քեզ հառած։

اين کوزه که آبخواره مُزدوري است

از ديده شاهي و دل دستوري است

هر کاسه مي که بر کف مخموري است

از عارض مستي و لب مستوري است

Բնությունն այս երբ արարեց նկարիչը երկնավոր,

Ինչո՞ւ խառնեց թյուրն ու թերին երանգներին դաշնավոր,

Եթե լավ էր ստեղծածը, էլ ինչո՞ւ է կործանում,

Եթե վատ էր ու անկատար, ուրեմն ո՞վ է մեղավոր։

دارنده چو ترکيب طبايع آراست،

از بهر چه او فکندش اندر کم و کاست؟

گر نيک آمد، شکستن از بهر چه بود؟

ور نيک نيامد اين صور، عيب که راست؟

Այս գոյության օվկիանն անծիր ո՞ր խավարից ծնվեց ու ե՞րբ

Մեկը չեղավ, որ խճճված այս կծիկը բացի մի կերպ,

Ամեն մեկը խելքին փչած պատասխան է տվել հարցին,

Երբ նա ինքն էլ, կա՞, թե չկա՞, ոչ ոք հաստատ չգիտե դեռ։

اين بحر وجود آمده بيرون زنهفت،

کس نيست که اين گوهر تحقيق بسفت؛

هر کس سخني از سر سودا گفته است،

زان روي که هست، کس نميداند گفت.

Աստեղային երթևեկը այս անհունի,

Ի՞նչ իմանաս, խե՜լք իմ, թե ի՞նչ իմաստ ունի,

Զգույհ, դու էլ չկորցնես թելը մտքի,

Չմոլորվես կասկածներում իմաստունի։

اجرام که ساکنان اين ايوانند،

اسباب تردد خردمندانند،

هان تا سر رشته خرد گم نکني،

کانان که مدبرند سرگردانند!

Նրանք, ովքեր իմաստի կուռ ադամանդներ կոփեցին,

Կյանքի մասին ու աշխարհի հազար լեզու թափեցին,

Եվ չբացած ո՜չ մի գաղտնիք, մնացին միշտ անգիտակ,

Ծնոտները կափկափելով կույր աչքերը փակեցին։

آن بي خبران که دُرّ معني سفتند،

در چرخ به انواع سخن ها گفتند؛

آگه چو نکشتند بر اسرار جهان،

اول زنخي زدند و آخر حفتند!

Աստղերի մեջ մի գեր կով կա երկնքում,

Մի ուրիշ կով՝ հողի խավար ընդերքում,

Ճշմարտատես թե աչք ունես, լավ նայիր,

Մի բուռ էշ տես երկու կովի արանքում։

گاويست در آسمان قرين پروين،

گاويست دگر نهفته در زير زمين؛

گر بينايي، چشم حقيقت بگشا:

زير و ربر دو گاو مشتي خر بين.

Դեռ ջահել եմ, գինին խրախճանքն է իմ,

Արբեցումը, հոգու անրջանքն է իմ,

Մի նախատեք և մի ասեք թե, դառն է,

Դառն է, այո՜, բայց չէ՞ որ նա կյանքն է իմ։

امروز که نوبت جواني من است،

مي نوشم از آنکه کامراني من است؛

عيبم مکنيد. گرچه تلخ است خوش است،

تلخ استف از آنکه زندگاني من است:

Գալս, թե ինձ հարցնեին, կասեի չէ՜,

Գնալս, եթե ինձ թողնեին, կասեի չէ՜,

Այս ավերակ մենաստանը, -ինձնով լիներ,-

Գալ, գնալս ու մնալս կասեի չէ՜։

گر آمدنم به من بدي، نامدمي.

ور نيز شدن به من بدي، کي شدمي؟

به زان نبدي که اندرين دير خراب،

نه آمدمي، نه شدمي، نه بدمي.

