18/12/2018

 

Ադամորդիք մեկը մյուսի մասնիկներն են համարվում, Ստեղծված են բոլորը մեկ նախանյութից աշխարհում, Եթե մարմնի մի անդամը հիվանդանա դիպվածով, Այլ մասերը չեն ունենա առողջ վիճակ ապահով. Եթե լինես ուրիշների տանջանքներին անտարբեր, Ճիշտ չի լինի, եթե կրես մարդ անունը պատվաբեր։ (Սաադի)
Բովանդակություն
Clock
News > Լեյլի և Մեջնուն - Ասմունք MP3


  տպագրել        ուղարկել ընկերոջը

Լեյլի և Մեջնուն - Ասմունք MP3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Լեյլի և Մեջնուն- MP3 

 

ՙԼեյլի և Մեջնուն՚

Պատմության սկիզբը

 

 

Եվ մարգարիտներ շարելով պես-պես`

Պատմիչն իր զրույցն սկսեց  այսպես.

 

 

 

 

 

ՙԼեյլի և Մեջնուն՚   Պատմության սկիզբը

 

Նիզամի

Թարգմանությունը، Մկրտիչ Խերունյանի և Սողոմոն Տարոնցու

 

Եվ մարգարիտներ շարելով պես-պես`

Պատմիչն իր զրույցն սկսեց  այսպես.

 

Արաբստանում ապրում էր բարի

Մեծանուն մի մարդ, որ երկար տարի

Իշխում էր  ծաղկած մի  երկրի  վրա.

Առաքինասեր  և ազնիվ  էր  նա.

Հայր էր  հոգատար  իրեն  հպատակ

Ամիրիթների համար բովանդակ:

Քաղցր էր  իր համար հողը  հայրենի

Ամենաընտիր գինուց  ավելի,

Իր մարդկայնությամբ  անվանի  էր  նա

Միակ  ընտրյալն իր երկրի  վրա,

Հզոր` հանց  Սուլթան Արաբըստանի

Եվ  հարուստ` ինչպես  Քարունն  Իրանի,

Երջանկությունը իր մեջ  ամփոփած,

Ինչպես միջուկը  կեղևով պատած:

Խալիֆի  հռչակ  և համբավ  ուներ,

Բայց տխուր էր  նա,   որ  զավակ  չուներ:

Այնպես  էր  տենչում նա  երեխայի

Ինչպես ծաղիկը  սերմին  ծարավի:

Մի իղձ  ուներ նա,   որ  ձեռքը  բախտի

Կտրեր  իր ծառից  մի  ընձյուղ  բարի

Ինչպես տապալվող  նոճու արմատից

 

 

 

Մի այլ հասակ  է  բարձրանում  նորից,

Որ երբ փասյանը  դաշտ  է  դուրս  գալիս`

Տեսնում է  նույնտեղ  մի  նոր  կիպարիս,-

Ու  թեպետ  նախկին  նոճին  չի  տեսնում,

Բայց նստում  է  նա նորի  ստվերում:

Կենդանի է   նա  հավետ - հարատև,

Ով   մի  ժառանգ  է  թողնում  իր հետև:

Այս  իղձով վառվածանում  էր  բարին

Ու  դիրհեմներ  էր  բաշխում  խեղճերին:

Հասմիկ  էր  ցանում, բայց  չէր բուսնում  այն,

Մարգարիտ  փնտրում,   չէր գտնում  սակայն:

Բայց նա հույս  ուներ, որ  այսօր  կամ վաղը

Բախտը  կժպտա…  Չգիտերավաղ,

Այնտե°ղ է  հաճախ  թաքնըված բարին`

Ուր  չի  բաց անում  բախտի  բանալին:

Երբ  քո  ուզածը  չկաչի  լինի

Այդ  էլ  անպայման մի  պատճառ  ունի:

Այն, ինչ  շատ անգամ  համարում  ենք  չար,

Վերջը   բարի  է  դառնում  մեզ  համար:

Շատերն  են իրենց ուզածին  տենչում,

Իսկ  երբ հասնում են` արդյոք չե՞ն  զղջում:

Շատ  ձգտումներ  կան մեր  ճանապարհին

Մեզ համար անհայտ,- հենց ա°յդ  է  բարին:

Շտապոմ  է  միշտվազում  ամեն  ոք:

Որն  է  լավ  ու վատ  - չգիտե ոչ  ոք:

Իմացության դուռն փակ  է  կողպեքով,

Բայց կա  բանալի դրված  նրա   քով:

Այսպես` կապված  էր  ժառանգի մտքին

 

 

 

Ամրապինդ, ինչպես  հակինթը` հանքին:

Եվ  տերը,   որպես հատուցում    արժան`

Մի արու   զավակ  պարգևեց  նրան, -

Նորաբաց  մի  վարդմի  նուռ  ծիծաղկոտ,

Բայց նուռն ու վարդը  ի՞նչ  են նրա  մոտ, -

Մի շող-մարգարիտ, որ  լույս  է  սփռում

Նույնիսկ  աղքատի  հողե  խրճիթում:

Երբ  հայրը չքնաղ  զավակին  տեսավ,

Իր գանձարանի դուռը  բաց արավ

Եվ  այդ   նորագյուտ գանձի  հրճվանքից

Շաղ տվեց  ոսկին ճոխ  գանձարանից:

Նորածնին   հանձնեց  դայակին, որ  նա

Ծիծ  տա  փոքրիկինմինչև  մեծանա:

Ժամանակն  ինքը  եղավ   ստնտուն,

Սնում էր  սիրով  միամոր  որդուն:

Կաթի ամեն  շիթ  բերնին  մեղրաշուրթ`

Ճշմարտություն էր  դրոշմում  անսուտ,

Եվ   յուրաքանչյուր պատառ  պատվական`

Ուժ ու եռանդ  էր  պարգևում մանկան.

Դեմքին` լեղակի  ամեն  նրբին  գիծ,

Ազատ  էր  պահում  նրան  չար  աչքից:

Կակաչ  շուրթերն  իր  մեղրով  լվանում,

Հասմիկի  պես էր  փթթում, ուռճանում

Մեղր է  կասևիր  կաթի  մեջ լուծված,

Կամ  օրորոցում լուսինն  է  քնած:

Երբ  տասնչորս  օրն լրացավ  նրա

Ու  դարձավ  լուսին  նա   երկշաբաթյա`

Կատարելության  տոնեցին   հանդես,

 

Կոչեցին  մանկանն    առաքինի  Քեյս:

Դրանից հետո, երբ տարի  անցավ,

Մանուկն  ավելի  կատարյալ  դարձավ:

Սիրո  էությունն աճում , ուռճանում,

Նրա էությամբ նոր  փայլ  էր  առնում:

Բացվում էր  Քեյսը, բուրում  էր  զվարթ

Գգվանքի  այգում  հանց  հազարան վարդ:

Եվ  երբ նա եղավ  յոթ  տարու  տղա`

Շողշողում  էր  վառինչպես  շափյուղա:

Իսկ  երբ տաս  գարուն   անցավ  վարդավառ`

Կասեիր  ամռան արև է  նա վառ:

Գեղեցկությունը  Քեյսի, այդ   երկրում,

Առած  էր  դարձել  ամեն  բերանում.

Ով  թեկուզ հեռվից  տեսնում  էր  նրան`

Աղոթք  էր  թափում  բյուր-հազար  բերան:

Հրճվում էր  հայրը զավակով  իր լույս.

Եվ  որպեսզի  նա չըմնա անուս`

Հանձնեց ուսուցչիդեռատի  Քեյսին,

Որ լավ  հոգ  տանի  իր  աչքի  լուսին:

Հավաքեց  բերավ  որդուն  դասընկեր`

Ուսումնածարավ  շատ  երեխաներ:

Բոլորն  էլ  այնտեղ  հույսով ու սիրով

Զբաղված  էին  իրենց դասերով:

Տղաների  հետ   կողք-կողքի  նստած

Կային  աղջիկներ  նաև  ամոթխած,-

Ամենքը  տարբեր  տեղից  ու  ցեղից`

Հավաքված  եկածուսման  ծարավից:

Բանիմաց Քեյսը ուսումնարանում

 

 

 

Գիտության   անգին  գանձն էր  ամբարում.

Մտքի   ֆինջանով ըմպում  էր   վճիտ

Ուսման  աղբյուրի  ջուրը  շիթ  առ  շիթ:

Այնտեղ  էր  նաևանչափ  գեղեցիկ,

Լեռներից բերված  մի  եղնիկ  աղջիկ 

Համեստ  ու բարի  իմացության պես,

Գողտրիկ անունով`   լուսնյակ անուշիկ,

Պաճուճվածինչպես  մի  սիրուն  պուպրիկ`

Վայելչահասակ  կիպարիս  էր  նա,

Մի մշտականաչ  ու մատղաշ  նոճի,

Որ մի  հայացքովն իր  չարաճճի

Փշրում էր  ո°չ  թե մի  սիրտ, այլհազա°ր 

Որ ամեն  վայրկյան աչքերի  սուրսայր

Նետերով  մի  ողջ աշխարհ  էր  անում

Իր հլու  գերին, զարկո°ւմսպանո°ւմ:

 Նա - արաբական  լուսին  գեղանի,

Սրտեր  ավարող  սևաչ  թրքուհի.

Վարսերըգիշեր, դեմքը լուսընկա`

Ագռավի  ճանկում  մշտավառ  մի  ջահ:

Ուներ նրբաշուրթ, նշագեղ  բերան`

Շարմրզած  շաքար  շաղ  տված  վրան:

Նետեր էր  թափում  շուրջը անդադար,

Ցրում  բազմաթիվ  զորք ու զորավար:

Իր  զրուցակից  աղջիկների  մեջ

Մի Թալիսման   թր, մի  խարույկ  անշեջ

Նա` ջահելության քասիտ  պատվական:

Ամոթխածության  բերդի  պահապան:

Խոպոպիկների  օղակ  առ  օղակ

 

 

 

Մանյակներճակտին  և կզակի տակ.

Կա՞թ   էր  արյան   հետ   շիկնումն  աննման,

Մոր  սև  ակներից` աչքերի  սուրման:

Խոպոպների  հետ   խալերի  սևուկ

Տալիս   էին  այդ   լուսնյակին  մեծ  շուք.

Իր չքնաղ  տեսքով  այրում  էր  սրտեր,

Անունը Լեյլի` լուսընկա գիշեր:

Երբ  Քեյսը տեսավ  այդ   լույս  աղջկան`

Սիրտն իբրև ղալիմ  ընծայեց նրան:

Ինքը  Լեյլին  էլ  զարննվեց  Քեյսին,

Սիրո  կրակը  բռնեց երկուսին.

Մի գավաթ  գինի մատուցեց  նրանց,

Որոնք  դեռ  սիրով  չէին  արբեցած:

Արբանքն ու գինին  անփորձի   համար

Առաջին անգամ  ծանր են ու  դժվար:

Սիրո  նեկտար  երբ  ճաշակեցին,

Ուզում  էին  միշտ  լինել  միասին:

Լեյլին  գերել էր  Քեյսին պատանի

Բայց ինքն  էլ  նրան  դարձել  էր  գերի,

Մյուսներն  զբաղված  էին  դասերով,

Սիրահարներըիրենց վառ  սիրով.

Ընկերներներն  իրենց դասն էին  սերտում

Նրանքինչ  որ  կար  իրարու  սրտում

Թողած  բառերը  գրքիգիտության`

Կազմել  էին  նորուրիշ բառարան,

Ու  կարդում էին  լուռ  ու  անբարբառ`

Կուսական  սիրո  մատյանն  ոսկետառ:

 

Նիզամի

Թարգմանությունը`  Մկրտիչ Խերունյանի և Սողոմոն Տարոնցու

 

 

لیلی و مجنون

آغاز داستان

 

گــوینده داستــان چـنیــن گـفـت

 

آن لــحظه کــه در این سخن سفت

کــز مــلـــک عــرب بــزرگــواری

 

بــود اســت بــه خــوب‌تــر دیاری

بــر عــامــریــان کــفایــــت او را

 

مــــــعمــورتــریــن ولایــت او را

خــاک عــرب از نــسیــم نــــــام

 

خــوش بــودی تـر از رحیق جامش

صــاحــب هــنری بـه مردمی طاق

 

شــایسته‌تــریــن جــملــه آفـــاق

ســلطــان عـــرب بــه کــامـگاری

 

قــارون عــجـــم بــه مـــال داری

درویــش نــواز و مــیهمـان دوست

 

اقــبال درو چــو مــغز در پــوسـت

مــی‌بــود خــلـیفـــه‌وار مـــشهور

 

وز پــی خــلفی چــو شــمع بی‌نور

محــتاج‌تــر از صــدف بــه فــرزند

 

چــون خــوشــه بــدانــه آرزومـند

در حــسرت آنــکــه دسـت بختش

 

شــاخــی بــدر آرد از درخــتـــش

یــعنــی کــه چــو سرو بــن بریزد

 

ســوری دگــــرش ز بـــن بخــیزد

تـا چــون بــه چــمن رسـد تذروی

 

ســروی بــیند بــه جــای ســروی

گــر ســـرو بــن کهــن نــبیـــند

 

در ســایــه ســرو نــو نــشــیــند

زنــده اســت کــسی که در دیارش

 

مــانــد خــلفی بــه یـــادگــارش

مــی‌کــرد بدیــن طــمع کــرمـها

 

مــی‌داد بــه ســـــائلان درمــهــا

بــدی بــه هــزار بــدره مـی‌جست

 

مــی‌کــاشت سمــن ولی نمی‌رست

در مــی‌طلبید و در نــمی‌یــافـــت

 

وز درطــلبــی عــنان نــمــی‌تافت

و آگــه نــه کــه در جــهان درنگی

 

پــوشیــده بــود صــلاح رنـــــگی

هــرچ آن‌طــلبــی اگــر نــباشــد

 

از مــصلــحتــی بــه در نــباشـــد

هــر نــیک و بـدی که در شمارست

 

چــون در نــگری صــلاح کــارست

بــس یــافــته کــان بـه ساز بینی

 

نــایــافتــه بــه چــو بــاز بــیـنی

بــسیار غــرض کــه در نــورداست

 

پــوشیــدن او صــلاح مــرد اســت

هـرکس به تکیست بیست در بیست

 

واگــه نـه کسی که مصلحت چیست

ســررشتــه غیــب نــاپــدیـدست

 

پــس قــفل کــه بـنگری کلیدست

چــون در طــلب از بــرای فــرزنـد

 

مــی‌بــود چــو کــان به لعل دربند

ایــزد بــه تــضرعــی کــه شــاید

 

دادش پــسری چــنانــکــه بــایـد

نــو رســته گــلی چــو نـار خندان

 

چــه نــار و چــه گــل هزار چندان

روشــن گــهری ز تــابنـــاکــــی

 

شــب روز کــن ســرای خــاکـــی

چــون دیــد پــدر جــمال فــرزند

 

بــگشــاد در خــزیــنــه را بــنــد

از شــادی آن خــزینــه خــیــزی

 

مــی‌کــرد چــو گــل خـزینه ریزی

فــــرمــــود ورا بــه دایــــه دادن

 

تــا رســته شــود ز مــایـــه دادن

دورانــش بــه حــکــم دایــگــانی

 

پــرورد بــه شــیــر مــهــربــانـی

هــر شــیر کــه در دلـش سرشتند

 

حــرفــی ز وفــا بر او نــوشــتــند

هــر مــایــه کــه از غذاش دادنــد

 

دل دوســتیــی در او نــهــادنــــد

هــر نــیل که بر رخش کشــیدنــد

 

افــسون دلــی بــر او دمــیــدنــد

چــون لاله دهن بــه شـیر میشست

 

چــون بــرگ سمن به شیر می‌رست

گــفتی کــه بــه شــیر بود شهدی

 

یــا بــود مــهــی مــیان مــهـدی

از مــه چــو دو هــفته بــود رفـته

 

شــد مــاه دو هــفته بــر دو هـفته

شــرط هــنرش تمــام کــردنــــد

 

قــیس هــنریــش نــام کــردنـــد

چــون بــر ســر ایـن گذشت سالی

 

بــفـــزود جــمــال را کــمــالــی

عــشقش بــه دو دستـی آب می‌داد

 

زو گــوهــر عــشــق تــاب مـی‌داد

ســالــی دو ســه در نـشاط و بازی

 

مــی‌رســت بــه بــاغ دل‌نــــوازی

چــون شــد بــه قـیاس هفت ساله

 

آمـــود بــنــــفــشه  کــرد لالــه

کــز هــفت بــه ده رســید سـالش

 

افــسانــه خــلــق شــد جــمالش

هــرکــس کــه رخش ز دور دیدی

 

بــادی ز دعــا بــر او دمــیـــــدی

شــد چــشم پــدر بــه روی او شاد

 

از خانه به مکتبش فرستاد

دادش به دبیر دانش‌آموز

 

تا رنج بر او برد شب و روز

جمع آمده از سر شکوهی

 

با او به موافقت گروهی

هر کودکی از امید و از بیم

 

مشغول شده به درس و تعلیم

با آن پسران خرد پیوند

 

هم لوح نشسته دختری چند

هر یک ز قبیله‌ای و جائی

 

جمع آمده در ادب سرائی

قیس هنری به علم خواندن

 

یاقوت لبش به در فشاندن

بود از صدف دگر قبیله

 

ناسفته دریش هم طویله

آفت نرسیده دختری خوب

 

چون عقل به نام نیک منسوب

آراسته لعبتی چو ماهی

 

چون سرو سهی نظاره گاهی

شوخی که به غمزه‌ای کمینه

 

سفتی نه یکی هزار سینه

آهو چشمی که هر زمانی

 

کشتی به کرشمه‌ای جهانی

ماه عربی به رخ نمودن

 

ترک عجمی به دل ربودن

زلفش چو شبی رخش چراغی

 

یا مشعله‌ای به چنگ زاغی

کوچک دهنی بزرگ سایه

 

چون تنگ شکر فراخ مایه

شکر شکنی به هر چه خواهی

 

لشگرشکن از شکر چه خواهی

تعویذ میان هم‌نشینان

 

در خورد کنار نازنینان

محجوبه بیت زندگانی

 

شه بیت قصیده جوانی

عقد زنخ از خوی جبینش

 

وز حلقه زلف عنبرینش

گلگونه ز خون شیر پرورد

 

سرمه ز سواد مادر آورد

بر رشته زلف و عقد خالش

 

افزوده جواهر جمالش

در هر دلی از هواش میلی

 

گیسوش چو لیل و نام لیلی

از دلداری که قیس دیدش

 

دلداد و به مهر دل خریدش

او نیز هوای قیس می‌جست

 

در سینه هردو مهر می‌رست

عشق آمد و جام خام در داد

 

جامی به دو خوی رام در داد

مستی به نخست باده سختست

 

افتادن نافتاده سختست

چون از گل مهر بو گرفتند

 

با خود همه روزه خو گرفتند

این جان به جمال آن سپرده

 

دل برده ولیک جان نبرده

وان بر رخ این نظر نهاده

 

دل داده و کام دل نداده

یاران به حساب علم خوانی

 

ایشان به حساب مهربانی

یاران سخن از لغت سرشتند

 

ایشان لغتی دگر نوشتند

یاران ورقی ز علم خواندند

 

ایشان نفسی به عشق راندند

یاران صفت فعال گفتند

 

ایشان همه حسب حال گفتند

یاران به شمار پیش بودند

 

و ایشان به شمار خویش بودند

 


 

Լեյլին  Եվ  Մեջնունի  Սիրահարությունը

Ամեն  առավոտ,  Յուսուֆի  պես  վառ,

Երբ  որ  ծագում  էր  արևը  պայծառ`

Երկնակամարի  լազուր  հայելին

Վառվռուն  ոսկուց  դառնում  էր  դեղին:

Լեյլին այդ  պահին  թուրինջ  բուրավետ`

Խաղում  էր  գողտրիկ  իր  կզակի  հետ:

Տեսնելով  հուրի  այդ  հրեղենին`

Կանայք  ձեռքերնին  կտրում  էին.