Այս մեր գալու ու գնալու օգուտն ու՞ր է,

Այս կյանք կոչված թել-կծիկի տուտը ու՞ր է,

Այս ճարճատուն բոցերում՚ սուրբ քանի սրտեր,

Մորմոքացին ու մոխրացան՜ ծուխը ու՞ր է։

از آمدن و رفتن ما سودي کو؟

وز تار وجود عمر ما پودي بکو؟

در چنبر چرخ جان چندين پاکان،

مي سوزد و خاک مي شود، دودي کو؟

Հազար ափսոս, խանձվեցինք մենք ի զուր,

Կեռ մանգաղով հնձվեցինք մենք ի զուր,

Աչք չբացած ու չթարթած հեռացանք,

Կարոտ սրտով կործանվեցինք մենք ի զուր։

افسوس که بي فايده فرسوده شديم،

وز داس سپهر سرنگون سوده شديم،

دردا و ندامتا که تا چشم زديم،

نابوده بکام خويش، نابود شديم!

Յարի կողքին թե պառկել ես մի ողջ կյանք,

Հաճույք ու սեր ճաշակել ես մի ողջ կյանք,

Մեկ է, պիտի հրաժեշտ տաս աշխարհին,

Քուն թե արթուն անրջել ես մի ողջ կյանք։

با يار چو آمرميده باشي همه عمر،

لذات جهان چشيده باشي همه عمر،

هم آخر کار رحلتت خواهد بود،

خوابي باشد که ديده باشي همه عمر،

Երբ քեզ բաժին այսերկրդարպաս մենաստանում

Տրտնջալ ու հոգի տալ է միայն մնում,

Երնեկ նրան՜ որ արգանդում, ո՛չ հղանում,

Ո՛չ ծնվում, ո՛չ ապրում է, ո՛չ մահանում։

چون حاصل آدمي درين جاي دو در،

جز دزد دل و دادن جان نيست دگر؛

خرم دل آنکه يک نفس زنده نبود،

و آسوده کسي که خود نزاد از مادر!

Քարե սալին մեր նշանը քաշել է հար,

Լավ ու վատից մեր գրիչը մաշվել է հար,

Ի զուր է մեր տքնելըն ու տառապելը,

Երբ ամեն ինչ սկզբանե նշվել է հար։

بر لوح نشان بودني ها بوده است،

پيوسته قلم زنيک و بد فرسوده است؛

در روز ازل هر آنچه بايست بداد،

غم خوردن و کوشيدن ما بيهوده است.

Երբ ապրուստը, օրն ու կյանքը կարճել-ձգել չի կարելի,

Ձիգ ու կարճի, ցածր ու բարձրի համար տանջվել չի կարելի։

Ճակատագիրը իմ ու քո, մեր կամքով ու անրջանքով,

Մոմի նման մեր իսկ ձեռքով թեքվլ-շտկել չի կարելի։

چون روزي و عمر بيش و کم نتوان کرد،

خود را به کم و بيش دژم نتوان کرد؛

کار من و تو چنانکه رأي من و توست

از موم بدست خويش هم نتوان کرد.

Յոթ երկինքն էլ միայն վիշտ են տեղում հիմա,

Մի ծնունդով մի արյուն են հեղուո հիմա,

Չեկածները չէին էլ գա, թե գիտնային,

Ի՞նչ ենք քաշում այս անիծված հողում հիմա։

افلاک که جز غم نفزايند دگر،

ننهند بجا تا نربايند دگر؛

تا آمدگان اگر بدانند که ما

از دهر چه مي کشيم، نايند دگر.

Այն օրվանից, երբ իմ կավն են կաղապարել,

Այս հին հողում գլխիս հազար բոց են վառել,

Ի՞նչ եք ուզում, որ ես լինեմ սրանից լավ,

Երբ հնոցից ինձ այսպես են հենց արարել։

تا خاک مرا به قالب آميخته اند،

بس فتنه که ازخاک برانگيخته اند؛

من بهتر ازين نمي توانم بودن

کز بوته مرا چنين برون ريخته اند.

Պատրանք է լոկ գոյությունը երբ աշխարհի,

Ի՞նչ ես սիրտդ խոր վշտերին արել գերի,

Ցավն ընդունիր, ինչ լինելու է թո՛ղ լինի,

Քո ցանկությամբ҆ գրվածը չեն սրբագրի։

اي دل چو حقيقت جهان هست مجاز،

چندين چه بري خواري ازين رنج دراز؛

تن را به قضا سپار و با درد بساز،

کاين رفته قلم ز بهر تو نايد باز.

Եղած-չեղած ձեռքից բացիինք, շատ ափսոս,

Մահվան ձեռքից արյուն լացինք, շատ ափսոս,

Այն աշխարհից մեկը չեկավ, հարց տայինք,

Գնացողներն ու՞ր գնացին, շատ ափսոս։

افسوس که سرمايه زکف بيرون شد،

ور دست اجل بسي جگرها خون شد!

کس نامد از آن جهان که پرسم از وي:

کاحوال مسافران دنيا چون شد.

Ջահելության օրերս անցան, չիմացա,

Գարուններս ձմեռացան, չիմացա,

Այն թռչունը, որ կոչվում է ջիվանի,

Այդ ե՞րբ եկավ, ե՞րբ հեռացավ, չիմացա։

افسوس که نامه جواني طي شد،

وآن تازه بهرا زندگاني دي شد،

حالي که ورانام جواني گفتند،

معلوم نشد که او کي آمد، کي شد!

Բարեկամնեն իմ սրտակից բոլորն անցան, գնացին,

Մեկիկ-մեկիկ մահվան ոտքի կոխան դարձան, գնացին,

Գավաթակից էինք մեկտեղ կյանքի խելառ խնջույքում,

Նրանք մեզնից մի շրջան շուտ գինովացան, գնացին։

ياران موافق همه از دست شدند،

در پاي اجل يکان يکان پست شدند،

بوديم به يک شراب در مجلس عمر،

يکدور زما پيشترک مست شدند!

Տիեզերքը երբ չի դառնում քո ցանկությամբ, իմաստուն,

Կուզես յոթը երկինք հաշվիր, կուզես ուըթ, թե ութսուն,

Պիտի թողնես ու հեռանաս երբ իղձերդ անկատար,

Չէ որդերին կեր հողի տակ, չի գայլերին բաց դաշտում։

چون چرخ به کام يک خردمند نگشت،

خواهي تو فلک هفت شمر، خواهي هشت

چون بايد مرد و آرزوها همه هشت،

چه مور خورد به گور و چه گرگ بدشت،

Մենք խաղալիք, տիեզերքը խաղամոլ,

Մի պահ այստեղ վազվզեցինք խաղալով,

Ապջ, լսի՛ր, ճշմարիտը թե կուզես,

Ունայնության սնդուկ մտանք կաղալով։

ما لعبتکانيم و فلک لعبت باز،

از روي حقيقتي نه از روي مجاز؛

يک چند درين بساط بازي کرديم،

رفتيم به صندوق عدم يک يک باز!

Հողի գորգին քնածներ եմ տեսնում ես,

Հողի տակին փտածներ եմ տեսնում ես,

Ունայնության անապատին եմ նայում,

Չեկածներ ու անցածներ եմ տեսնում ես։

بر مفرش خاک خفتگان مي بينم،

در زير زمين نهفتگان مي بينم؛

چندانکه به صحراي عدم مي نگرم،

نا آمدگان و رفتگان مي بينم!