Սրտերը  ճեղքվում  գրանիտի  պես`

Այդ  չքնաղագեղ  աղջկանի  տես:

Նրա  հոգեզմայլ  այդ  նազանքներից

Նարինջ  էր  դառնում  Քեյսը  թախծալից.

Արբեցնում  էր  այդ  սիրահար  զույգին

Նարինջ-թուրինջի  բուրմունքն  հեշտագին: 

Երբ  անցավ  այդպես  մի  առժամանակ`

Նրանց  սրտերից  լսվեց  հառաչանք.

Սերը  ներս  մտավ,  տունն  արավ  ավեր,

Սուրն  անփութորեն  բարձրացնելով  վեր,

Սրտերնին  կորզեց,  վիշտ  տվեց  աղու

Եվ խլեց  նրանց  հանգիստը  հոգու:

Այդ  այն  վիճակն  է,  երբ  առնում  են  թև

Բամբասանքները  և  թռչում  թեթև:

Գաղտնիքի  քողը  պատռված  արդեն`

Լուրը  տարածվեց  փողոցներն  ամեն.

Պատմում  էին  ողջ - մեկը  մյուսին`

Նրանց  հաստատուն  այդ  սիրո  մասին:

Զուր  էր  աշխատում  զույգը  սիրահար`

Գաղտնիքն  այդ  անուշ`  թաքցնել  երկար:

Չնայած  չոր  է  հովն  մշկայծյամյան,

Բայց  համն  ու  հոտը  մատնում  են  նրան:

Գաղտնիքն  այդ  սիրո,  որ  գիտեր  քամին`

Բարձրացրեց  նրա  շղարշը  նրբին.

Սիրահարները  հազիվ  մինչև  այդ,

Կարեցան  պահել  սերն  իրենց անհայտ:

Ծաղկի  թերթերով  բնավ  չես  ծածկի

Ճառագայթարձակ  դեմքն  արեգակի:

Նուրբ  թարթիչների  թեկուզ  մի  թարթն  էլ

Հազար  գաղտնիքներ  կարող  է  մատնել:

Մի  խոպոպն  արժե  հազար  մատանի,

Սերը  քողարկել  ի՞նչ  օգուտ  ունի:

Եվ  այնուհետև  աստղերն  այն  երկու

Գաղտնաբար  էին  նայում  մեկմեկու:

Քեյսի  թևերը  կաշկանդող  շղթան`

Սիրո  խելագար  դարձրեց  նրան:

Լեյլին,  որ  ցաված  սրտեր  էր  բուժում`

Չէր  տալիս  Քեյսի  վշտին  ամոքում:

Անկարող  էին  նրանք  այնուհետ

Հյութը  քաղել  սիրո  ծաղկից  բուրավետ:

Ճակատագիրը  հարվածեց  Քեյսին,

Եվ  գրաստն  ընկավ  իր  ճամփի  կեսին:

Սիրուց  խելագար  դարձած  պատանուն

Մեջնուն  կոչեցին  տալով  նոր  անուն:

Վարք  ու  վարմունքով  խենթ  ու  անսովոր,

Հավատում  էր  նա  իր  անվանը  նոր:

Ծաղրում  էին  ողջ  դառն  ու  թունալից.

Թաքցցնում  լուսնինն  իր  խռովյալից

Եվ,  որ  նյութ  չտան  չար  լեզուներին,

Եղջերվի  ձագից  խոտը  հեռացրին:

Մեջնունը`  երկինք  արևից  իր  զուրկ`

Թափում  էր  առատ  անձրև  արտասուք.

Ամեն  մի  աչքից   մի   վարար   հեղեղ.

Շրջելով  Լեյլու  տան  շուրջն  խելահեղ:

Աչքերում   արցունք  և  վիշտը  սրտում`

Սիրո  սրտահույզ  երգեր  էր  երգում:

Երբ  անցնում  էր  նա,  հետևից,  երկար

Ձայն  էին  տալիս,  կանչում  ՙխելագա¯ր…՚

Բաց  թողեց  նա  վշտի  բեռան  տակ

Սանձերը  խելքի  և աննպատակ

Քշում  էր  էշը  նեղ  կածաններով.

Պարանը  ետև  ձգած`  օրերով,

Կիսեց  իր  սիրտը  և  զարկեց  քարին.

Մագրատեղ  դարձավ  նա  ընկերներին:

Իզուր  գաղտնիքը  ծածկել  էր  փորձում,

Սիրո  հուր  բոցը  ոչ  ոք   չի°  սանձում…

Արյունը  սրտից  ելավ  բաձրացավ

Եվ  խեղճ  պատանու  սրտի  մեջ  ընկավ:

Լալիս  էր  կիզիչ  կարոտը  Լեյլու,

Իսկ  Լեյլին  արդեն  հեռո¯ւ  էր,  հեռո¯ւ:

Հալվում  էր  տակավ  նա  մոմի  հանգույն

-Ցերեկը`  անպետ,  գիշերը`  անքուն;

Խոշտանգում  էր  նա  իրեն  չարաչար`

Իր  վշտին  մի  դեղ  գտնելու  համար:

Այդ  հույսով  տարված  գնում  էր  մոլոր,

Ծեծում  էր  գլխով  շեմքերը  բոլոր:

Ամեն  առավոտ  գնում  էր   վհատ,

Բոբիկ  սաներով  դեպի  անապատ.

Գոհ  էր  նրանով,  որ  հեռվից-հեռու

Կարող  էր  շնչել  բույրը   սիրուհու:

Նա  ամեն  գիշեր,  երգելով  տրտում `

Դեպի  սիրածի  տունն  էր  շտապում,

Համբուրում  դուռը  և  դառնում  էր  ետ

Անսահման  տխուր  ու  տրտում-  

Վարկյանը  կարծես  տարի  էր  դառնում:

Գնալիս այնպես  հեշտ  էր  ամեն  բան,

Վերադառնալիս`  փշոտ  էր  ճամփան:

Գնում  էր,  ինչպես  ջուր  դեպի  ջրհոր,

Ետ  գալիս`  ճամփին  լեռ,  անդունդ  ու  ձոր:

Իր  սիրելու  մոտ  երբ  նա  գնում   էր`

Ասես  սրընթաց  ձի  հեծած  լիներ.

Մրրիկն  հետևում,  անդունդն  առջևում`

Սրտաբեկ  էր  նա,  երբ  ետ  էր  դառնում:

Եվ  եթե  օրհասն  ուզենար էլ  նա

Իր  երկիրն  երբեք  չէր  վերադառնա:

Սուլթանն  վաղ  ծեգին   վերկացողների,

Զորավար  արցունք  թափող  զորքերի,

Սիրածի  թաղում  շղթաներ  քաշող,

Անտուն  շրջմոլիկ,  անդուլ  թափառող,

Լի  թաղծով,  լացով,  տխրությամբ  անհուն`

Գիշեր  ու ցերեկ  հեծեծող  քամուն,

Ծնծղայից  ճիչեր  կորզող  հեզ  տղա,

Տաճարում  սաղմոս  քաղող  քահանա,

Հանկարծ  հայտընվող  կախարդ  ահալի,

Խարուտը  բոլոր  սիրահարների,

Քեյ - Խոսրով  շահը  անգահ  ու  անթագ,

Ամբոխին  հաճույք  առթող  խեղկատակ,

Ճրագի  շուրջը  ճախրող  փարվանա,

Ցիռերի  մեջքին  նստող  տարագնա,

Հրապույրների  բերդի  աշտարակ,

Ամայի  վանքի  պահապան  միակ -

Մեջնունը  նժդեհ,  փշրված  սրտով,

Ծով  փրփրալից  ու  մշտախռով`

Ուներ  սրտակից  երեք  ընկերներ,

Իր  պես  վշտակիր,  սիուց  կարեվեր:

Լուսնի  փողոցում  շրջում  էր  մոլոր:

Իր  համար  Լեյլի  անունից  ի  զատ

Չկար  այլ  անուն  քաղցր  ու հարազատ:

Ով  որ  Լեյլիի  մասին  չէր  խոսում`

Մեջնունը  նրան  լսել  չէր  ուզում:

Այն  սարահարթից -  Նաջդ  անունով,

Որտեղ  Լեյլին  էր  ապրում  իր  ցեղով

Չուներ  ավելի  ցանկալի  մի  վայր,

Այնտե°ղ  էր  ձգտում  լինել  անդադար:

Ելնում  էր  սարը  ու  ծափ  էր  տալիս,

Հարբածի  նման  պտույտ  էր  գալիս.

Ձգում  բարձրաձայն  մի  նուրբ  մեղեդի

Եվ  խելակորույս  վազում  ամեն  դի,

Ապա  լալագին  ու  կարոտակեզ`

Հովին  էր  դիմում,  խոսելով  այսպես.

ՙԱրշալույսի  հետ  բարձրացի°ր,  զեփյուռ,

Կախ  ընկիր  Լեյլու  մազերից  գանգուր,

Ասա,  նա,  ում  դու  հանձնել ես  հողմին`

Ընկել  է  փոշում,  քո  ճանապարհին.

Զով  զեփյուռի  մեջ  քո  շունչն   է  փնտրում,

Երկրին  կարոտով  քո  մասին  պատմում:

Հղիր  գեթ  մի  շունչ  աշխարհից  քո  թանկ,

Փոշու  մի  հատիկ`  իբրև  հիշատակ:

Ով  որ  չի  դողում  դեմդ  հանց  ուռի`

Նա  ինձ  մոտ  փոշու  արժեք  իսկ  չունի.

Ով  որ  քեզ   համար  իրեն  չի  զոհում`

Ավելի  լավ  է  չապրի  աշխարհում:

Եթե  չլիներ  սերս  այսքան  վառ,

Կտաներ  ինձ  վշտի  հեղեղը  վարար.

Թե  չլինեին  ացունքներս  ծով`

Սիրտս  կայրվեր  վշտերիս  բոցով:

Արևն,  որ  երկրին  լույս  է  առաքում,

Հառաչներիցս  է  իր  հուրը  առնում:

Դո°ւ,  իմ  հոգու  տան  կանթեղ  թանկագին,

Մի  տար  տանջանքներդ,  քո  թիթեռնիկին:

Նուշ-աչքերդ  ինձ  զարկել  են  շղթան,

Իմ  լյարդս  են  այրել,  Լեյլի  ջան,  գթա°:

Տված  տանջանքներդ,  ով  իմ  գեղանի,

Սրտիս  և  վերք  են,  և° սպեղանի:

Շուրթերդ  անուշ  նուշ  են  ու  շաքար,

Կարող  ես մի  քիչ  զրկիր  ինձ  համար -

Սիրուց  խելագար  դարձած  պատանուս

Որպես  բալասան,  ո°վ  իմ  աչքի  լույս:

Անսպասելի  չար  աչք  դիպավ  ինձ,

Եվ  ես  անբախտըս  ընկա  քո  աչքից:

Ինչքան  շատ  հասուն  ու  համեղ  մրգեր

Ընկան  չար  աչքից… Խոր  են  իմ  վերքեր,

Որոնց  մատով  են  ցույց  տալիս  հիմա, -

Իսկ  այդ  դառն  է  շատ,  դառն  է  ինչպես  մահ:

Եվ  քանի  որ  ես  ընկա  չար  աչքից`

Քեզ  պես  պտուղն  էլ  գնաց  իմ  ձեռքից:

Լեղակի  գիծը  չի  պաշտպանում  հար

Նախանձոտ  ու  նենգ  աչքերից  օտար, -

Արևն  իսկ,  որ  այդ  նշաններն  ունի,

Խավարում  է  մերթ - ազատում  չունի

Ամեն  գանձ,  որին  մի  քող  չի  ծածկում`

Անկուշտ  աշխարհը  զարկում  է,  տանում՚:

Մի  անգամ,  երբ  որ  օրը  կենսախինդ

Ժպտում  էր  կախած  մանյակներ  ու  գինդ,

Կապույտ  երկինքը  կապել  էր  մարջան

Արևը  ինչպես  հուր  ապարանջան`

Մեջնուն  սնդիկի  պես  դողուն  սրտով,

Իր  երկու-երեք  այն  ընկերներով

Գնում  էր  դեպի  Նեջդր  ցանկալի,

Երգելով  ճամփին  -  ՙԳալիս  եմ,  Լեյլի…՚

Երգում  էր  տարված  ու  կտրում  ճամփան,

Պատռելով  շապիկն  իր  համբերության,

Եվ  ստեպ-ստեպ  ձեռներով  ուժգին

Հարվածներ  տալիս  գխին  ու   դեմքին

Լուռ,  ստվերի  պես,  անհուն  կարոտով

Անցավ   մտերմի  վրանի  մոտով…

Ծածկոցի  հետև  վեր   քաշած,  դռան

Նստած  էր  Լեյլին  լուսնյակի  նման

Լեյլին  Մեջնունին  տեսավ  ու  տխրեց….

Մեջնուն  Լեյլիին  տեսավ`  արտասվեց…

Լեյլին  աստղ  ասես  ամպ հովանու  տակ,

Մեջնունը`  երկինք  անեզր  ու  անտակ:

Լեյլին  իր  չադրան  նետել էր  մեկդի.

Մեջնունը  դարձավ  հեղեղ  գանգատի:

Տավիղ  կար  գրված  Լեյլիի  կրծքում.

Մեջնունը`  ռոբաբ,  գլխին  էր  զարկում:

Լեյլին`  լուսաբեր  պայծառ  առավոտ,

Մեջնունն`  ինքնասպառ  ճրագ  կիսաղոտ:

Լեյլին  այգի  է  այգու  մեջ  աղվոր,

Մեջնունը  վերք  է  վերքի  վրա  խոր:

Լեյլին  նոր  ծագած  լուսին  երկնաճեմ,

Մեջնունը`  դողդոջ  եղեգ  նրա  դեմ:

Լեյլին  թափում  է  վարդեր  հազարան

Մեջնունը`  խոսքի  ակներ  հուրհրան:

Լեյլին  նման  է  երկնային  փերու,

Մեջնունը`  կրակ,  հուր  հազարլեզու:

Լեյլին  շուշան  է  աշուն  չտեսած,

Մեջնունն  աշնային  դաշտ  է   հնձված:

Լեյլին  զով  շունչն  է  վաղ  առավոտյան,

Մեջնունը  հանց  մոմ`  նրա  հանդիման:

Լեյլին  նազելի,  վարսերն  ուսերին,

Մեջնունը`  նրա  նազերի  գերին:

Լեյլին`  կազդուրիչ  շուռուբ  ու  շարբաթ,

Մեջնունը`  դերվիշ, պապակ  անապատ:

Լեյլին  գործում  էր  ապըրշում  ու  խաս,

Մեջնունը  այրվում  նրանից  անմաս:

Լեյլին  բացվում  էր,   բում  վրանում,

Մեջնունը  աչքերն  էր  լացով  լվանում:

Լեյլին  սանրում  էր  վարսերն  իր  վարար,

Մեջնունը  թափում  մարգրիտ  ու  գոհար:

Լեյլու  ձեռքում  կար  մշկաբույր  գինի,

Այդ  բույրն  էր  ըմպում  սիրտը  Մեջնունի:

Մեջնունը  գոհ  էր  այդ  անուշ  բույրով,

Լեյլին`  Մեջնունի  աննյութ  համբույրով…

Նրանք  լրտեսող  աչքերի  ահից`

Նայում  էին  լոկ  իրարու  հեռվից.

Մինչև  բարկացավ  երկինքն  ապստամբ.

Մաշեց  երկուսի  միջև  մի  սև  ամպ:

Նիզամի

Թարգմանությունը، Մկրտիչ Խերունյանի և Սողոմոն Տարոնցու

 

عاشق شدن لیلی و مجنون به یکدیگر

  

هر روز که صبح بردمیدی

 

یوسف رخ مشرقی رسیدی

 

کردی فلک ترنج پیکر

 

ریحانی او ترنجی از زر

 

لیلی ز سر ترنج بازی

 

کردی ز زنخ ترنج سازی

 

زان تازه ترنج نو رسیده

 

نظاره ترنج کف بریده

 

چون بر کف او ترنج دیدند

 

از عشق چو نار می‌کفیدند

 

شد قیس به جلوه‌گاه غنجش

 

نارنج رخ از غم ترنجش

 

برده ز دماغ دوستان رنج

 

خوشبوئی آن ترنج و نارنج

 

چون یک چندی براین برآمد

 

افغان ز دو نازنین برآمد

 

عشق آمد و کرد خانه خالی

 

برداشته تیغ لاابالی

 

غم داد و دل از کنارشان برد

 

وز دل شدگی قرارشان برد

 

زان دل که به یکدیگر نهادند

 

در معرض گفتگو فتادند

 

این پرده دریده شد ز هر سوی

 

وان راز شنیده شد به هر کوی

 

زین قصه که محکم آیتی بود

 

در هر دهنی حکایتی بود

 

کردند بسی به هم مدارا

 

تا راز نگردد آشکارا

 

بند سر نافه گرچه خشک است

 

بوی خوش او گوای مشک است

 

یاری که ز عاشقی خبر داشت

 

برقع ز جمال خویش برداشت

 

کردند شکیب تا بکوشند

 

وان عشق برهنه را بپوشند

 

در عشق شکیب کی کند سود

 

خورشید به گل نشاید اندود

 

چشمی به هزار غمزه غماز

 

در پرده نهفته چون بود راز

 

زلفی به هزار حلقه زنجیر

 

جز شیفته دل شدن چه تدبیر

 

زان پس چو به عقل پیش دیدند

 

دزدیده به روی خویش دیدند

 

چون شیفته گشت قیس را کار

 

در چنبر عشق شد گرفتار

 

از عشق جمال آن دلارام

 

نگرفت هیچ منزل آرام

 

در صحبت آن نگار زیبا

 

می‌بود ولیک ناشکیبا

 

یکباره دلش ز پا درافتاد

 

هم خیک درید و هم خر افتاد

 

و آنان که نیوفتاده بودند

 

مجنون لقبش نهاده بودند

 

او نیز به وجه بینوائی

 

می‌داد بر این سخن گوائی

 

از بس که سخن به طعنه گفتند

 

از شیفته ماه نو نهفتند

 

از بس که چو سگ زبان کشیدند

 

ز آهو بره سبزه را بریدند

 

لیلی چون بریده شد ز مجنون

 

می‌ریخت ز دیده در مکنون

 

مجنون چو ندید روی لیلی

 

از هر مژه‌ای گشاد سیلی

 

می‌گشت به گرد کوی و بازار

 

در دیده سرشک و در دل آزار

 

می‌گفت سرودهای کاری

 

می‌خواند چو عاشقان به زاری

 

او می‌شد و می‌زدند هرکس

 

مجنون مجنون ز پیش و از پس

 

او نیز فسار سست می‌کرد

 

دیوانگیی درست می‌کرد

 

می‌راند خری به گردن خرد

 

خر رفت و به عاقبت رسن برد

 

دل را به دو نیم کرد چون ناز

 

تا دل به دو نیم خواندش یار

 

کوشید که راز دل بپوشد

 

با آتش دل که باز کوشد

 

خون جگرش به رخ برآمد

 

از دل بگذشت و بر سر آمد

 

او در غم یار و یار ازو دور

 

دل پرغم و غمگسار از او دور

 

چون شمع به ترک خواب گفته

 

ناسوده به روز و شب نخفته

 

می‌کشت ز درد خویشتن را

 

می‌جست دوای جان و تن را

 

می‌کند بدان امید جانی

 

می‌کوفت سری بر آستانی

 

هر صبحدمی شدی شتابان

 

سرپای برهنه در بیابان

 

او بنده یار و یار در بند

 

از یکدیگر به بوی خرسند

 

هر شب ز فراق بیت خوانان

 

پنهان رفتی به کوی جانان

 

در بوسه زدی و بازگشتی

 

بازآمدنش دراز گشتی

 

رفتنش به از شمال بودی

 

باز آمدنش به سال بودی

 

در وقت شدن هزار برداشت

 

چون آمد خار در گذر داشت

 

می‌رفت چنانکه آب در چاه

 

می‌آمد صد گریوه بر راه

 

پای آبله چون به یار می‌رفت

 

بر مرکب راهوار می‌رفت

 

باد از پس داشت چاه در پیش

 

کامد به وبال خانه خویش

 

گر بخت به کام او زدی ساز

 

هرگز به وطن نیامدی باز

 

سلطان سریر صبح خیزان

 

سر خیل سپاه اشک ریزان

متواری راه دلنوازی

 

زنجیری کوی عشقبازی

قانون مغنینان بغداد

 

بیاع معاملان فریاد

طبال نفیر آهنین کوس

 

رهیان کلیسیای افسوس

جادوی نهفته دیو پیدا

 

هاروت مشوشان شیدا

کیخسرو بی کلاه و بی‌تخت

 

دل خوش کن صدهزار بی رخت

اقطاع ده سپاه موران

 

اورنگ نشین پشت گوران

دراجه قلعه‌های وسواس

 

دارنده پاس دیر بی‌پاس

مجنون غریب دل شکسته

 

دریای ز جوش نانشسته

یاری دو سه داشت دل رمیده

 

چون او همه واقعه رسیده

با آن دو سه یار هر سحرگاه

 

رفتی به طواف کوی آن ماه

بیرون ز حساب نام لیلی

 

با هیچ سخن نداشت میلی

هرکس که جز این سخن گشادی

 

نشنودی و پاسخش ندادی

آن کوه که نجد بود نامش

 

لیلی به قبیله هم مقامش

از آتش عشق و دود اندوه

 

ساکن نشدی مگر بر آن کوه

بر کوه شدی و میزدی دست

 

افتان خیزان چو مردم مست

آواز نشید برکشیدی

 

بی‌خود شده سو به سو دویدی

وانگه مژه را پر آب کردی

 

با باد صبا خطاب کردی

کی باد صبا به صبح برخیز

 

در دامن زلف لیلی آویز

گو آنکه به باد داده تست

 

بر خاک ره اوفتاده تست

از باد صبا دم تو جوید

 

با خاک زمین غم تو گوید

بادی بفرستش از دیارت

 

خاکیش بده به یادگارت

هر کو نه چو باد بر تو لرزد

 

نه باد که خاک هم نیرزد

وانکس که نه جان به تو سپارد

 

آن به که ز غصه جان برآرد

گر آتش عشق تو نبودی

 

سیلاب غمت مرا ربودی

ور آب دو دیده نیستی یار

 

دل سوختی آتش غمت زار

خورشید که او جهان فروزست

 

از آه پرآتشم بسوزست

ای شمع نهان خانه جان

 

پروانه خویش را مرنجان

جادو چشم تو بست خوابم

 

تا گشت چنین جگر کبابم

ای درد و غم تو راحت دل

 

هم مرهم و هم جراحت دل

قند است لب تو گر توانی

 

از وی قدری به من رسانی

کاشفته گی مرا درین بند

 

معجون مفرح آمد آن قند

هم چشم بدی رسید ناگاه

 

کز چشم تو اوفتادم ای ماه

بس میوه آبدار چالاک

 

کز چشم بد اوفتاد بر خاک

انگشت کش زمانه‌اش کشت

 

زخمیست کشنده زخم انگشت

از چشم رسیدگی که هستم

 

شد چون تو رسیده‌ای ز دستم

نیلی که کشند گرد رخسار

 

هست از پی زخم چشم اغیار

خورشید که نیلگون حروفست

 

هم چشم رسیده کسوفست

هر گنج که برقعی نپوشد

 

در بردن آن جهان بکوشد

روزی که هوای پرنیان پوش

 

خلخال فلک نهاد بر گوش

سیماب ستارها در آن صرف

 

شد ز آتش آفتاب شنگرف

مجنون رمیده دل چو سیماب

 

با آن دو سه یار ناز برتاب

آمد به دیار یار پویان

 

لبیک زنان و بیت گویان

می‌شد سوی یار دل رمیده

 

پیراهن صابری دریده

می‌گشت به گرد خرمن دل

 

می‌دوخت دریده دامن دل

می‌رفت نوان چو مردم مست

 

می‌زد به سر و به روی بر دست

چون کار دلش ز دست بگذشت

 

بر خرگه یار مست بگذشت

بر رسم عرب نشسته آنماه

 

بر بسته ز در شکنج خرگاه

آن دید درین و حسرتی خورد

 

وین دید در آن و نوحه‌ای کرد

لیلی چو ستاره در عماری

 

مجنون چو فلک به پرده‌داری

لیلی کله بند باز کرده

 

مجنون گله‌ها دراز کرده

لیلی ز خروش چنگ در بر

 

مجنون چو رباب دست بر سر

لیلی نه که صبح گیتی افروز

 

مجنون نه که شمع خویشتن سوز

لیلی بگذار باغ در باغ

 

مجنون غلطم که داغ بر داغ

لیلی چو قمر به روشنی چست

 

مجنون چو قصب برابرش سست

لیلی به درخت گل نشاندن

 

مجنون به نثار در فشاندن

لیلی چه سخن؟ پری فشی بود

 

مجنون چه حکایت؟ آتشی بود

لیلی سمن خزان ندیده

 

مجنون چمن خزان رسیده

لیلی دم صبح پیش می‌برد

 

مجنون چو چراغ پیش می‌مرد

لیلی به کرشمه زلف بر دوش

 

مجنون به وفاش حلقه در گوش

لیلی به صبوح جان نوازی

 

مجنون به سماع خرقه بازی

لیلی ز درون پرند می‌دوخت

 

مجنون ز برون سپند می‌سوخت

لیلی چو گل شکفته می‌رست

 

مجنون به گلاب دیده می‌شست

لیلی سر زلف شانه می‌کرد

 

مجنون در اشک دانه می‌کرد

لیلی می مشگبوی در دست

 

مجنون نه ز می ز بوی می مست

قانع شده این از آن به بوئی

 

وآن راضی از این به جستجوئی

از بیم تجسس رقیبان

 

سازنده ز دور چون غریبان

تا چرخ بدین بهانه برخاست

 

کان یک نظر از میانه برخاست

           

 


Մեջնունի  լացը  Լեյլիի  համար

Հրազատների  անսիրտ  խոհրդից

Մեջնունը  սաստիկ  հուզվեց  ու  վշտից

Պատռեց  ոսկեկար  շապիկն  իր  հագի,

Մեռելն  ի՞նչ  կարիք  ունի  պատանքի,

Նաով  թողել  է  աշխարհը  հեռու,

Շապկով  էլ  նորից  ետ  չի  դառնալու;

Ինչպես  Վամիկն  էր  գնում  դեպ  Ազրան,

Կտրելով  երկարտանջալից  ճամփան,

Թուրքական  ձևով  կապկապած  իրեր,

Թափառում  էր  միշտ  սարեր  ու  ձորեր`

Մեջնունն  էլ  կտրեց  ամեն  կապ  ու  օղ,

Թելերը  իրեն  աշխարհին  կապող

Եվ  թափառում  էր  պատռած  շորերով`

Գիշեր  ու  ցերեկ  լալովողբալով.

Տանջում  էր  իրեն  անխիղճանխնա`

Ամենքի  թունոտ  ծաղրին  ենթակա:

Չափում  էր  բոլոր  ճամփեքխելագար,

Եվ  ՙԼեյլիԼեյլի ՚  կանչում  անդադար:

Քայլում  էր  մենակբոբիկ,  գլխաբաց`

Նախատինքների  բավիղը  ընկած:

Հաշտվել  էր  նա  չարին  ու  բարուն

Եվ  լավն  ու  վատը  էլ  չէր   տարբերում.

Լուսաբեր  աստղի  բուռն   սիրով  լի`

Սիրո  երգեր  էր   երգում  սրտալի:

Նրա  հորինած  տաղերը  տրտում

Առնում  էին  ողջ  և  անգիր  անում.

Ամեն  ոք  ապշած  և   արտասվալից

Նայում  էր  երկար  նրա  հետևից:

Ու  չէր  մտածում  Մեջնունը  բնավ,

Մարդիկ  իր  մասին  վատ  կասենթե  լավ.

Մոռցած  հաց  ու  ջուրև  տուն  հայրենի`

Նա  ոչ  մեռած  էր  և  ոչ  կենդանի:

Ընկավ  մի  բշքարիուժասպառանկար,

Իսկ  կրծքի  վրամեկ  ուրիշ  մեծ  քար

Երկու  քարերի   միջև  աղացիկ`

Մարմինը  նրա  դարձավ  թափանցիկ.

Դարձավ  մոմ  ինչպեսհալվողդողդոջուն,

Կամ  իր  երամից  ետ  ընկած  թռչուն,

Սրտի  վրա  սև  թախիծ  ծանրագին,

Դեմքինաշխարհիկ  վշտերի  փոշին:

Երբ  տանջանքների  բեռից  նա  հոգնեց`

Ամբոխից  հեռու  իր  գորգը  փռեց

Եվ  այսպես  երգեց  նա  դառնակսկիծ.

ՙՉկա  ինձավա¯ղոչ  ոք  կարեկից

Կորցրի  տուն  ու  տեղծնողամեն  բան

Ու  էլ  չեմ  գտնում  ետդարձի  ճամփան:

Ծովն  ելավ  ծածկեց  մտերմիս  ուղին,

Բաց  երկնի  տակ  եմ,  գլուխսհողին

Բարուամոթի  սվակը  ձեռքիս

Ընկավ  փշրվեցթմբուկն  էլ  այնպես

Պատռված  մնացոր  բերում  էր  ինձ

Մերթ  ուրախ  լուրեր  իմ  հարազատից:

Ես  կաղացող  որս` աչքս  որսողին`

Թիրախ  եմ  դարձել  նրա  սուր  նետին:

Լեյլիիսորի  գերին  եմ  հլու,

Պատրաստ  եմ  նրան  ողջ  կյանքս  տալու.

Հարբած  եմթե  նա  ինձ  կոչեց  ՙհարբած՚,

Խելագար  եմթե  ՙխելագար՚  ասաց:

Հարբած  մարդու  մեջ  և  կամ  հիմարի`

Խելամտություն  երբեք  մի  փնտրի:

Այնպես  չի  հուզված  իմ  հողին  խռով,

Որ  հանգստանամ  կապ  ու  շղթայով.

Երջանկությունս  չի  փլված  այնպես,

Որ  վերաշինման  հույս  ունենում  ես

Ախթե  հարձակվեր  վրաս  այն  քամին,

Որ  հանձնել  է  ինձ  փոշու  երախին

Կամ  շանթը  դաժան  գարուժգին  զարկեր

Եվ  տուն  ու  կայնքս  բոլորը  խարկեր

Չկա   այնպիսի  կրակ  շանթալից,

Որ  այրիխանձի   իմ  կյանքը  և  ինձ.

Որ  ինձ  կեր  նետեր  կոկորդիլոսին,

Չխոսեր  այլևս  աշխարհն  իմ  մասին

Այլասերված   եմ  ես  բոլորովին,

Չարքերից  զարկվածիմ  տան  չար  ոգին:

Հարազատներս  իմ  վարքից  նեղված

Նախատինքներ  են  կրումով  աստված,

Բարերար  է  նաով  ինձ  կսպանի,

Արյան  վրեժից  ազատ  կլինի.

Ով  դուք  ընկերներ  անհոգ  մանկության,

Մնացեք  բարով…  այլ  է  իմ  ճամփան

Գինու  շիշըոր  ձեռքիս  էրհանկարծ

Ընկավ  փշրվեցև  ճամփիս  թափված

Փշրանքներն  ամեն` սուր-սուր  ապակի`

Եկավ  ու  տարավ  հեղեղն  արցունքի,

Որ  նաով  մի  օր  տեսնելու  գար  ինձ`

Ոտքը  չարյուներ  այդ  փշրանքներից:

Ոհդուք  անտեղյակ  իմ  խոր  վերքերին,

Վե°ր  կացեք  ու  բա°ց  արեք  իմ  ուղին.

Մի°  խոսեք  անհույս  կորածների  հետ:

Խոցված  եմ  արդեննոր  վերք  մի°  բանաք,

Տանջանքներիս  հետ  թողեք  ինձ  մենակ.

Մի° հալածեք  ինձ  այս  երկրից  հեռու,

Երբ  պատրաստվում  եմ  ինքս  փախչելու:

Փլվածսչունեմ  ոչ  մի  հենարան

Եկմտերմիկ  իմօգնիր  ինձվեր  հան:

Ես  տառապյալստտրումտանջահար`

Ողջ  եմհանուն  քեզ  մեռնելու  համար:

Ուղարկիր  խեղճիս  մի  ողջույն  Թեկուզ,

Զորավար  մի  շիթ  տոչորված  հոգուս:

Խելագարն  ես  եմդու  ես  սևոլոր

Շղթաներ  հյուսել  վզիդ  շուրջ  բոլոր

Մի°  նետիր  պարան  քո  պարանոցին,

Այն  միայն  ինձ  է  սազումիմ  վզին:

Գաղտնիքս  բացին  հյուսքերդ  թել-թել,

Այն  ո՞վ  է  դրանց  այդ  բանն   ուսուցել

Ո°չբռնություն  չէ  գերումը  սրտիս`

Քո  խոպոպների  կողմիցսիրելիս.

Թէ որ  սրտերը  խաղալիք  են  լոկ 

Կույր  ճակատագրի  ձեռքում  անողոք

Մի  ճար  արա  դուաղաչոմ  եմ  քեզ,

Հան  ինձ  ջրհորիցուր  ընկել  եմ  ես

Կամ  խղճա  դու  ինձձեռք  պարզիր  և  կամ

Ոտքդ  տուրոր  այն  համբուրեմ  ու  լամ:

Ինչպե՞ս  ես  նստել  ձեռքերդ  ծալած,

Երբ  կյանքս  միայն  քեզնից  է  կախված:

Ինչո՞ւ  լքեցիր  այսպեսանբախտիս,

Օմի՞թե  դու  չես  կարդացել  ՙխադիս՚,

ՙԹեդու°  եղբայր  եղիր  գթության,

Որ   ուրիշներն  էլ  քեզ  վրա  գթան՚:

Ով  հոգսեր  չունիօ¯,  հանգիստ  է  նա,

Վիշտը  ինչ  բան  է - ինչպե՞ս  իմանա:

Դու  ի՞նչ  իմանասինչ  կա  իմ  սրտում,

Կուշտը  սովածին  միշտ  մանր  է  բրդում:

Կրակնասել  ենառանց  ամոթի

Այրում  է   ձեռքը, - ճիշտ  է  հիրավի:

Երկուսս  էլ  մարդ  ենք  աշխարհում  ծնված,

Բայց  ես  չոր  փուշ  եմդու  ծառ  ես   ծաղկած:

Մկնդեղն  ինչպե՞ս  կըդառնա  ոսկի,

Մեկը  ծանր  է  խիստմյուսըփոշի:

Իմ  կյանք  ու  արևախորտե՞ղ  ես  դու,

Ինչո՞ւ  ես  տանջում  ինձ  այսպեսինչո՞ւ

Քո  առաջ  ինչո՞վ  մեղավոր  եմ  ես,

Մի՞թե  նրանով,   որ   սիրում  եմ   քեզ

Հազար    գիշերից  գեթ  մեկն  իմս  եղիր,

Զարկ  հազար  դաշույնմեկը  դուրս  քաշիր:

Մի  մեղքթող  որ  այն  խղճիս  ծանրանա:

Ես  անառակսո°վ  իմ  մտերիմ,

Քեզնից  է  միայնոր  ամոթ  ունիմ:

Թե  զայրույթը  քո  բարկ  է  ու  համառ`

Գութդ պահել  ես  ո՞ր  օրվա  համար

Եթե  բարկությունդ  կրակ  է,   հոգիս,

Լից  նրա  վրա  հեղեղն   արցունքիս:

Օ¯,  հոգուս  հոգիառավել  հոգուց,

Թռցրել  եմ  խելքս  միշտ  քեզ  նայելուց.