Ապարանքում, ուր Ջամշիդն էր գավաթ բռնում,

Հիմա աղվեսն ու այծյամն են հանգիստ առնում,

Բահրամը, որ գոռ էր որսում ամբողջ մի կյանք,

Տես, ոնց գոռի որսը դառած, փտեց գոռում։

آن قصر که جمشيد درو جام گرفت،

آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت؛

بهرام که گور مي گرفتي همه عمر،

ديدي که چگونه گور بهرام گرفت؟

Մաքուր հոգին երբ բաժանվի մարմիններից քմ ու քո,

Չորս-հինգ աղյուս պիտի շարեն շիրիմներին իմ ու քո,

Հետո գալիք մեռելների գերեզմանի համար, նոր

Չորսհինգ աղյուս կաղապարեն փխրուն կավից իմ ու քո։

از تن چو برفت جان پاک من و تو،

خشتي دو نهند بر مغاک من و تو؛

وانگاه براي خشت گور دگران،

در کالبدي کشند خاک من و تو.

Լուսաբացին վաղ արթնացիր, ո՜վ ծերունի իմաստուն,

Նայիր մի պահ հող խաղացող մնակահասակ քո որդուն,

Եվ խրատի՛ր, ասա թող նուրբ, քնքուշ խաղա հողի հետ,

Քեյղոբադի ուղեղն է դա, նրա աչքը լուսատու։

اي پير خردمند پگه تر بر خيز،

وان کودک خاک بيز را بنگر تيز،

پندش ده و گو که: نرم نرمک مي بيز،

مغزش سر کيقباد و چشم پرويز!

Վե՛ր կաց, նայի՛ր գարնան հովից վարդն իր վեշը բաց է արել։

Նրա գեղը հեգ սոխակի սրտում սիրո բոց է վառել։

Դու էլ նստիր վարդի հովին,քանզի ծաղիկն այդ հոտևան,

Հողից քանի անգամ ելել ու ետ նորից հող է դառել։

بنگر زصبا دامن گل چاک شده،

بلبل ز جمال گل طربناک شده؛

در سايه گل نشين که بسيار اين گل،

از خاک برآمده است و در خاک شده!

Առվի աճին ծաղկած ամեն խոտ ու կանաչ

Մի գեղուհու շուրթերից է ծլել սևաչ,

Անարգանքով մի՛ դարձնի ոտքի կոխան,

Մի սիրունի դեմք է ամեն վարդ ու կակաչ։

هر سبزه که بر کنار جويي رسته است،

گويي زلب فرشته خويي رسته است؛

پا بر سر هر سبزه به خواري ننهي،

کان سبزه زخاک لاله رويي رسته است،

Մի շենքի մոտ մի մարդ տեսա շինարար,

Ցեխ էր շինում կոխկռտելով կոպտաբար,

Ցեխը նրան ասաց, ՙՀանգիստ, սիրելիս,

Դու էլ ինձ պես դառնալու ես ոտնահար՚։

ديدم بسر عمارتي مردي فرد،

کو گل به لگد ميزد و خوارش مي کرد،

وان گل بزبان حال با او مي گفت:

ساکن، که چو من بسي لگد خواهي خورد!

Գինու սափորն ու թասը առ, իմ անգին,

Նստիր կանաչ եզերքին զով գետակի,

Բյուր սափոր ու թաս է շինել անիվն այս,

Սիրունների ճոխ ու ճնկուն հասակից։

بردار پياله و سبو اي دل جو،

برگرد بگرد سبزه زار و لب جو؛

کاين چرخ بسي قد بتان مهرو،

صد بار پياله کرد و صد بار سبو!

Երեկ հարբած՝ քարին զարկի գինու սափորն իմ ապակի,

Հայհոյելով նման հետին փողոցային ստամբակի,

-Մարդ եմ եղել ես էլ քեզ պեսաղաղակեց խեղճը տեղից,

Վայ թե քեզ էլ մի անառակ մի օր հարբած քարին զարիկ։

بر سنگ زدم دوش سبوي کاشي،

سرمست بدم چو کردم اين اوباشي؛

با من بزبان حال مي گفت سبو:

من چون تو بدم، تو نيز چون من باشي!