Կբուժվեմ  միայն  ես  այն  ժամանակ,

Երբ  ինձ  քեզանով  ներենիմ  հոգյակ:

Չէ՞  որ  խելագարն, այդպես  են  ասում

Եվ  լիալուսինն  իրար  չէն  սազում

Վիշտն  ինձ  այնպես   է  մաշելօայնպե¯ս

Որ  շուքիցս  անգամ  վախենում  եմ  ես

Նա  անգթորեն  հետևում  է  ինձ,

Իսկ  դու  ստվերդ  էլ  խլել  ես  ինձնից,

Հափշտակեցիր  իմ  կյանքըավա¯ղ,

Բռնություն  է  այդ  և  ոչ  թե  լոկ  խաղ:

Քո  գոյությամբ  եմ  հայտնի  դարձել  ես,

Միաժամանակ  և  դժբախտ  այսպես:

Թեև  տեսնելու  քեզ  չունեմ  հնար,

Բայց  դեռ  հույս  ունեմ  ես  դրա  համար:

Այդպես  մանուկն  է  հրճվում  երազում,

Երբ  ոսկե  փարչով  պաղ  ջուր  է  խմում,

Իսկ  երբ  զարթնում  էտեսնում  էանհագ

Իր  մատն  է  ծծում  սափորի  տեղակ:

Քո  սերն  իմ  սրտից  անզոր  եմ  հանել,

Բայց  այդ  գաղտնիքը  պետք  չէ  բաց  անել,

Հոգուս  մեջ  կաթի  հետ  է  մտել  այն

Եվ  իմ  հոգու  հետ  դուրս  կգա  միայն՚

Այսպես  ասավ  նա  ու  ընկավ  գետին,

Եվ  տեսնողները  անչափ  տխրեցին,

Օգնեցին  իսկույնբարձրացրին  նրան

Եվ  կարեկցելով  դեպի  տուն  տարան:

Այն  սերըոր  չէ  հուր- հավերժական`

Սեր  չէայլ  կրքի  խաղ  պատանեկան:

Իսկական  սերը  այրում  էտանջում,

Բայց  սիրեցյալից  ետ  չի° նահանջում:

Այդպիսի  սերը  երազ  չէ  թեթև,

Այլ  դարեր  վառվող  կրակ  հարատև:

Մեջնուննոր  սիրուց  հռչակվեց  ՙհիմար՚`

Դարձավ  նա  սիրո  կատարյալ  տիպար.

Կրեց  սիրո  բեռն  իր  ամբողջ  կյանքում.

Սիրուցվարդի  պես  փթթում  էր,  բացվում:

Եվ  արդերբ  թոշնած  իր  վարդիցպուրպուր,

Մնացել  է  լոկ  մի  շիթ  վարդաջուր`

Ես  այդ  վարդաջրի  կաթիլով  բոսոր`

Լցնում  եմ  երգիս  ջրանցքը  այսօր:

 


زاری کردن مجنون در عشق لیلی

 

مجنون چو شنید پند خویشان

 

از تلخی پند شد پریشان

زد دست و درید پیرهن را

 

کاین مرده چه می‌کند کفن را

آن کز دو جهان برون زند تخت

 

در پیرهنی کجا کشد رخت

چون وامق از آرزوی عذرا

 

گه کوه گرفت و گاه صحرا

ترکانه ز خانه رخت بربست

 

در کوچگه رحیل بنشست

دراعه درید و درع می‌دوخت

 

زنجیر برید و بند می‌سوخت

می‌گشت ز دور چون غریبان

 

دامن بدریده تا گریبان

بر کشتن خویش گشته والی

 

لاحول ازو به هر حوالی

دیوانه صفت شده به هر کوی

 

لیلی لیلی زنان به هر سوی

احرام دریده سر گشاده

 

در کوی ملامت او فتاده

با نیک و بدی که بود در ساخت

 

نیک از بد و بد ز نیک نشناخت

می‌خواند نشید مهربانی

 

بر شوق ستاره یمانی

هر بیت که آمد از زبانش

 

بر یاد گرفت این و آتش

حیران شده هر کسی در آن پی

 

می‌دید و همی گریست بر وی

او فارغ از آنکه مردمی هست

 

یا بر حرفش کسی نهد دست

حرف از ورق جهان سترده

 

می‌بود نه زنده و نه مرده

بر سنگ فتاده خوار چون گل

 

سنگ دگرش فتاده بر دل

صافی تن او چو درد گشته

 

در زیر دو سنگ خرد گشته

چون شمع جگر گداز مانده

 

یا مرغ ز جفت باز مانده

در دل همه داغ دردناکی

 

بر چهره غبارهای خاکی

چون مانده شد از عذاب و اندوه

 

سجاده برون فکند از انبوه

بنشست و به هایهای بگریست

 

کاوخ چکنم دوای من چیست

آواره ز خان و مان چنانم

 

کز کوی به خانه ره ندانم

نه بر در دیر خود پناهی

 

نه بر سر کوی دوست راهی

قرابه نام و شیشه ننگ

 

افتاد و شکست بر سر سنگ

شد طبل بشارتم دریده

 

من طبل رحیل برکشیده

ترکی که شکار لنگ اویم

 

آماجگه خدنگ اویم

یاری که ز جان مطیعم او را

 

در دادن جان شفیعم او را

گر مستم خواند یار مستم

 

ور شیفته گفت نیز هستم

چون شیفتگی و مستیم هست

 

در شیفته دل مجوی و در مست

آشفته چنان نیم به تقدیر

 

کاسوده شوم به هیچ زنجیر

ویران نه چنان شد است کارم

 

کابادی خویش چشم دارم

ای کاش که بر من اوفتادی

 

خاکی که مرا به باد دادی

یا صاعقه‌ای درآمدی سخت

 

هم خانه بسوختی و هم رخت

کس نیست که آتشی در آرد

 

دود از من و جان من برآرد

اندازد در دم نهنگم

 

تا باز رهد جهان ز ننگم

از ناخلفی که در زمانم

 

دیوانه خلق و دیو خانم

خویشان مرا ز خوی من خار

 

یاران مرا ز نام من عار

خونریز من خراب خسته

 

هست از دیت و قصاص رسته

ای هم نفسان مجلس ورود

 

بدرود شوید جمله بدرود

کان شیشه می که بود در دست

 

افتاده شد آبگینه بشکست

گر در رهم آبگینه شد خورد

 

سیل آمد و آبگینه را برد

تا هر که به من رسید رایش

 

نازارد از آبگینه پایش

ای بی‌خبران ز درد و آهم

 

خیزید و رها کنید راهم

من گم شده‌ام مرا مجوئید

 

با گم شدگان سخن مگوئید

تا کی ستم و جفا کنیدم

 

با محنت خود رها کنیدم

بیرون مکنید از این دیارم

 

من خود به گریختن سوارم

از پای فتاده‌ام چه تدبیر

 

ای دوست بیا و دست من گیر

این خسته که دل سپرده تست

 

زنده به توبه که مرده تست

بنواز به لطف یک سلامم

 

جان تازه نما به یک پیامم

دیوانه منم به رای و تدبیر

 

در گردن تو چراست زنجیر

در گردن خود رسن میفکن

 

من به باشم رسن به گردن

زلف تو درید هر چه دل دوخت

 

این پرده‌دری ورا که آموخت

دل بردن زلف تو نه زور است

 

او هندو و روزگار کور است

کاری بکن ای نشان کارم

 

زین چه که فرو شدم برآرم

یا دست بگیر از این فسوسم

 

یا پای بدار تا ببوسم

بی کار نمی‌توان نشستن

 

در کنج خطاست دست بستن

بی‌رحمتم این چنین چه ماندی

 

(ارحم ترحم) مگر نخواندی

آسوده که رنج بر ندارد

 

از رنجوران خبر ندارد

سیری که به گرسنه نهد خوان

 

خردک شکند به کاسه در نان

آن راست خبر از آتش گرم

 

کو دست درو زند بی‌آزرم

ای هم من و هم تو آدمیزاد

 

من خار خسک تو شاخ شمشاد

زرنیخ چو زر کجا عزیز است

 

زان یک من ازین به یک پشیز است

ای راحت جان من کجائی

 

در بردن جان من چرائی

جرم دل عذر خواه من چیست

 

جز دوستیت گناه من چیست

یکشب ز هزار شب مرا باش

 

یک رای صواب گو خطا باش

گردن مکش از رضای اینکار

 

در گردن من خطای اینکار

این کم زده را که نام کم نیست

 

آزرم تو هست هیچ غم نیست

صفرای تو گر مشام سوز است

 

لطفت ز پی کدام روز است

گر خشم تو آتشی زند تیز

 

آبی ز سرشک من بر او ریز

ای ماه نوم ستاره تو

 

من شیفته نظاره تو

به گر به توام نمی‌نوازند

 

کاشفته و ماه نو نسازند

از سایه نشان تو نه پرسم

 

کز سایه خویشتن می‌بترسم

من کار ترا به سایه دیده

 

تو سایه ز کار من بریده

بردی دل و جانم این چه شور است

 

این بازی نیست دست زور است

از حاصل تو که نام دارم

 

بی‌حاصلی تمام دارم

بر وصل تو گرچه نیست دستم

 

غم نیست چو بر امید هستم

گر بیند طفل تشنه در خواب

 

کورا به سبوی زر دهند آب

لیکن چو ز خواب خوش براید

 

انگشت ز تشنگی بخاید

پایم چو دولام خم‌پذیر است

 

دستم چو دو یا شکنج گیر است

نام تو مرا چو نام دارد

 

کو نیز دویا دولام دارد

عشق تو ز دل نهادنی نیست

 

وین راز به کس گشادنی نیست

با شیر به تن فرو شد این راز

 

با جان به در آید از تنم باز

این گفت و فتاد بر سر خاک

 

نظارگیان شدند غمناک

گشتند به لطف چاره سازش

 

بردند به سوی خانه بازش

عشقی که نه عشق جاودانیست

 

بازیچه شهوت جوانیست

عشق آن باشد که کم نگردد

 

تا باشد از این قدم نگردد

آن عشق نه سرسری خیالست

 

کورا ابد الابد زوالست

مجنون که بلند نام عشقست

 

از معرفت تمام عشقست

تا زنده به عشق بارکش بود

 

چون گل به نسیم عشق خوش بود

واکنون که گلش رحیل یابست

 

این قطره که ماند ازو گلابست

من نیز بدان گلاب خوشبوی

 

خوش می‌کنم آب خود درین جوی

 


Հոր   Խորհուրդը  Մեջնունին

 

Երբ  հայրը  որդու  վիճակը  տեսավ,

Ճչաց  և  ապաինչպես  այգահավ

Հեկեկաց  տխուր  և  աղիողորմ

Եվգլխի  չալման  նետելով  մի  կողմ`

ՙՕ¯,  ճմրթված  թուղթ, ասաց  նա  լալով,

Դու  վարդապսակ  թոշնած  թերթերով,

Հոգուդ  խռովքը  որքա±ն  պիտ  տևի,

Անփորձությունդ  մինչ  ե±րբ  քեզ  դավի:

Այն   ո±ւմ   չար   աչքը  դիպավ  չքնաղիդ,

Ո±ւմ   անեծքն   արդյոք  հասավ  անբախտիդ:

Այն   ո±ւմ   արյունն  է   քո   դուռը   բռնել,

Այն   ո±ւմ   չար   փուշն  է  քո  փեշը  խրվել:

Ինչո±ւ  ես   գլուխդ   քարե-քար  տալիս,

Ի±նչ   փուշ  է   ընկել   աչքիդ  մեջ,   որդի°ս

Աշխարհում  շատ   կան   վշտեր  աղեկեզ,

Շա¯տ    սիրահարներ,   սակայն   ոչ   քեզ   պես:

Միթե   թախծելուց   դեռ  չես   հոգնել   դու

Եվ   չարկամներիդ   ծաղրանքից   կծու,

Նախատինքներից   դառն  ու  թունավոր

Ահեղ   դատաստան   չապրեցի±ր   այսօր

Վերջ  տուր  այդ  կրքիդորդիսոր   այնպես

Տարավ   պատիվն  իմ  և  խորտակեց   քեզ:

Մանր   գործերի   վրանում   անձուկ

Լավ   չէ,   զավկս,   սարքել  մեծ  աղմուկ:

Չնայած  վշտին   տոկալը   լավ  է,

Բայց   ազնիվ   ընկերն   ավելի  լավ  է:

Նա   պարզ ու վճիտ   հայելու  նման

Ցույց   կտա   խոցը,   որ  լվանա այն.

Նա   լավն  ու   վատը  ի  ցույց   կհանի,

Ճիշտը  ցույց   տալու  հատկություն   ունի:

Փարատիր  վշտիդ   ամպերը   բարդ-բարդ,

Լավ  է  չկռես  դու  սառը   երկաթ:

Ասենքդժվար  է  քեզ  համար,   որ   դու

Ապրես  քո  սրտի   սիրելուց   հեռու,

Բայց   մի±թե   այնքան  կամք   ու  սիրտ   չունես,

Որ   երբեմն   գաս   և   մեզ   ամոքես:

Եթե   ամեն   ոք   տարված   կրքերից

Ապրի   միայնակ   և   անկարեկից`

Առանց   գինու   էլ   բավ  է,   որ   հարբի,

Մոլորություններին   դառնալով  գերի:

Գնացիր   և   քեզ   տվեցիր   քամուն,

Իսկ   ես   ծաղրատեղ   դարձա  թշնամուն:

Քանի   դեռ   քեզ   մոտ  կա   մի   լավ   դրամ`

Վատը   քո   ձեռքից   նետի°ր   ինքնակամ:

Դու   քո   շորերն  ես   պատռտում,   որդի°ս,

Իսկ   ես   հուսահատքանդում  եմ   հոգիս:

Թե  սերը   քեզնից   խարույկ   է   վառել,

Քո   սիրտըիսկ   իմ`   լյարդն   է   այրել:

 Հույսդ   մի°  կտրիրչէ±  որսիրելի°ս,

Հատիկը   ծլումցողուն  է   տալիս:

Այն   գործը,   որից  հույս   չունես   իսպառ,

Իղձիդ  կատարման  դառնում   է  պատճառ.

Անհուսության   մեջ   բավական   հույս  կա,

Մութ   գիշերից   վերջ   արև  կշողա:

Փախիր  այդ   փախչող   երջանկությունից,

Թող   թափառումներդ  և  լսիր  դու   ինձ, -

Ուրախությունից  դու  մի°  հեռանա,

Քեզ   երջանկության   հասցընողն  է   նա.

Նա է   միշտ   լուծում   հանգույցներ  խրթին,

Նա   փիրուզ   ակն   մատանու   անգին:

Ուրախությունն   է   կյանքում   ընդունակ`

Համբերության   հետտանել   հաղթանակ:

Եթե   հավատով   համբերեստոկաս`

Երջանկությունը  կգա  քեզ,   տղաս:

Ծովը,   որ   անհուն,   անեզր   է   այդպես`

Կաթիլներից   է   գոյացել,    գիտես.

Իսկ   այն   երկնաբերձ   լեռները,   նորից,

Կազմվել  են   հողի   մանրիկ   մասերից:

Համբերանքի   մեջ   եղիր   դու   համառ -

Քո   նպատակին   հասնելու   համար:

Անմիտ  մի°   լինիր,   քանզի  այդպիսին

Երերուն   որդ  է   գետնի  երեսին:

Աղվեսը   գայլից  պատառը   ազնիվ

Փախցրել  է  իր   խելքի  շնորհիվ:

Ինչո±ւ   ես   հանձնել  սիրտդ  այն   աղջկան,

Որ  չի°  հիշում   քեզ   և   ոչ  մի   վայրկյան.

Նա   առանց   քեզ   էլ   ծաղկում   է   անհոգ,

Դու   ես   ցեխն   ընկել,   կորչում   ես   անօգ:

Ինքը   քարսիրտ   է,   քո   սրտին   է  քար

Ընկել,   արել  է  խեղճիդ   խելագար:

Ովքեր  նրանից   խոսում  են  քեզ  հետ`

Բերում   են   գլխիդ   փորձանք   և   աղետ:

Թույն   էբարկության   հանձնելը   հոգին,

Ինչպես   կարոսը`   կարիճի   խայթին:

Զբաղվիր,   զավակս,   որևէ   գործով,

Որ   չշուրջպատվես   դու   նենգ   մարդկանցով:

Շոյում  է  փղի   գլուխն   հնդկացին,

Որ   նա   չհիշի   իր   երկրի   մասին:

Հոգիսհոգուց   էլ   առավել  դու  թանկ,

Ապրի   հայրական   քո   սուրբ   հարկի   տակ.

Դո°ւ  ես   միմիայն   սփոփը   սրտիս,

Օ¯,   գանձդ   իմ   անգինմեկ    հատիկ    որդիս:

Լեռ   մագլցելուց   ի±նչ   օգուտ   ունես,

Քրտինքից   բացի,   որ   ծածկում   է   քեզ:

Խորխորատներ   կան   այս   ճանապարհին,

Լավ    զննիր,   զավակս,   ուրախ   և   արի`

Ի   հեճուկըս  քո   թշնամիների՚:

Եվ Մեջնունն   այնժամ   հորն  ի   պատասխան`

Բացեց   բերանն  իր   հալվե   ու   ռեհան.

ՙԱսա ո¯վ   վսեմ   մեծություն   անբիծ,

Քո  բարձրությունը   բարձր   է   երկնքից.

Ավերների  պետ  և  շեների   շահ,

Քո   շնորհիվարաբ  դեմքերի   վրա

Համպարով   ծծված   խալ  կա  գեղանի, -

Քո  գոյությամբ  եմ   միայն   կենդանի:

Ուզում  եմ   կյանքդ   լինի  ընդերկար,

Եվ  թող   առանց   քեզ   չլինի     աշխարհ:

Տալով  գանձերը  քո   խրատների`

Դրիր  դու  սրտիսհայր,   սպեղանի.

Բայց  ես   անառակս  ի±նչ   անեմչէ±   որ

Կամքովս   չնկա   այս  անդունդը  խոր:

Այս  ճամփանոր   ինձ   կորուստ   է   տանում`

Գիտես,   որ   կամքովս   ես   չեմ   ընթանում:

Երկաթից   են   իմ   շղթաներն   ամուր,

Ճակատագրիցս  ո±ւր   փախչեմ   իզուր:

Ինքս   այդ   կապերն   անզոր   եմ   քանդել

Եվ   ուսերիցս  բեռը   ցած   դնել:

Օ¯,   մենակ   ես   չեմ,   որ   ճակատագրին

Խաղալիք   եմ   խեղճ   և   նրա   գերին

Ստվերն  ինքն   իրեն   ջրհոր  չի°   ընկել,

Լուսինն   ինքն  իրեն   զենիթ   չի°   ելել.

Փղից   մինչ  մրջյուն   մի   էակ   չկա,

Որ   ճակատագրին  չլինի   ենթակա:

Սրտես   կնկնի   քարն, այդ   ավելի°   լավ,

Սեփական  վշտին   այն   ո±վ   է    ծարավ

Ո±վ    այս   աշխարհում   կարող  կլինի

Ջնջել  դրոշմը   իր  ճակատագրի:

Թե   սատար   լիներ   մեկը   իմ  ճամփին`

Ես   կլինեի   արև   կամ  լուսին,

Բայց   երբ  բանը   մեր   կամքից   չի  կախված`

Ինչքան   էլ   տանջվենքզուր   էի±նչ   արած:

Դժբախտս,   այո°,   ուրախ   չեմ   ապրի,

Սակայն   ո±վ  է   նաոր  մի   վիշտ   չունի:

Ես   իմ   սեփական   անմիտ   ծիծաղից

Երկյուղ  եմ   կրում  ինչպես   կայծակից:

Ինձ   հարց  են   տալիս   շատերը ՙԻնչո±ւ

Միշտ  լաց  ես  լինում,   չես   ծիծաղում   դու՚

Օ¯,   վախենում   եմ   ես  խնդությունից,

Խնդալիս   հուր   է   ժայթքում   իմ   բերնից:

Ասում  են,   մի   օր,   մի   վայրի   կաքավ

Տեսավ  մի   մրջյուն   ու  վրա  ընկավ,

Վիզը   երկարեց,   առավ   կտուցին

Եվ   շա¯տ   չարչարեց   խեղճ   արարածին:

Ծիծաղեց  մրջյունն  ու   խոսեց   այսպես.

ՙԱյդու   չգիտես   ծիծաղել  ինձ  պես՚:

Վայրի  կաքավը   ծաղրից   թուլացավ,

ՙԾիծաղելն,   իսկըիմ   բանն  է՚, ասավ:

Բայց հենց  որ այդպես   բարձրաձայն    խնդաց`

Կտուցը   բացվեց,   մրջյունն   ընկավ  ցած: -

Այդպես,   ամեն   ոքհիմար   ծիծաղով

Կորցնում   է  իր   պատիվն  իր   ձեռքով.

Անմիտ,   անիմաստ   ծիծաղն   անտեղի`

Լալից   բյուր   անգամ   դառն   է  ավելի:

Եվ   արդ,   երբ  ինքս  եմ   տանջանք  հանձն   առել,

Ինչպե±ս   կարող   եմ   հանգիստ   որոնել:

Այն   զառամ   էշը,   որ   բեռ   է   կրում,

Կաշխատի,   քանի   դեռ   շունչ   կա   փորում.

Կհանգստանա   նա   այն  ժամանակ,

Երբ  որ   կփչի   շունչը   բեռան   տակ:

Սիրողը   սրից   ինչո±ւ   վախենա,

Սուրը  խնայում   է  գլուխը  նրա:

Հոգու   կորստից   նա   չի°   սարսափի,

Սիրողն   աշխարհից   ահ,   երկյուղ   չունի:

Քանի   որ   լուսինս   ամպով   է   պատած`

Ես  սուր  եմ   փնտրում,   որտեղ  է  ընկած

Այն   գլուխը,   որ   չի   ուզում   զոհվի`

Արժանի   է  նա   կոնքի  և   թրի:

Թեպետ   վառվում   է   հոգիս   կրակում,

Բայց   ես   ինձ   այդպես   շատ  լավ   եմ  զգում:

Իմ   հոգին   այնքա¯ն   է   տառապել,   հա°յր,

Որ   չկա   ոչ   մի  փրկության   հնար՚

Երբ   իր   պատմությունն  ավարտեց   որդին,

Հայրը   հեկեկաց   և  ընկավ   սրտին:

Երկու   անբախտներն   գրկեցին   իրար

Եվ   լացին   մեկտեղ   երկար  ու   երկար.

Ապա   հայրն   առավ  որդուն  վերստին,

Տարավ  և  հանձնեց   հարազատներին:

Մեջնունն   իր   բախտին   հանձնված  մոլոր

Տանում   էր   լռին  տանջանքներն  բոլոր:

Երկու-երեք  օր   ապրեց   նա  այդպես

Լալիս   էին  ողջ  անբախտին  ի  տես,

Բայց   դարձյալ   պատռեց   իր  ծածկոցը  նա,

Բռնեց  ձորերի   ճանապարհն   ամա,

Տանջանքներ  քաշեց   խեղճվտարանդի,

Մեռած  էր  կարծեսքան  թե  կենդանի:

Սեր-ցնորքներով   դարձյալ  բռնըված

Հասավ  նա   մինչև   Նեջդը   և   հարբած

Առյուծի  նման  թափառեց  Նեջդում`

Շղթան   ոտքերին   և  վիշտը   սրտում:

Նրա  ամեն  մի  հառաչանքի  հետ

Մի  նոր   գազել  էր   թռչումմի  նոր  բեյթ:

Ամեն  կողմերից,   տղամարդ  ու   կին

Խոսքի   կայծերըոր  ցրում   էր   նա,

Առնում  էին   ողջ   և  գրում   ապա,

Տարածում   գանձերն   այդ   աշխարհով  մեկ,

Սիրահարներին  տալով   երգ   ու   վերք:

 


 پند دادن پدر مجنون را

 

چون دید پدر به حال فرزند

 

آهی بزد و عمامه بفکند

نالید چو مرغ صبحگاهی

 

روزش چو شبی شد از سیاهی

گفت ای ورق شکنج دیده

 

چون دفتر گل ورق دریده

ای شیفته چند بیقراری

 

وی سوخته چند خامکاری

چشم که رسید در جمالت

 

نفرین که داد گوشمالت

خون که گرفت گردنت را

 

خار که خلید دامنت را

از کار شدی چه کارت افتاد

 

در دیده کدام خارت افتاد

شوریده بود نه چون تو بدبخت

 

سختیش رسد نه این چنین سخت

مانده نشدی ز غم کشیدن؟

 

وز طعنه دشمنان شنیدن

دل سیر نگستی از ملامت؟

 

زنده نشدی بدین قیامت؟

بس کن هوسی که پیش بردی

 

کاب من و سنگ خویش بردی

در خرگه کار خرده کاری

 

عیبی است بزرگ بی‌قراری

عیب ارچه درون پوست بهتر

 

آیینه دوست دوست بهتر

آیینه ز روی راستگوئی

 

بنماید عیب تا بشوئی

آیینه ز خوب و زشت پاکست

 

این تعبیه خانه زای خاکست

بنشین وز دل رها کن این درد

 

آن به که نکوبی آهن سرد

گیرم که نداری آن صبوری

 

کز دوست کنی به صبر دوری

آخر کم از آنکه گاهگاهی

 

آیی و به ما کنی نگاهی

هرکس به هوای دل تکی راند

 

وز بهر گریختن تکی ماند

بی‌باده کفایتست مستی

 

بی آرزو آرزو پرستی

تو رفته به باد داده خرمن

 

من مانده چنین به کام دشمن

تا در من و در تو سکه‌ای هست

 

این سکه بد رها کن از دست

تو رود زنی و من زنم ران

 

تو جامه دری و من درم جان

عشق ارز تو آتشی برافروخت

 

دل سوخت ترا مرا جگر سوخت

نومید مشو ز چاره جستن

 

کز دانه شگفت نیست رستن

کاری که نه زو امیدداری

 

باشد سبب امیدواری

در نومیدی بسی امید است

 

پایان شب سیه سپید است

با دولتیان نشین و برخیز

 

زین بخت گریز پای بگریز

آواره مباد دولت از دست

 

چون دولت هست کام دل هست

دولت سبب گره گشائیست

 

پیروزه خاتم خدائیست

فتحی که بدو جهان گشادند

 

در دامن دولتش نهادند

گر صبر کنی به صبر بی‌شک

 

دولت به تو آید اندک اندک

دریا که چنین فراخ رویست

 

پالایش قطرهای جویست

وان کوه بلند کابرناکست

 

جمع آمده ریزه‌های خاکست

هان تانشوی به صابری سست

 

گوهر به درنگ می‌توان جست

بیرای مشوی که مرد بی‌رای

 

بی‌پای بود چو کرم بی‌پای

روباه ز گرگ بهره زان برد

 

کین رای بزرگ دارد آن خرد

دل را به کسی چه بایدت داد

 

کو ناوردت به سالها یاد

او بی‌تو چو گل تو پای در گل

 

او سنگ دل و تو سنگ بر دل

گر با تو حدیث او بگویند

 

رسوائی کار تو بجویند

زهریست به قهر نفس دادن

 

کژدم زده را کرفس دادن

مشغول شو ای پسر به کاری

 

تا بگذری از چنین شماری

هندو ز چه مغز پیل خارد؟

 

تا هندوستان به یاد نارد

جانی و عزیزتر ز جانی

 

در خانه بمان که خان و مانی

از کوه گرفتنت چه خیزد

 

جز آب که آن ز روی ریزد

هم سنگ درین رهست و هم چاه

 

می‌دار ز هر دو چشم بر راه

مستیز که شحنه در کمین است

 

زنجیر مبر که آهنین است

تو طفل رهی و فتنه رهدار

 

شمشیر ببین و سر نگه‌دار

پیش‌آر ز دوستان تنی چند

 

خوش باش به رغم دشمنی چند

مجنون به جواب آن شکرریز

 

بگشاد لب طبرزد انگیز

گفت ای فلک شکوه‌مندی

 

بالاترت از فلک بلندی

شاه دمن و رئیس اطلال

 

روی عرب از تو عنبربن خال

درگاه تو قبله سجودم

 

زنده به وجود تو وجودم

خواهم که همیشه زنده مانی

 

خود بی‌تو مباد زندگانی

زین پند خزینه‌ای که دادی

 

بر سوخته مرهمی نهادی

لیکن چه کنم من سیه روی

 

کافتاده بخودنیم در این کوی

زین ره که نه برقرار خویشم

 

دانی نه باختیار خویشم

من بسته و بندم آهنین است

 

تدبیر چه سود قسمت اینست

این بند به خود گشاد نتوان

 

واین بار زخود نهاد نتوان

تنها نه منم ستم رسیده

 

کودیده که صد چو من ندیده

سایه نه به خود فتاد در چاه

 

بر اوج به خویشتن نشد ماه

از پیکر پیل تا پرمور

 

کس نیست که نیست بر وی این زور

سنگ از دل تنگ من بکاهد

 

دلتنگی خویشتن که خواهد

بخت بد من مرا بجوید

 

بدبختی را زخود که شوید

گر دست رسی بدی در این راه

 

من بودمی آفتاب یا ماه

چون کار به اختیار ما نیست

 

به کردن کار کار ما نیست

خوشدل نزیم من بلاکش

 

وان کیست که دارد او دل خوش

چون برق ز خنده لب ببندم

 

ترسم که بسوزم ار بخندم

گویند مرا چرا نخندی

 

گریه است نشان دردمندی

ترسم چو نشاط خنده خیزد

 

سوز از دهنم برون گریزد

کبکی به دهن گرفت موری

 

می‌کرد بر آن ضعیف زوری

زد قهقهه مور بیکرانی

 

کی کبک تو این چنین ندانی

شد کبک دری ز قهقهه سست

 

کاین پیشه من نه پیشه تست

چون قهقهه کرد کبک حالی

 

منقار زمور کرد خالی

هر قهقهه کاین چنین زند مرد

 

شک نه که شکوه ازو شود فرد

خنده که نه در مقام خویش است

 

در خورد هزار گریه بیش است

چون من ز پی عذاب و رنجم

 

راحت به کدام عشوه سنجم

آن پیر خری که می‌کشد بار

 

تا جانش هست می‌کند کار

آسودگی آنگهی پذیرد

 

کز زیستن چنین بمیرد

در عشق چه جای بیم تیغ است

 

تیغ از سر عاشقان دریغ است

عاشق ز نهیب جان نترسد

 

جانان طلب از جهان نترسد

چون ماه من اوفتاد در میغ

 

دارم سر تیغ کو سر تیغ

سر کو ز فدا دریغ باشد

 

شایسته تشت و تیغ باشد

زین جان که بر آتش اوفتاد است

 

با ناخوشیم خوش اوفتاد است

جانیست مرا بدین تباهی

 

بگذار ز جان من چه خواهی

مجنون چو حدیث خود فرو گفت

 

بگریست پدر بدانچه او گفت

زین گوشه پدر نشسته گریان

 

زانسو پسر اوفتاده عریان

پس بار دگر به خانه بردش

 

بنواخت به دوستان سپردش

وان شیفته دل به شور بختی

 

می‌کرد صبوریی به سختی

روزی دو سه در شکنجه می‌زیست

 

زانگونه که هر که دید بگریست

پس پرده درید و آه برداشت

 

سوی در و دشت راه برداشت

می‌زیست به رنج و ناتوانی

 

می‌مرد کدام زندگانی

چون گرم شدی به عشق وجدش

 

بردی به نشاط گاه نجدش

برنجد شدی چو شیر سرمست

 

آهن بر پای و سنگ بر دست

چون برزدی از نفیر جوشی

 

گفتی غزلی به هر خروشی

از هر طرفی خلایق انبوه

 

نظاره شدی به گرد آن کوه

هر نادره‌ای کز او شنیدند

 

در خاطر و در قلم کشیدند

بردند به تحفه‌ها در آفاق

 

زان غنیه غنی شدند عشاق

 

Իբն-Սելամը   ն շանում  է    Լ եյլիին

 

Լեյլիի   համար  այն   կախարդական

Պուրակը   եղավ   ճակատագրական: -

Այն  օր,   երբ  որ  նա  գնում  էր  այգի,

Զուգված-զարդարված  նման  լուսնյակի,

Վարդերը   փնջած   նոճու   կատարին,

Որոնք  պատմություն   բերին  վարդերին.

Օղ  առ  օղ  հյուսված   շղթայի  նման

Հանգուցած  երկու  հյուսքերը   բուրյան`

Մի  երիտասարդԲենի  Սադ  ցեղից,

Զարնվեց   նրանտեսնելով  մոտից:

Նա  քաջ   ու  կտրիճ  տղամարդ  էր  մի,

Արաբների  մեջ  գովված,   անվանի.

Ազգ   ու  բարեկամ   ուներ   բազմաթիվ

Եվ  վայելում   էր  հարգանք   ու  պատիվ:

Բոլորն   անձկորեն   սպասում   էին

Իբն-Սելամի  բարի  ողջույնին:

Հարուստ  ու  հզոր  մարդիկ   ամենայն

Միշտ  մատով  էին  ցույց  տալիս  նրան:

Վառված  նա   լուսնի   լույսի  կարոտով`

Շտապեց  նրան  տիրանալ  շուտով, -

Անգիտոր  թեկուզ   ողջ  գանձերն  իր  տար`

Քամու,   լուսնի  մեջ   հաշտություն  չկար:

Երբ  երիտասարդն  իր  երկրին   հասավ`

Լուսնին  գրկելու   պապակ   էր,   ծարավ

Բայց  չէր  գրկել   դեռ   ոչ  ոք  լուսնյակին, -

Մոռացել   էր  նա   միթե   այս  մասին:  -

Նա  մարդ   ուղարկեց   երկիրը   փերու,

Ծնողների   հետ  պայման  կնքելու,

Որ   փակ   դեսպակովլուսնյակին   գրկած`

Իր   շքախմբով   անցներ  սիգապանծ:

Հասնելու   համար   իր   նպատակին`

Նա  շաղ  էր   տալիս   արծաթն   ու  ոսկին,

Գանձեր   էր  բաշխում   շահընշահի  պես,

Իսկ   անասուններ`   ինչքան  որ   ասես:

Մեկնեց   պերճախոս  միջնորդը  իսկույն,

Ուզելու  համար   այն   գեղեցկուհուն:

Հասնելով   այնտեղ,   ձեռները  լիզեց

Եվ   ճարտար  լեզվով  նա  մի  ճառ   խոսեց:

Լեյլու  ծնողներն  համաձայն  եղան:

Այդ  բարեպատշաճ  հարսնախոսության:

- ՙՀավան  ենք, - ասին, - բայց  հարկավոր  է

Սպասել  փոքր  ինչզի  քանի  օր  է,

Որ  մեր  պարտեզի  գարունը  զվարթ

Զգում  է  իրեն  մի փոքր  հիվանդ:

Երբ  ապաքինիու  նորից   խնդանք,

Աստուծով,   այնժամհաստատ  խոսք  կտանք:

Օրհնյալ  է  կապն   այդ   և   առաքինի,

Տա  ալլահոր  այն  միշտ  ամուր  լինի:

Սակայներկուստեքմի  առժամանակ

Խոստումով  միայն  բավականանանք,

Մինչև  կբացվի  կոկոնը  նորից,

Եվ  կընկնեն  փշերն  այգու  դռներից,

Իսկ  այն   ժամանակնրանմեծ  սիրով

Քո  ձեռքը  կտանք  ոսկե  մանյակով՚:

Երբ  Իբն-Սելամը  խոստումով  այդ  սերտ

Նշանվեց  երկար  համբերության  հետ`

Տուն  դարձավբռնված   այն   գեղեցկաթով

Լուսնին  օր  առաջ  տիրելու  տենդով:

 


خواستاری ابن‌سلام لیلی را

 

فهرست کش نشاط این باغ

 

بر ران سخن چنین کشد داغ

کانروز که مه به باغ می‌رفت

 

چون ماه دو هفته کرده هر هفت

گل بر سر سرو دسته بسته

 

بازار گلاب و گل شکسته

زلفین مسلسلش گره‌گیر

 

پیچیده چو حلقه‌های زنجیر

در ره ز بنی‌اسد جوانی

 

دیدش چو شکفته گلستانی

شخصی هنری به سنگ و سایه

 

در چشم عرب بلند پایه

بسیار قبیله و قرابات

 

کارش همه خدمت و مراعات

گوش همه خلق بر سلامش

 

بخت ابن‌سلام کرده نامش

هم سیم خدا و هم قوی پشت

 

خلقی سوی او کشیده انگشت

از دیدن آن چراغ تابان

 