Գինուց ոչ մի վնաս չկա, թասը լից,

Մի թաս խմիր, նորից մի թաս լցրու ինձ,

Շմենք, տղա՜ս, քանի դեռ մի կավագործ,

Ճամբի վրա թաս չի շինել մեր կավից։

زان کوزه مي که نيست در وي ضرري،

پر کن قدحي بخور، بمن ده دگري؛

زان پيشتر اي پسر که در رهگذري،

خاک من و تو کوزه کند کوزه گري.

Ես այս գիշեր մեծ կարասը պիտի բանամ,

Մեծ գավաթի գինով պիտի հարստանամ,

Ապահարզան տամ այս խելքին ու կրոնին,

Ու խաղողի աղջկա հետ ամուսնանամ։

امشب مي جام يک مني خواهم کرد،

خود را به دو جام مي غني خواهم کرد؛

اول سه طلاق عقل و دين خواهم داد،

پس دختر رز را بزني خواهم کرد.

Երբ ես մեռնեմ, իմ աճյունը հող արեք,

Իմ վիճակը ձեր ականջին օղ արեք,

Մարմնիս հողը մաքուր գինով շաղեցեք,

Իմ շաղախից կժի կանթ ու փող արեք։

چون مرده شوم، خاک مرا گم سازيد،

احوال مرا عبرت مردم سازيد؛

خاک تن من به باده آغشته کنيد،

وز کالبدم خشت سر خم سازيد.

Երբ ես մեռնեմ, ինձ գինով ողողեցեք,

Գերեզմանիս մաքուր գինի հեղեցեք,

Եթե վերջին դատաստանին ինձ փնտրեք,

Հենց գինետան դռան հողը պեղեցեք։

چون در گذرم به باده شوييد مرا،

تلقين ز شراب گوييد مرا،

خواهيد بروز حشر يابييد مرا؟

از خاک در ميکده جوييد مرا.

Արմատախիլ եթե դառնա տունկս հողինց

Ու ցրիվ գան անդամներս ամեն կողմից,

Ես հարություն հառնեմ, եթե գինին լցնես

Այն սափորում, որ թրծել են իմ իսկ հողից։

روزي که نهال عمر من کنده شود،

و اجرام ز يکديگر پراکنده شود؛

گر زانکه صراحي اي کنند از گل من،

حالي که زباده پر کني زنده شود.

-Դու հարբում ես՜ -ասաց շեյխը մի պոռնիկի,

Ամեն վայրկյան վաճառվում ես մի այլ մեկի,

ԱսացՈ՜վ շեյժ, ես այն եմ, ինչ դու ես ասում,

Բայց դու այն ե՞ս ինչ ձևանում ես ամենքին։

شيخي بزني فاحشه گفتا: مستي،

هر لحظه بدام دگري پا بستي؛

گفتا؛ شيخا هر آنچه گويي هستم،

آيا تو چنانکه مي نمايي هستي؟

Ասում են, թե դրախտի մեջ հուրիներ են լինելու,

Մաքուր գինու, մանանայի հորդ գետեր են լինելու,

Մենք, որ ունենք գրկում փերի, փեռքում մաքուր գինու թաս,

Ինչի՞ց վախենք, երբ վախճանն էլ հենց այսպես է լինելու։

گويند: بهشت و حور عين خواهد بود،

و آنجا مي ناب و انگبين خواهد بود؛

گر ما مي و معشوق گزيديم چه باک؟

آخر نه به عاقبت همين خواهد بود؟

Սի՜րտ իմ, դրախտն ու դժոխքը ո՞վ է տեսել,

Այն աշխարհի շողն ու շողքը ո՞վ է տեսել,

Հույս ենք կապում ու տագնապում մենք մի բանից,

Որի գովքը ու նզովքն ենք միայն լսել։

کس خلدو جحيم را نديده است اي دل

گويي که از آن جهان رسيده است اي دل؟

اميد و هراس ما بچيزي است کزان،

جز نام و نشاني نه پديده است اي دل!