در چاره چو باد شد شتابان

آگه نه که گرچه گنج بازد

 

با باد چراغ در نسازد

چون سوی و طنگه آمد از راه

 

بودش طمع وصال آن ماه

مه را نگرفت کس در آغوش

 

این نکته مگر شدش فراموش

چاره طلبید و کس فرستاد

 

در جستن عقد آن پریزاد

تا لیلی را به خواستاری

 

در موکب خود کشد عماری

نیرنگ نمود و خواهش انگیخت

 

خاکی شد و زر چو خاک می‌ریخت

پذرفت هزار گنج شاهی

 

وز رم گله بیش از آنکه خواهی

چون رفت میانجی سخنگوی

 

در جستن آن نگار دلجوی

خواهش کریی بدست بوسی

 

می‌کرد ز بهر آن عروسی

هم مادر و هم پدر نشستند

 

وامید در آن حدیث بستند

گفتند سخن به جای خویش است

 

لیکن قدری درنگ پیش است

کاین تازه بهار بوستانی

 

دارد عرضی ز ناتوانی

چون ماه ز بهیش باز خندیم

 

شکرانه دهیم و عقد بندیم

این عقد نشان سود باشد

 

انشاء الله که زود باشد

اما نه هنوز روزکی چند

 

می‌باید شد به وعده خرسند

تا غنچه گل شکفته گردد

 

خار از در باغ رفته گردد

گردنش به طوق زر درآریم

 

با طوق زرش به تو سپاریم

چون ابن‌سلام ازان نیازی

 

شد نامزد شکیب سازی

مرکب به دیار خویشتن راند

 

بنشست و غبار خویش بنشاند


Մեջնունի  զրույցն  ագռավի  հետ

 

Եվ  առավոտյաներբ  որ  վերստին,

Երկնակամարը  ներկելով   դեղին,

Ծագում  էր   ծիծղուն  արևը  ծնծղա,

Ճառագայթելով   աշխարհի   վրա`

Մեջնունը - աշունն  վրա   հասած  վարդ -

Արցունք  շաղ   տալով   շրջում   էր   գունատ:

Կրակի   վրա   արցունք   թափելով

Վարում  էր   նավը   զեփյուռի   շնչով:

Այրող   տապից   ետ   արևը   հրուտ

Թեքվում   էր   դանադաղ   դեպի   մայրամուտ:

Մեջնունը   հոգնած   և   հոգին   տրտում`

Նստեց  մի   բարձր   ծառի  ստվերում:

Այդ  բարձըր   ծառի   զով   ստվերի  տակ

Ջուր  էր   հավաքում   ու   դառնում  հստակ

Երկնքի   պես   լուրթ   կլորակ   մի  լիճ,

Ինչպես  Քեվսերի   ջրամբարը   ջինջ, -

Ափերի   զուգված   գալարուն   խոտով -

Լվացված   արծաթ  լճակի   ջրով:

Պապակ   պատանին,   նորից  ու  նորից,

Ինչպես  թոշնած  խոտխմեց   այդ   ջրից.

Բնության   ծոցում   քիչ   հանգստացավ, -

Կարծես   թե  չուներ   ոչ  մի  հոգս   ու  ցավ:

Նստած   զմրուխտյա   այդ  գորգի   վրա`

Հայացքը   ծառի   կատարն   ուղղեց   նա,

Տեսավ  մի   ագռավ  այնտեղ,   սրատես

Աչքերը   ջահերինքը   սև,  

Ինչպես  եղուհիների   հյուսքերը  մթին -

Կապված   թելերովհանց  լյարդը  սրտին:

Բարի  թռչունըսևով  սքողված,

Ինչպես  Սալիհի   ուղտը   լռակյաց`

Նստած   էր   ճյուղքին   ճարպիկ,   սրատես,

Բիլ  լազուրի   մեջ   ազատ   էր   ասես:

Երբ   այդ   ճամփորդին   Մեջնունը   տեսավ,

Իր   սև  բախտակցին  նա  այսպես   ասավ.

- ՙՕ¯,  դու   սև   թռչուն,   բայց   սրտովճերմակ,

Ո±վ   հագցրեց   քեզ   այդպես   սև    համակ:

Դու   գիշերագույն - մթնում   լուսատու,

Այս   պայծառ   օրին   սև  ես   հագել   դու:

Ես   եմ   սգավոր,   դո±ւ   ես  ածխացել:

Թե   սիրտդ   այրված  չէև   դու  անմիտ  չես,

Ուրեմն   էլ   ինչո±ւ   սև  ես   ածխի   պես:

Իսկ   թե   մոխրի    պես     թեթև   ես   թռչում`

Դու   այրվածներից   ինչո±ւ  ես   փախչում

Խաղի±բ  ես   գուցե   խուղբա   կարդացող,

Եվ   դրա   համար   կրում   ես   սև   քող:

Արդյոք   ո±ր   երգիչ   նեգրուհի  ես  դու,

Կամ   ո±ր   հնդիկը`   կռիվ   գնալու:

Ես   գուցե   շահ   եմ,   դու   ամպհովանի,

Այն   օր,   որ   գնաս   իմ   սիրուհու   մոտ`

Ասա, - ՙ Մեռնում  եմ   քեզանից   կարոտ.

Օգնության   հասիր,   եթե   չես   ուզում,

Որ  կորչեմ,   ավաղ,   այս   անապատում:

Ասիր`   կօգնեմ   քեզդու  մի°   վախենա, -

Բայց   անօգնական   մեռնում  եմ   ահա:

Կգաս   դուերբ   մեռած   կլինեմ

Ու  սերս   ինձ   հետշիրիմ   կմտնեմ

Աչքերի   լույսը   երբ   որ   խավարի,

Կույրը   աչքի   դեղն  այլևս   ի±նչ   անի:

Երբ   գայլը   տարավ  հոտից   վարը,

Ի±նչ   օգուտ   ունի   հովվի   հավարը:

Երբ  գարնան   վարար   հեղեղը   վայրագ

Քանդում   տանում   է   թումբ   ու   ամբարտակ`

Միևնույն   չէ  մեզ   համար   միթե,

Թե   հողից   էր   թումբն   և  կամ   երկաթե,

Երբ   արար   խանձվեց,   էլ   այնուհետև

Ի±նչ   օգուտ`   թեկուզ   տեղա   հորդ   անձրև՚

Մինչ   Մեջնունն  այսպես   խոսքեր  էր  ասում,

Ագռավն   մի   ճյուղից   մյուսն  էր   թռչում,

Իսկ   երբ   ավարտեց   տրտունջն  իր   երկար,

Ագռավըբացած  թևերը   խավար,

Թռավ   ու   գնաց`   պատանու   սրտում

Իր  սև  դրոշմը   դնելով  տրտում:

Երբ   գիշերն  իջավ    ագռավի   պես   սև,

Բնից   դուրս   եկավ   չղջիկը   թեթև:

Աստղերը,   ասեսլինեին  հրձիգ

Ագռավի   աչքեր  - մթնում   ցոլացիկ:

Մեջնունըինչպես   գիշեր   անլուսին,

Փլվեց`   աչքերը   տված   ագռավին.

Լացեց   մինչև   լույս   դառն   ու  աղեկեզ:

Իրեն   սպառող  մեղրամոմի   պես:


 سخن گفتن مجنون با زاغ

 

شبگیر که چرخ لاجوردی

 

آراست کبودیی به زردی

خندیدن قرص آن گل زرد

 

آفاق به رنگ سرخ گل کرد

مجنون چو گل خزان رسیده

 

می‌گشت میان آب دیده

زان آب که بر وی آتش افشاند

 

کشتی چو صبا به خشک می‌راند

از گرمی آفتاب سوزان

 

تفسید به وقت نیم روزان

چون سایه نداشت هیچ رختی

 

بنشست به سایه درختی

در سایه آن درخت عالی

 

گرد آمده آبی از حوالی

حوضی شده چون فلک مدور

 

پاکیزه و خوش چو حوض کوثر

پیرامن آب سبزه رسته

 

هم سبزه هم آب روی شسته

آن تشنه ز گرمی جگر تاب

 

زان آب چو سبزه گشت سیراب

آسود زمانی از دویدن

 

وز گفتن و هیچ ناشنیدن

زان مفرش همچو سبز دیبا

 

می‌دید در آن درخت زیبا

بر شاخ نشسته دید زاغی

 

چشمی و چه چشم چون چراغی

چون زلف بتان سیاه و دلبند

 

با دل چو جگر گرفته پیوند

صالح مرغی چو ناقه خاموش

 

چون صالحیان شده سیه‌پوش

بر شاخ نشسته چست و بینا

 

همچون شبه در میان مینا

مجنون چو مسافری چنان دید

 

با او دل خویش هم عنان دید

گفت ای سیه سپید نامه

 

از دست که‌ای سیاه جامه

شبرنگ چرائی ای شب افروز

 

روزت ز چه شد سیه بدین روز

بر آتش غم منم تو جوشی؟

 

من سوگ زده سیه تو پوشی؟

گر سوخته دل نه خام رائی

 

چون سوختگان سیه چراغی

ور سوخته‌وار گرم خیزی

 

از سوختگان چرا گریزی

شاید که خطیب خطبه خوانی

 

پوشیده سیه لباس از آنی

زنگی بچه کدام سازی

 

هندوی کدام ترک تازی

من شاه مگر تو چتر شاهی؟

 

گر چتر نه‌ای چرا سیاهی

روزی که رسی به نزد یارم

 

گو بی تو ز دست رفت کارم

دریاب که گر تو در نیابی

 

ناچیز شوم در این خرابی

گفتی که مترس دستگیرم

 

ترسم که در این هوس بمیرم

روزی آیی که مرده باشم

 

مهر تو به خاک برده باشم

بینائی دیده چون بریزد

 

از دادن توتیا چه خیزد

چون گرگ بره ز میش بربود

 

فریاد شبان کجا کند سود

چون سیل خراب کرد بنیاد

 

دیوار چه کاهگل چه پولاد

چون کشته خشک ماند بی‌بر

 

خواه ابر به بار و خواه بگذر

این تیر زبان گشاده گستاخ

 

وان زاغ پریده شاخ بر شاخ

او پر سخن دراز کرده

 

پرنده رحیل ساز کرده

چون گفت بسی فسانه با زاغ

 

شد زاغ و نهاد بر دلش داغ

شب چون پر زاغ بر سرآورد

 

شبپره ز خواب سر برآورد

گفتی که ستارگان چراغند

 

یا در پر زاغ چشم زاغند

مجنون چو شب چراغ مرده

 

افتاده و دیده زاغ برده

می‌ریخت سرشک دیده تا روز

 

ماننده شمع خویشتن سوز

 


Հայրը Լեյլիին տալիս  է Իբն-Սելամին

 

Գանձերի   ծովի   լողորդը   շռայլ`

Շող-մարգարիտներ   շաղ   տալով   դարձյալ`

Պատմեց  թե   ինչպես   իմացավ  Լեյլին

Քաջ   Նոուֆալի  հաղթության   մասին: -

Նստած   էր   Լեյլին   վրանի   ներքո,

Ականջը  կռվին,   երբ   հպարտ   ու  գոհ

Ներս   մտավ    նրա   հայրը   ծերունի`

Գլխին  ապարոշ    և   մեջքին   գոտի,

Եվ   ուշիմորեն,   խոսքի  թելը   նա

Բերեց  այն   անջուր   առվակի   վրա, -

ՙԱյսօր   այնպիսի  խելք   բանացրի   ես,

Որ   ազատվեցի   խենթիցն   վերջապես.

Ջուրը   նետեցի   նրա   թալիսմանն

Ու   տվի   կտրուկ   պատասխան   նրան:

Նոֆալն, - ալլահը  քար  գցի   գլխին, -

Հեռացրեց   մեզնից   այդ   խելագարին:

Իր   վիճակի   հետ   հաշտվել  է   հիմա

Եվ   քեզնից   ընդմիշտ  ձեռք   է   քաշել   նա՚:

Լեյլին,   որ   լսեց   այդ  լուրը   տրտում`

Հոր   վրա   սաստիկ   զայրացավ   սրտում,

Մտավ   վերստին    ծածկոցի   հետև

Եվ    թաքուն   ողբաց   իր   վիճակը   սև:

Երբ   հայրը   գնաց,   լալուց   դառնագին`

Լեյլու   աչքերը   կարմրել  էին:

Խեղճն   այնքան   արյուն-արտասուք   թափեց,

Որ   ճանապարհի   փոշին   ցեխ   կապեց:

Նա`   վարդ   այտերը   արցունքով   թրջում,

Լողում  էր   ինքն   իր   արցունքի   լճում:

Չուներ   մտերիմսիրտը    բաց   աներ,

Մի  մարդ,   որ   խորունկ   վերքը   դարմաներ:

Զամբյուղում   փակված   անելանգյուման

Ջախջախված   գլխով   օձի   էր   նման:

Նրա  փողոցից    փչող   սյուքը   զով`

Լեցուն   էր    վարդի    անուշ   բուրմունքով:

Շատ   ջահելների   հարուստ,   մեծատուն,

Փափագն   էր   լինել   նրա   փեսացուն:

Անունով,   դիրքով,   գանձերով   բազում`

Ամեն   ոք   նրան   տիրել   էր   ուզում.

Ուստի   ամեն   օր   միջնորդ   մարդ   ու   կին,

Խնամախոսներ   անպակաս   էին:

Մեկը   մեկնել   է   իր    ձեռքը   գանձին,

Մյուսը   գիրկն   է   բացել   լուսնյակին.

Բայց   սրբության   պես,   հայրը   աղջկան

Պահպանում  էր  պինդ`   ամեն   մի   քարից.

Վիշտը   ըմպում   էր   ծածուկ,   քողի  տակ,

Իսկ   օշարակը`   ազատ,   բացարձակ

Ծիծաղով   վառում   դեմքը   մոմի   պես

Եվ   ծիծաղի   տակ   դառնում   ողջակեզ.

Կապում   էր   կարմիր   կեղծիքի   գոտին,

Ձեռքին   վառած   մոմ   և   փուշը`   ոտին:

Հանուն   տան    պատվի,   Լեյլին   անխնդուն,

Իր  կաղությունը   այլ   կերպ   էր   մեկնում:

Շատ     աստղեր    էին    շուրջը   վրանի

Հավաքել,    ինչպես   բոլորքը    լուսնի:

Երբ   Իբն-Սելամն    այդ   բանն   իմացավ,

Շտապեց   այնտեղ   գանձերով   անբավ:

Եկավ,   ըստ   խոստմանԼեյլիի   հոր  քով,

Արքայավայել   փառքով   ու   շուքով,

Բերեց   շատ   ընծա - գինդ,   ապարանջան,

Անհաշիվ   շաքար,   յաղութ   ու   մարջան,

Մուշկով  լի   պարկեր,    թանկարժեք օղեր,

Որ   պատրաստել   էր    նա    իբրև   նվեր:

Մի   քանի   ուղտեր   բեռնված   էին

Զուտ    հանդերձանքով   խաս   ու   թակագին,

Իսկ   արաբական - թամբը   ոսկեկար

Նժույգ-ձիերին   թիվ-համար   չկար:

Ոսկին  աշխարհի  կռվի   առարկան`

Նա   շաղ   էր   տալիս   ավազի   նման,-

Որով    ծածկում  են   ընդարձակ   խալին

Հակառակորդի   գլխատման   ժամին:

Խորամանկորեն   խարխլում   էր   նա

Այդ   տան   հիմքերը  ավազի   վրա:

Երբ  երկար    ճամփի   հոգնությունն  առավ,

Կանչեց   միջնորդին   և   պատգամ   տվավ:

Շատ  էր   պերճախոս   միջնորդը  նրա,

Քարն   իսկամոթից   կակղացնում   էր  նա.

Իր   ճարտար  լեզվով - կարծես  թե  նեկտար`

Մեռածին   անգամ   հարություն   կտար:

Պես-պես   մեծագին   ընծաներ   առած, -

Բոլորն   ՀռոմիցՏաիֆից   բերված -

Մեկնեց  նա   իսկույն   և    գանձապահին

Մատուցեց   տարած   ընծաներն   անգին

Եվ   բանալիով   պերճախոսության

Բացեց   դարպասը   իր   ճոխ   գանձատան,

Ասացՙայդ  հարուստ   հեծյալը   շքեղ`

Արաբ   զորքերի   թիկունքն   է   զորեղ,

Շատ   հպատակներ   ունի   և   համբավ,

Մեծ   արժանիքներ   և   գանձեր   անբավ:

Արյուն   պահանջես`   հանց   ջուր   կթափի,

Արծաթն   ու   ոսկին   կոտով կչափի.

Նրանով  դու   մեծ   պաշտպան   կշահես,

Եվ   անունդ   միշտ   բարձր  կպահես՚

Երբ   պերճախոսը   ճառն   իր   ավարտեց`

Հարսնացվի   հայրը,    գլուխն   ափին   հենեց,

Ինչքան   էլ   գործի   շուրջը   ման   եկավ,

Բայց  առարկելու   ոչինչ   չգտավ,

Համաձայն   եղավ   խոսք  ու   պայմանին`

Վիշապի   երախն   գցելով   լուսնին:

Երբ   հաջորդ   օրը   արև-հարսնացուն

Առավ   բաժակը   դառնությամբ   լեցուն`

Արաբի   ուսին   ռուս   հուրհեր   ծառան

Նետեց   ծիրանի   գորգն   հարսանեկան,

Եվ   գործի   անցավ   հայրը   աղջկա,

Զարդարել   տվեց    փողոց   ու   շուկա:

Նշանադրության    սեղան   բաց   արած`

Կանչեց   փեսացվին  և   նրա   մարդկանց.

Ըստ   արաբական   հին   սովորության`

Տեղն   էր   ամեն   ինչ,   առատ`   ամեն   բան:

Երբ   ավագության   կարգով   նստեցին`

Խախտված   պայմանը   նորից   կնքեցին:

Դիրհեմների   հողմն   երկինք   բարձրացավ,

Իսկ  կաթնագինը  տվեց  ու   անցավ:

Առագաստով   մեկըհարսնացվի   առաջ

Թափեցին   շաքար,   չամիչ   ու  բաղարջ:

Իսկ   այն   նեղշուրթըԼեյլին`   լուռ   ու   մունջ

Մուշկ  ու   հալվե   էր   տարածում  իր   շուրջ,

Հառաչ   արձակում   իր   խոցված   սրտից,

Թափում   վարդաջուր   ծով-ծով   աչքերից:

Շուրթերն   իրենց    մեջ   ունեին   բոց-հուր,

Թարթիչներից   կախ   շիթ-շիթ   վարդաջուր:

Եվ   մինչ   ավարտած   իր   գործերն   ամեն`

Փեսան    մեկնումի   պատրաստ   էր   արդեն,

Նրա   ընկերոջ   գործը    տակավին

Պատրաստ    չէր…   մոլոր,    մալոլ   էր    Լեյլին:

Ջարդվեց    բաժակը    շուրթերին   մոտիկ,

Փշրված   սիրտը   տխուր   էր    սաստիկ:

Ոտքերդ   փշին    դիր  -  կծակի   նա,

Հուրը   շուրթերիդ`   կայրի   անխնա.

Կաթված   ստացած   անդամը   մարմնի`

Կամքիդ   ենթակա   երբեք  չի°   լինի:

Իր   ցեղի  կամքին   ով   դեմ   է   գնում`

Ցեղակցությունից   նա   դուրս    է   մնում:

Երբ   օձը   մարդուն   խայթում   է   մատից

Պետք   է    այդ    մատը   անջատել  թաթից:

Դաշնությունն   է   միշտ   նեկտար   կենսատու,

Խախտումը  նրա`   թույն   է    մահացու:

Լեյլին- արտաքուստ   պալատ   խնդության`

Ներքուստ   նման   էր   փլատակված   տան:

Երբ   արփին   դիմեց   դեպի   մայրամուտ,

Վրան   զարկելով   ծաղկոցում   կապույտ,

Եվ   գիշերվա   նավն   աստղերով   լեցուն

Լողաց   դեպ   կապույտ   վագրը, - փեսացուն

Վեր   կացավ   ուրախ,   անձկությամբ   աճող,

Պատրաստեց   հարսի   ննջօթյակը  ճոխ:

Եվ   երբ   ամեն   ինչ   սարք   էր   ու   պատրաստ`

Նա   տվեց   նրան   գահն   իր  փառավետ

Չարի  և   բարու   իշխանության   հետ:

Ի   սեր  հնավանդ   ամոթխածության`

Երկու-երեք   օր,   նրբամիտ  փեսան

Փափկացրեց  մոմը`   իր   կամակատար

Վարմուքով   քնքուշ  ու  քաղաքավար:

Երբ   ընտելացավ   արմավենու   հետ`

Ձեռները   մեկնեց  պտղին  հյութավետ,

Սակայն   չանկռոտվեց   նրա   փշերից -

Լեյլու,   որ   չուներ   քուն`   տանջանքներից:

Այնպիսի   ուժգին   ապտակ    ստացավ,

Որ  իսկույն   ևեթ  ուշաթափ   ընկավ:

-ՙԵթե   այսուհետ  մի   անգամ   էլ   սույն, -

Ասաց   խստադեմ   Լեյլին   ամուսնուն, -

Դու  քո   անպարկեշտ   արարքը   կրկնես`

Քեզնից   և  ինձնից   հեռու   կլինես:

Եվ   երդվում  եմ   ես   իմ   ստեղծողով,

Որ   զարդարում   է   դեմքս   իր   արվեստով`

Ինձնից   գոհացում  դու  չես  ստանա,

Թեկուզ   և   սուրդ   ինձ   մահ   սպառնա՚:

Երբ   Իբն-Սելամն  այս   երդումն  լսեց`

Գոհ   մնաց,   կուռքն   իրեն   ողջ   թողեց:

Այնժամ   հասկացավ,   որ   տխուր-տրտում

Այդ  լուսատուին   ուրիշն   է    տիրում:

Իսկ   բաժանվելու   ջանքերն   իր   բոլոր

Անցան   ապարդյուն…   Անուժ   էր,   անզոր,

Զի   երկու   շաբաթ   նայելով  վրան`

Տվել   էր   արդեն   իր   սիրտը   նրան:

-ՙԵրբ    որ   չեմ   կարող   անջատվել, - ասաց, -

Եվ  նրան   այսպես   սիրում   եմ   սրտանց`

Լավ   է`   նայելով   միայն   գոհանամ,

Քան    թե   հեռանա,   ես   լալով   մնամ՚:

Ուստի,   զիջելով   համառ   աղջկան`

Այսպես   խոսեց   նա   մեղմ,   աղաչական.

-ՙԹույլ   տուր,   որ  միայն   դեմքին   նայեմ,

Անիծված   լինեմ,   թե  սահմանն   անցնեմ՚:

կնքելով   այսպես   հաշտության   պայման`

Գոհանում   էր   նա    նայելով   միայն,

Իսկ    ծաղկանոցի   այն   զարդը   չքնաղ`

Հայացքը   ճամփին   քաշում   էր   միշտ  ՙախ՚:

-ՙԱխ,   քամին   արդյոք   երբ   կբերի   ինձ

Փոշին   անձավի   մտերմիս   ոտքից՚

Վրանից   հաճախ   դուրս   էր   գալիս   նա,

Մենակ   ու   մոլոր   ընկնում   էր    ճամփա.

Եվ   մի   քանի   քայլ   վազում   զինովի,

Լալիս   սոխակից   հուզիչ   ավելի,

Ու  բորբոքելով   բոցավառ   հոգին`

Լուր   էր   ուզում   իր   տարագրի   մասին.

Լալիս   անձկալի   ու    կարոտակեզ,

Բաժանման   վշտից   տանջվում   էր   այնպես

Որ   թաքուն   սերը   դարձավ    պարզ   հիմա,

Օրվա   պես   հայտնի`   գաղտնիքը   նրա:

Սիրո   մեծ   վիշտը   տարել   էր   սրտից

Ահը`   ամուսնուց,   հորից,   բոլորի°ց:

Ամուսնու   կամ   հոր   ահը   ի±նչ   արժե՚


دادن پدر لیلی را به ابن‌سلام

 

 

غواص جواهر معانی

 

کرد از لب خود شکر فشانی

کانروز که نوفل آن ظفر یافت

 

لیلی به وقایه در خبر یافت

آمد پدرش زبان گشاده

 

بر فرق عمامه کج نهاده

بر گفت ز راه تیزهوشی

 

افسانه آن زبان فروشی

کامروز چه حیله نقش بستم

 

تازافت آن رمیده رستم

بستم سخنش به آب دادم

 

یگبارگیش جواب دادم

نوفل که خدا جزا دهادش

 

کرد از در ما خدا دهادش

و او نیز به هجر گشت خرسند

 

دندان طمع ز وصل بر کند

لیلی ز پدر بدین حکایت

 

رنجید چنانکه بی‌نهایت

در پرده نهفته آه می‌داشت

 

پرده ز پدر نگاه می‌داشت

چون رفت پدر ز پرده بیرون

 

شد نرگس او ز گریه گلگون

چندان زره دو دیده خون راند

 

کز راه خود آن غبار بنشاند

داد آب ز نرگس ارغوان را

 

در حوضه کشید خیزران را

اهلی نه که قصه باز گوید

 

یاری نه که چاره باز جوید

در سله بام و در گرفته

 

می‌زیست چو مار سرگرفته

وز هر طرفی نسیم کویش

 

می‌داد خبر ز لطف بویش

بر صحبت او ز نامداران

 

دلگرم شدند خواستاران

هرکس به ولایتی و مالی

 

می‌جست ز حسن او وصالی

از در طلبان آن خزانه

 

دلاله هزار در میانه

این دست کشیده تا برد مهد

 

آن سینه گشاده تا خورد شهد

او را پدر از بزرگواری

 

می‌داشت چو در در استواری

وان سیم تن از کمال فرهنگ

 

آن شیشه نگاهداشت از سنگ

می‌خورد ولی به صد مدارا

 

پنهان جگر و می آشکارا

چون شمع به خنده رخ برافروخت

 

خندید و به زیر خنده می‌سوخت

چون گل کمر دو رویه می‌بست

 

زوبین در پای و شمع بر دست

می‌برد ز روی سازگاری

 

آن لنگی را به راهواری

از مشتریان برج آن ماه

 

صد زهره نشست گرد خرگاه

چون ابن‌سلام آن خبر یافت

 

بر وعده شرط کرده بشتافت

آمد ز پی عروس خواهی

 

با طاق و طرنب پادشاهی

آورد خزینه‌های بسیار

 

عنبر به من و شکر به خروار

وز نافه مشک و لعل کانی

 

آراسته برگ ارمغانی

از بهر فریشهای زیبا

 

چندین شترش به زیر دیبا

وز بختی و تازی تکاور

 

چندانکه نداشت عقل باور

زان زر که به یک جوش ستیزند

 

می‌ریخت چنانکه ریگ ریزند

آن زر نه که او چو ریگ می‌بیخت

 

بر کشتن خصم ریگ می‌ریخت

کرده به چنان مروتی چست

 

آن خانه ریگ بوم را سست

روزی دو ز رنج ره برآسود

 

قاصد طلبید و شغل فرمود

جادو سخنی که کردی از شرم

 

هنگام فریب سنگ را نرم

جان زنده کنی که از فصیحی

 

شد مرده او دم مسیحی

با پیش کشی ز هر طوایف

 

آورده ز روم و چین و طایف

قاصد بشد و خزینه را برد

 

یک یک به خزینه‌دار بسپرد

وانگه به کلید خوش زبانی

 

بگشاد خزینه نهانی

کین شاهسوار شیر پیکر

 

روی عربست و پشت لشگر

صاحب تبع و بلندنام است

 

اسباب بزرگیش تمام است

گر خون‌طلبی چو آب ریزد

 

ور زر گوئی چو خاک بیزد

هم زو برسی به یاوری‌ها

 

هم باز رهی ز داوریها

قاصد چو بسی سخن درین راند

 

مسکین پدر عروس در ماند

چندانکه به گرد کار برگشت

 

اقرارش ازین قرار نگذشت

بر کردن آن عمل رضا داد

 

مه را به دهان اژدها داد

چون روز دیگر عروس خورشید

 

بگرفت به دست جام جمشید

بر سفت عرب غلام روسی

 

افکند مصلی عروسی

آمد پدر عروس در کار

 

آراست به گنج کوی و بازار

داماد و دیگر گروه را خواند

 

بر پیش گه نشاط بنشاند

آئین سرور و شاد کامی

 

بر ساخت به غایت تمامی

بر رسم عرب به هم نشستند

 

عقدی که شکسته بازبستند

طوفان درم بر آسمان رفت

 

در شیر بها سخن به جان رفت

بر حجله آن بت دلاویز

 

کردند به تنگها شکرریز

وآن تنگ دهان تنگ روزی

 

چون عود و شکر به عطر سوزی

عطری ز بخار دل برانگیخت

 

واشگی چو گلاب تلخ می‌ریخت

لعل آتش و جزعش آب می‌داد

 

این غالیه وان گلاب می‌داد

چون ساخته شد بسیچ یارش

 

ناساخته بود هیچ کارش

نزدیک دهن شکسته شد جام

 

پالوده که پخته بود شد خام

بر خار قدم نهی بدوزد

 

وآتش به دهن بری بسوزد

عضوی که مخالفت پذیرد

 

فرمان ترا به خود نگیرد

هر چه آن ز قبیله گشت عاصی

 

بیرون فتد از قبیله خاصی

چون مار گزیده گردد انگشت

 

واجب شودش بریدن از مشت

جان داروی طبع سازگاریست

 

مردن سبب خلاف کاریست

لیلی که مفرح روان بود

 

در مختلفی هلاک جان بود

چون صبحدم آفتاب روشن

 

زد خیمه بر این کبود گلشن

سیاره شب پر از عوان شد

 

بر دجله نیلگون روان شد

داماد نشاط مند برخاست

 

از بهر عروس محمل آراست

چون رفت عروس در عماری

 

بردش به بسی بزرگواری

اورنگ و سریر خود بدو داد

 

حکم همه نیک و بد بدو داد

روزی دو سه بر طریق آزرم

 

می‌کرد به رفق موم را نرم

با نخل رطب چو گشت گستاخ

 

دستی به رطب کشید بر شاخ

زان نخل رونده خورد خاری

 

کز درد نخفت روزگاری

لیلیش طپانچه‌ای چنان زد

 

کافتاد چو مرده مرد بی خود

گفت ار دگر این عمل نمائی

 

از خویشتن و زمن برائی

سوگند به آفریدگارم

 

کار است به صنع خود نگارم

کز من غرض تو بر نخیزد

 

ور تیغ تو خون من بریزد

چون ابن‌سلام دید سوگند

 

زان بت به سلام گشت خرسند

دانست کزو فراغ دارد

 

جز وی دیگری چراغ دارد

لیکن به طریق سر کشیدن

 

می نتوانست از او بریدن

کز دیدن آن مه دو هفته

 

دل داده بدو ز دست رفته

گفتا چو ز مهر او چنینم

 

آن به که درو ز دور بینم

خرسند شدن به یک نظاره

 

زان به که کند ز من کناره

وانگه ز سر گناهکاری

 

پوزش بنمود و کرد زاری

کز تو به نظاره دل نهادم

 

گر زین گذرم حرامزادم

زان پس که جهان گذاشت با او

 

بیش از نظری نداشت با او

وان زینت باغ و زیب گلشن

 

بر راه نهاده چشم روشن

تا باد کی آورد غباری

 

از دامن غار یار غاری

هر لحظه به نوحه بر گذرگاه

 

بی خود به در آمدی ز خرگاه

گامی دو سه تاختی چو مستان

 

نالنده‌ترت از هزار دستان

جستی خبری زیار مهجور

 

دادی اثری به جان رنجور

چندان به طریق ناصبوری

 

نالید ز درد و داغ دوری

کان عشق نهفته شد هویدا

 

وان راز چو روز گشت پیدا

برداشته رنج ناشکیبش

 

از شوهر و از پدر نهیبش

چون عشق سرشته شد به گوهر

 

چه باک پدر چه بیم شوهر

 

 

 


Մեջնունն   իմանում է Լեյլիի ամուսնության մասին

 

Այնժամ   Բաղդադի   գուսանն   իմաստուն

Քնարեց   այսպես.   Մեջնունը   անտուն`

Կապերը    կտրած,   սիրուց   խելագար,

Զրկված   իր   լուսնից   անքուն   լուսնահար,

Կրակված   սրտով   տրտում   պատանին,

Ավերակ   գյուղի   աղքատ   գյուղացին`

Թափառում   էր  միշտ   և   վշտից  ի   զատ

Չուներ   մտերիմ,   ոչ  մի   հարազատ:

Սիրուհուց   հասնող   բույրը   կենարար`

Գարնան   բույրի   պես   քաղցր   էր   իր   համար:

Այդ   հրաշալի   բույրը   կաթոգին

Թարմացրեց   նրա   մարմինն  ու   հոգին,

Ապա   զգլխիչ   հաշիշի  նման

Բովիչ   հեշտանքով    արբեցրեց   նրան

Ու   գետին   ընկավ   նա   ուշաթափված`

Մոգիլյանի    տակ - փշերով   պատված:

Քանի    աչքերին   մշուշ   էր   պատել`

Նա   փուշն   ու   վարդը   չէր   կարող   զատել

Հանկարծ,   մի   ստվեր    ուղտահեծյալի

Սողաց   վրայով   նման   գուրզայի:

Հեծյալը,   հենց   որ  տեսավ   պատանուն,

Իր   ուղտի   սանձը   քաշելով   իսկույն,

Մռունչ  արձակեց   արու   դևի   պես,

Ճչաց   ցավագին   և  խոսեց    այսպես. -

ՙԷյ   դու,   կատարյալ   կյանքից   հեռացած,

Սիրուցխելագար   կռապաշտ   դարձած,

Լավ   է   կուռքերից   դու   երես   թեքես,

Զի    ոչ   մի   կուռքից   օգուտ   չի   գա   քեզ:

Քո   սերը  ընդմիշտ   գիշեր   է   խավար,

Ընկերդ   ուրիշին   է    դարձել   ավար:

Ավելի   լավ  է   անընկեր   մնաս,

Քան   թե   այդպիսի   ընկեր   ունենաս:

Եվ   նա,   որին   դու   սիրտդ  հանձնեցիր,

Թշնամանքի   մեջ   կասկած   չունեիր`

Չմնաց,   ավաղ,   քեզ   հավատարիմ,

Նա    քեզ    ծաղրողն   է,   ոչ   մտերիմ:

Նա   հարգի   նման  քեզ   տվեց    հողմին

Եվ   դարձավ   քո  նենգ   դավաճանուհին:

Կապեցին   նրան   մի   պատանու   հետ,

Եվ  քեզ - թշվառիդ   մոռացավ  հավետ.

Ամուսնու   համար   դարձավ   աղախին,

Փաթաթվեց   սիրով   նրա  ոտներին

Եվ   գիշեր-ցերեկ   իր   մարդու   գրկում,

Շուրթը   շրթունքի`   օր  է   անցկացնում,

Պաչպչվում   է  նաիսկ   դու   խելագար`

Արցունք   ես   թափում,   լալիս   անդադար:

Երբ   նա    քեզ   թողեց  և   գնաց   հեռու`

Զարկ   գավդ   քամին,    հեռացիր   և   դու,

Երբ   նա   քո   անունն   անգամ  չի   հիշում,

Ինչո±ւ    ես   նրա   համար   ա¯խ    քաշում

Կանայք,   բոլորն   էլ,   ով    դու    միամիտ,

Իրենց   խոստման   մեջ    անկայուն   են   միշտ:

ՙՀավատարմություն՚    և     ՙկայունություն՚

Բառերն   գրելիս,   գրիչը   իսկույն

Ջարդվեց    կանանց   անունի   վրա,-

Կինը   անհաստատ`   նենգ   է,   խաբեբա:

Կինը   ընկեր   է   քեզ   համար   այնքան`

Քանի    չի    ճարել   ուրիշ   սիրական.

Հենց    աչք   է   բացում    ուրիշի   գրկում`

Այլևս   նա   քեզ   տեսնել   չի    ուզում:

Կինը   ավելի   կրքոտ   է    ու   բարկ

Քան    տղամարդը,   միայն   թե,   պապակ`

Հետևում   է    նա   լոկ   իր    ցանկությանը

Եվ   խաբելով   է    անում    ամեն   բան:

Շատերն   են    փնտրել,   բայց    չեն   գտել - վերջ`

Հավատարմություն    ոչ   մի  կնոջ   մեջ:

Հիմարություն   է    կնոջը    փորձել, -

Կինն   հավատարիմ   չի°   կարող   լինել:

Կինն   ի±նչ   է…  ներքուստ`   հրեշ,    սատանա,

Սակայն   արտաքուստ`   հրեշտակ   է   նա.