Ես չգիտեմ, նա, որ մի օր ինձ արարեց,

Ինձ դրախտը, թե դժոխքը բաժին հանեց,

Միայն գիտեմ՝ սիրով, գինով ու քնարով

Քեզ ապառիկ, իսկ ինձ կանխիկ նա վճարեց։

من هيچ ندانم که مرا آنکه سرشت،

از اهل بهشت کردف يا دوزخ زشت؛

جامي و بتي و بربطي بر لب کشت،

اين هر سه مرا نقد و تو را نسيه بهشت.

Երբ մեր կամքը չեն հարցնում աշխարհ գալուց,

Եվ անմուրազ՝ մահվան գիրկը ետ գնալուց,

Ուրեմն ե՜լ և ամրացրուր գոտիդ սաղի՜,

Աշխարհի վիշտը գինով ենք մենք լվալու։

چون آمدنم بمن نبد روز نخست،

وين رفتن بي مراد عزميست درست،

برخيز و ميان ببند اي ساقي چست،

کاندوه جهان بمي فرو خواهم شست.

Երբ այսօր կանք, վաղը չկանք, չենք լինի,

Մեծ հանցանք է ապրել առանց սեր, գինի,

Ա՜խ, մինչև ե՞րբ հույս ու ահի արանքում,

Երբ ես չկամ, ինչլինում է, թող լինի։

چون نيست مقام ما درين دهر مقيم،

پس بي مي و معشوق خطايي است عظيم.

تا کي زقديم و محدث اميدم و بيم؟

چون من رفتم، جهان چه محدث چه قديم.

Է ու չէի, կա-չկայի բոլոր գիրն ու տառը գիտեմ,

Խեր ու շառի, վեր ու վարի երեսն ու աստառը գիտեմ,

Բայց ամոթ ու հազար ամոթ ամենագետ իմաստունիս,

Թե գինովի հոգուց մաքուր ու մտքից պայծառը գիտեմ։

من ظاهر نيستي و هستي دانم،

من باطن هر فراز و پستي دانم؛

با اينهمه از دانش خود شرمم باد،

گر مرتبه اي وراي مستي دانم.

Սաղի՝, եթե դեռ շնչում եմ, շնորհն է քո տված թասի,

Ուխտադրուժ մարդիկ, տեսնես, ի՞նչ կխոսեն վաղն իմ մասին,

Երեկ գիշեր խմած գինուց միայն մի թաս մնաց, սաղի՜,

Բայց իմ կյանքից ինչքա՞ն մնաց, ո՞վ իմանա, և ո՞վ կասի։

از من رمقي به سعي ساقي مانده است،

وز صحبت حلق، بي وفايي مانده است؛

از باده دوشين قدحي بيش نمايد.

از عمر ندانم که چه باقي مانده است!

Անգետ մարդիկ, այս հողեղեն կարգ ու սարքը ոչինչ է,

Եվ մեր գլխին այս երկնքի իննը հարկը ոչինչ է,

Ուրախ ապրիր, քանզի մեր այս հանգրվանում վաղանցիկ։

Կյանքը մի կարճ ակնթարթ է, ակնթարթն էլ ոչինչ է։

اي بي خبران شکل مجسم هيچ است،

وين طارم نه سپهر ارقم هيچ است.

خوش باش که در نشيمن کون و فساد،

وابسته يک دميم و آنهم هيچ است!

Հեթանոսից միադավան՝ մի քայլ է լոկ,

Կասկածներից ստույգ հավատ՝ մի քայլ է լոկ,

Այս թանկագին ակնթարթը ուրախ ապրիր,

Այսէ կյանքը, թե լավ, թե վատ, մի քայլ է լոկ։

از منزل کفر تا به دين، يک نفس است،

وز عالم شک تا به يقين، يک نفس است،

اين يک نفس عزيز را خوش ميدار،

کز حاصل عمر ما همين يک نفس است،

Ուրախ ապրիր, քանզի կյանքը մի պահ է լոկ,

Խրճիթ է, թե ապարանք է, մի պահ է լոկ,

Տիեզերքի կայքն ու կարգը լոկ մի պատրանք,

Երազ, մուրազ, անրջանքը մի պահ է լոկ։

شادي بطلب که حاصل عمر دمي است،

هر ذره خاک کيقبادي و جمي است،

احوال جهان و اصل اين عمل که هست،

خوابي و خيالي و فريبي و دمي است.

Լուսինն ելավ, ոսկե շողով պատռեց փեշը գիշերի,

Գինի խմիր, քանզի շքեղ այսպահը ետ չես սերի,

Զվարճացիր և մտածիր, որ լուսինն այս սոլորած,

Քանի գիշեր դեռ իմ ու քո շիրիմներին կնորի։

مهتاب به نور دامن شب بشکافت،

مي نوش، دمي خوشتر از اين نتوان يافت؛

خوش باش و بينديش که مهتاب بسي،

اندر سرگور يک به يک خواهد تافت!

Կյանքի կարավանը, սաղի՜, ինչ արագ է տես անցնում,

Գինն իմացիր այս վայրկյանի, որ խնդությամբ է անցնում,

Վաղվա մասին ի՞նչ ես տխրում, գիշերն անցավ, թասը բեր,

Երնեկ նրան, որ քո գինով գիշերներ է լուսացնում։

اين قافله عمر عجب مي گذرد!

دياب دمي که با طرب مي گذرد؛

ساقي، غم فرداي حريفان چه خوري.

پيش آر پياله که شب مي گذرد.

Ո՜վ բարեկա՜մ, լուսաբացին վաղ արթնացիր,

Եվ ականջ դիր աքաղաղի ողբ ու լացին,

-Քո կարճ կյանքից, -կանչում է նա ավաղելով,-

Մի գիշեր էլ անցավ ու դու քուն մնացիր։։

هنگام سپيدم دم خروس سحري.

داني که چرا همي کند نوحه گري؟

يعني که: نمودند در آيينه صبح

کز عمر شبي گذشت و تو بيخبري!

Լուսաբացին վաղ արթնացիր, նազելի՜,

Վինի ձայնը գինով թացիր, նազելի՜,

Վաղն, ո՞վ գիտե, ու՞ր կմեկնենք մենք անդարձ,

Այսօր ինձ հետ սիրով կացիր, նազելի։

وقت سحر است، خيز اي مايه ناز،

نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز،

کانها که بجايند نپايد کسي،

و آنها که شدند کس نمي يد باز!

Եկ, շուրթերիդ՜ գինու ալը, նազելի՜,

Ձեռքիդ՜ վինի քնքուշ լարը, նազելի՜,

Հող դարձըրեց հազար-հազար Ջամ ու Քեյ

Թիր ու դեյի գալ գնալը, նազելի՝։

هنگام صبوح اي صنم فرخ پي،

بر ساز ترانه اي و پيش آور مي؛

کافکند بخاک صد هزاران جم و کي

اين آمدن تير مه و رفتن دي.

Լույսը բացվեց, ելնեմ շուրթս ալվարդ գինով շաղ անեմ,

Անծայրածիր բաղձանքների երկար ճամբան թող անեմ,

Քարին զարկեմ լավ ու վատի, չար ու բարու հայելին,

Բռնեմ երկար ծայրը ծամիդ քնար դինեմ, խաղ անեմ։

صبح است، دمي بر مي گلرنگ زنيم،

وين شيشه نام و ننگ بر سگ زنيم،

دست از امل دراز خود باز کشيم،

در زلف دراز و دامن چنگ زنيم.

 

 

Բնագրից թարգմանեց Ազատ Մաթյանը

 

 

 Օմար Խայամ

 


11:33 - 18/05/2018    /    համար : 705550    /    ցուցադրության քանակը : 21