Ատելության   մեջ`   աշխարհի   պատիժ,

Ընկեր   դառնալիս`   թունավոր,   նենգ   իժ:

Ասաչէ, կանի   հակառակի   պես:

Ուրախանում   է,   երբ   տխրում   ես   դու

Կմեռնի   վշտիցերբ   որ    խնդաս   դու

Այսքանըկանանց   մասին   անզգամ,

Վատերն   ավելի  վատ   են   տասն   անգամ՚:

Լսելով    անսիրտ   այդ    ստախոսին,

Բոց-ծուխ   արձակեց   թշվառ   պատանին.

Սրտի   մեջ   ընկած   ցավից,   մռնչուն`

Գլխիվայր   ընկավ - զարնըված   թռչուն:

Գլուխը   այնքան   քարերին   զարկեց,

Որ   լեռը  նրա    արյունով   ներկվեց:

Պառկեց   նա    ժայռին   ամբողջ   հասակով,

Սափորի   նման   փշրված   սրտով

Այդ,   սիրտը   փշրող   մարդուկը    անգութ,

Սաստիկ   ամաչեց   խոսքերից  իր   սուտ

Ու   չհեռացավ   մինչև   այն    վայրկյան,

Որ    ուշքի    եկավ   շանթահար    տղան.

Զղջման   խոսքերով   նրան   մոտեցավ.

ՙԱմաչում  եմ   ես   ասածիցս, - ասավ, -

Ես   զրպարտեցի    նրան   վատաբար,

Ներիր  ինձ`   անսիրտ   վարմունքիս   համար:

Եթե   ես   քեզ  հետ   արի   չար   կատակ`

Գլուխս   եմ   դնում   քո  ոտքերի   տակ:

Այն   հեզ   գերուհին,   իր   դեմքը   ծածկած,

Քեզ   է   հիշում   միշտ  թարթիչները  թաց.

Իր   ամուսնու   հետ   դեռ   մինչև   հիմա

Չի  պառկել   երբեք   գլուխ-գլխի   նա:

Չնայած   արդեն   ունի   ամուսին,

Բայց  մտածում   է   միայն   քո   մասին,

Շուրթերի   վրա   քո   անունն   է   լոկ,

Քեզնից   զատ   չունի    անձկալի   ոչ   ոք:

Չի   լինի   մի   ժամ,   րոպե,   հավատա,

Մի   տարի   է,   ինչ   նա   կին   է   դարձել,

Բայց    կուրծքն   իր   անբիծ`   մարդուն   չի   բացել.

Եթե  առանց   քեզ   հազար   էլ   ապրի`

Նրան   վայելել   հնար   չի   լինի՚

Մեջնունը,   որ   այդ   մարդու   մեջ   տեսավ

Երկդեմ  հայելի`   քիչ  հանգստացավ,

Դարձավ   ավելի   խաղաղ,   քան   առաջ,

Եվ   էլ  չէր  քաշում   աղեկեզ   հառաչ:

Նմանում   էր  նա   թևաբեկ   թռչնի -

Խոցված  մի   նետով,   որ   նման   չունի,

Տաք  արցունքներով   բիբը   շաղափեց.

Ուխտադրժության   երգեր   հորինեց.

Անհույս   էր   նա  շատոր  իր  սիրելին

Լուր   չուներ  իր  դառն   վիճակի   մասին:


 

بخش ۲۹ - آگاهی مجنون از شوهر کردن لیلی

فرزانه سخن سرای بغداد

 

از سر سخن چنین خبر داد

کان شیفته رسن بریده

 

دیوانه ماه نو ندیده

مجنون جگر کباب گشته

 

دهقان ده خراب گشته

می‌گشت به هر بسیچ گاهی

 

مونس نه به جز دریغ و آهی

بوئی که ز سوی یارش آمد

 

خوشبوی‌تر از بهارش آمد

زان بوی خوش دماغ پرور

 

اعضاش گرفته رنگ عنبر

آن عنبرتر ز بهر سودا

 

می‌کرد مفرحی مهیا

بر خاک فتاده چون ذلیلان

 

در زیر درختی از مغیلان

زانروی که روی کار نشناخت

 

خار از گل و گل ز خار نشناخت

ناگه سیهی شتر سواری

 

بگذشت بر او چو گرزه ماری

چون دید در آن اسیر بی‌رخت

 

بگرفت زمام ناقه را سخت

غرید به شکل نره دیوی

 

برداشت چو غافلان غریوی

کی بی‌خبر از حساب هستی

 

مشغول به کار بت‌پرستی

به گرز بتان عنان بتابی

 

کز هیچ بتی وفا نیابی

این کار که هست نیست با نور

 

وان یار که نیست هست ازین دور

بیکار کسی تو با چنین کار

 

بی‌یار بهی تو از چنین یار

آن دوست که دل بدو سپردی

 

بر دشمنیش گمان نبردی

شد دشمن تو ز بی‌وفائی

 

خود باز برید از آشنائی

چون خرمن خود به باد دادت

 

بد عهد شد و نکرد یادت

دادند به شوهری جوانش

 

کردند عروس در زمانش

و او خدمت شوی را بسیچید

 

پیچید در اوی و سر نه‌پیچید

باشد همه روزه گوش در گوش

 

با شوهر خویشتن هم آغوش

کارش همه بوسه و کنار است

 

تو در غم کارش این چه کار است

چون او ز تو دور شد به فرسنگ

 

تو نیز بزن قرابه بر سنگ

چون ناوردت به سالها یاد

 

زو یاد مکن چه کارت افتاد

زن گر نه یکی هزار باشد

 

در عهد کم استوار باشد

چون نقش وفا و عهد بستند

 

بر نام زنان قلم شکستند

زن دوست بود ولی زمانی

 

تا جز تو نیافت مهربانی

چون در بر دیگری نشیند

 

خواهد که دگر ترا نه‌بیند

زن میل ز مرد بیش دارد

 

لیکن سوی کام خویش دارد

زن راست نبازد آنچه بازد

 

جز زرق نسازد آنچه سازد

بسیار جفای زن کشیدند

 

وز هیچ زنی وفا ندیدند

مردی که کند زن آزمائی

 

زن بهتر از او به بی‌وفائی

زن چیست نشانه گاه نیرنگ

 

در ظاهر صلح و در نهان جنگ

در دشمنی آفت جهانست

 

چون دوست شود هلاک جانست

گوئی که بکن نمی‌نیوشد

 

گوئی که مکن دو مرده کوشد

چون غم خوری او نشاط گیرد

 

چون شاد شوی ز غم بمیرد

این کار زنان راست باز است

 

افسوس زنان بد دراز است

مجنون ز گزاف آن سیه کوش

 

برزد ز دل آتشی جگر جوش

از درد دلش که در برافتاد

 

از پای چو مرغ در سر افتاد

چندان سر خود بکوفت بر سنگ

 

کز خون همه کوه گشت گلرنگ

افتاد میان سنگ خاره

 

جان پاره و جامه‌پاره پاره

آن دیو که آن فسون بر او خواند

 

از گفته خویشتن خجل ماند

چندان نگذشت از آن بلندی

 

کان دل شده یافت هوشمندی

آمد به هزار عذر در پیش

 

کای من خجل از حکایت خویش

گفتم سخنی دروغ و بد رفت

 

عفوم کن کانچه رفت خود رفت

گر با تو یکی مزاح کردم

 

بر عذر تو جان مباح کردم

آن پرده‌نشین روی بسته

 

هست از قبل تو دلشکسته

شویش که ورا حریف و جفتست

 

سر با سر او شبی نخفت‌ست

گرچه دگری نکاح بستش

 

ار عهد تو دور نیست دستش

جز نام تو بر زبان نیارد

 

غیر تو کس از جهان ندارد

یکدم نبود که آن پریزاد

 

صد بار نیاورد ترا یاد

سالیست که شد عروس و بیشست

 

با مهر تو و به مهر خویشست

گر بی تو هزار سال باشد

 

بر خوردن از او محال باشد

مجنون که در آن دروغگوئی

 

دید آینه‌ای بدان دوروئی

اندک‌تر از آنچه بود غم خورد

 

کم مایه از آنچه کرد کم کرد

می‌بود چو مراغ پر شکسته

 

زان ضربه که خورد سرشکسته

از جزع پر آب لعل می‌سفت

 

بر عهد شکسته بیت می‌گفت

سامان و سری نداشت کارش

 

کز وی خبری نداشت یارش

 


Մեջնունի  բարեկամությունը գազանների հետ

 

Նաով   իրազեկհեքիաթ   է   հյուսում,

Այս   դեպքի   մասին   այսպես   է   ասում:

-Նա,   որի   համար   հոգը   ներքնակ   էր

Եվ   սարը սնարքողտիկը  -  ավեր,

Երբ   որ   դադարեց  իր  հորը   սգալ`

Սկսեց   սարեր   ու   դաշտեր   շուռ   գալ:

Մի  անգամ   թողեց   թափառավայրն   իր`

Մոտակա  մի   տեղ,   հանկարծ  սիրալիր

Անունը  տեսավ  Լեյլու   և  իրա

Միասին  գրված  մի   թերթի   վրա.

Եղունգով   քերեց  նա   թերթիկը   այն,

Թողնելով   Լեյլու  անունը   միայն:

Տեսնողներն   ասին. ՙԻ±նչ  իմաստ   ունի,

Որ   սոսկ   անունը   քերվեց   Մեջնունի՚:

Մեջնունը   ասաց. -ՙՄեկը   լինի   թող,

Երկուսից   մեկն   էլ  բավ   է. զի   ծածկող

Սիրահարին  երբ  հարց   ու  փորձ   անես,

Անունը   իսկույն   կհայտնվի  քեզ՚:

Ասին. - ՙԲայց   ինչո±ւ   դու  այդ    արեցիր,

Երբ  որ   թիրախի  վրա   մնացիր՚:

Ասաց. - ՙԼավ   չէ  խենթն   ուղեղը  լինի,

Իսկ   Լեյլիննրա  թաղանթը  լինի.

Լավ  է   ես  լինեմ  ծածկոցը   նրա

Կամ   նրբին   թաղանթ  ուղեղի   վրա՚:

Պատասխանեց   ու   ընկավ  իր   ճամփան,

Ու   գնացինչպես  գնում  էր   Ռաբիան:

Երգեր   էր   երգում   սրտով  սիրահար,

Մի   բուժող    փնտրում   վերքերի   համար.

Ու   կտրվելով   կյանքի   պարանից,

Ազատված   մարդկանց   ծաղր   ու  ծանակից`

Ընկերացավ   նա   հետ   գազաններին,

Դալար   բույսերի   արմատիքներին:

Նա   երկյուղ   չուներ   պաշտպան,

Նրան   ձեռք   չէր   տա   և  ոչ   մի    գազան.

Աստծու   ստեղծած   առյուծն    ու  էրեն`

Ի   պաշտպանությունտեղ   էին  բերել.

Ու   բոլոր  վայրի   գազաններին   չար

Դարձրած   հլու   և   կամակատար -

Հավաքեց   ի   մի   ու  տեղավորեց,

Մի   հսկայական   բանակ   էր   դա   մեծ,

Բոլորն   էլ   գերիստրուկլռելյայն,

Եվ   նա`   ինչպես   որ   շահը   Սուլեյման,

Զարկեց   վրանն    իր`   արծվի   փետուրից,

Հովանի   արավ   ուրուրը   վերից:

Նրա   զսպող    ուժն    այնպես   էր   գերել,

Որ   գիշակերը   էլ   չէր   գիշակեր. -

Եվ   հրաժարվեց   գայլը   ոչխարից,

Ետ   քաշեց    թաթը   առյուծը - ցիռից.

Հաշտվեցին   շունն   ու   էշը   խելացի,

Վիթի   գառն   ըմպեց   կաթը   առյուծի:

Քայլում   էր   նրանց   հոգին   բռի   մեջ,

Իսկ   նրաք`   լսող,    հեզաբարո,   խեղճ:

Աղվեսը   պոչով   այն   տեղն   էր   ավլում,

Որտեղ    պառկում   էր   նա   գիշերելու:

Հնազանդ   վիթըքնքշությամբ   իրա

Շոյում,   գրկում   էր   ոտքերը   նրա,

Ցիռի   գեր   վզին   նա   հոգնած   ընկնում,

Եղջերվի  ազդրին   գլուխը   դնում.

Առնական   առյուծն   իր   սուր   սրի   հետ

Կանգնում   էր   ինչպես   զինակիր   ասպետ.

Գայլը   հսկում   էր   անձնուրացի   պես,

Ամենքի   առաջ   և°   խոնարհև°  հեզ:

Եվ   ընձառյուծը,   խոլ   ու  վայրաբար,

Վերացրեց  վայրի   բնազդները   չար.

Եվորոնք   շրջում   սար   ու   սարավանդ,

Իսկ   նա`   շահի   պես   թևերը   ծալում,

Նստում   էր   նրանց   ուղիղ   կենտրոնում:

Մարդիկ,   սարսափած   գիշակերներից,

Շտապում    էին   փախչել   նրանից.

Որին   չէր   սիրում,   գազաններն   այնժամ

Պատառում   էին   դունչերով   դաժան.

Ում   որ  կանչում    էր  ու  մոտ   էր  գալիս:

Լիներ   հարազատլիներ   անծանոթ,

Թույլտվությամբ   էր   գալիս   նրա   մոտ:

Այդ   խառնիճաղանճ   մեծ   ոհմակի   հետ

Գնում   էր,   ինչպես   հովիվն   հոտի  հետ,

Որպես   բարեկամ   անվախ,   անսասան,

Ինքն   էլ   դարձած   մի   վայրենի   գազան.

Եվ   ապշում   էին   մարդիկ,   զարմանում,

Թե   նա   նրանց   հետ   ի±նչպես   է   մնում.

Բայց   սիրահարված   մարդն   ազնվագույն

Նրան   նայելիս   հանգիստ   էր   զգում:

Այսպես   ամեն   օր   մի   անհայտ   ճամփորդ

Շեղում   էր   ճամփան,   գնում   նրա   մոտ

Եվ   հյուրասիրում   համադամ   խորտիկ,

Բաց   անում   սիրո   ամեն   մի   գաղտնիք:

Իսկ   նա - Մեջնունը,   առյուծի   մորթով,

Ահաբեկում   էր,   ով   անցներ   մոտով.

Համադամ  խորտիկը  ստանալիս,

Գազաններին   էր   մեծ  մասը   տալիս:

Ու   թե   գարնանը,   ամռանը,   անվերջ

Ուտում  ու   լուղում    առատության   մեջ,

Որի   համար   էլ   նրան   վեհապանծ

Համարում   էին   հաց   տվող   աստված.

Շուրջկալում   էին   ամեն   օր   նրան

Ուրախ`   ապրուստը   առնում   օրական:

Բարի    գործն   է,   որ    շոյում    է   մարդուն,

Նա  է   ազատին   ստրուկ    դարձնում:

Երբ   մոգը`   շանը   լինի   ստնտու`

Շունը   քծնելուց   կդառնա   կատու:


 انس مجنون با وحوش و سباع

 

صاحب خبر فسانه پرداز

 

زین قصه خبر چنین کند باز

کان دشت بساط کوه بالین

 

ریحان سراچه سفالین

از سوک پدر چو باز پرداخت

 

آواره به کوه و دشت می‌تاخت

روزی ز طریده گاه آن دشت

 

بر خاک دیار یار بگذشت

دید از قلم وفا سرشته

 

لیلی مجنون به هم نوشته

ناخن زد و آن ورق خراشید

 

خود ماند و رفیق را تراشید

گفتند نظارگاه چه رایست

 

کز هر دو رقم یکی بجایست

گفتا رقمی به ار پس افتد

 

کز ما دو رقم یکی بس افتد

چون عاشق را کسی بکارد

 

معشوقه از او برون تراود

گفتند چراست در میانه

 

او کم شده و تو بر نشانه

گفتا که به پیش من نه نیکوست

 

کاین دل شده مغز باشد او پوست

من به که نقاب دوست باشم

 

یا بر سر مغز پوست باشم

این گفت و گذشت از آن گذرگاه

 

چون رابعه رفت راه و بی‌راه

می‌خواند چو عاشقان نسیبی

 

می‌جست علاج را طبیبی

وحشی شده و رسن گسسته

 

وز طعنه و خوی خلق رسته

خو کرده چو وحشیان صحرا

 

با بیخ نباتهای خضرا

نه خوی دد و نه حیطه دام

 

با دام و ددش هماره آرام

آورده به حفظ دور باشی

 

از شیر و گوزن خواجه تاشی

هر وحش که بود در بیابان

 

در خدمت او شده شتابان

از شیر و گوزن و گرگ و روباه

 

لشگرگاهی کشیده بر راه

ایشان همه گشته بنده فرمان

 

او بر همه شاه چون سلیمان

از پر عقاب سایبانش

 

در سایه کرکس استخوانش

شاهیش به غایتی رسیده

 

کز خوی ددان ددی بریده

افتاده ز میش گرگ را زور

 

برداشته شیر پنجه از گور

سگ با خرگوش صلح کرده

 

آهو بره شیر شیر خورده

او می‌شد جان به کف گرفته

 

وایشان پس و پیش صف گرفته

از خوابگهش گهی که خفتی

 

روباه به دم زمین برفتی

آهو به مغمزی دویدی

 

پایش به کنار در کشیدی

بر گردن گور تکیه دادی

 

بر ران گوزن سر نهادی

زانو زده بر سرین او شیر

 

چون جانداران کشیده شمشیر

گرگ از جهت یتاق داری

 

رفته به یزک به جان سپاری

درنده پلنگ وحش زاده

 

از خوی پلنگی اوفتاده

زین یاو گیان دشت پیمای

 

گردش دو سه صف کشیده بر پای

او چون ملکان جناح بسته

 

در قلبگه ددان نشسته

از بیم درندگان خونخوار

 

با صحبت او نداشت کس کار

آنرا که رضای او ندیدند

 

حالیش درندگان دریدند

وآنرا که بخواندی او به دیدن

 

کس زهره نداشتی دریدن

او چه ز آشنا چه از خویش

 

بی‌دستوری کس نشد پیش

در موکب آن جریده رانان

 

می‌رفت چو با گله شبانان

با وحش چو وحش گشته هم دست

 

کز وحش به وحش می‌توان رست

مردم به تعجب از حسابش

 

وز رفتن وحش در رکابش

هرجا که هوس رسیده‌ای بود

 

تا دیده بر او نزد نیاسود

هر روز مسافری ز راهی

 

کردی بر او قرارگاهی

آوردی ازان خورش که شاید

 

تا روزه نذر از او گشاید

وان حرم نشین چرم شیران

 

بد دل کن جمله دلیران

یک ذره از آن نواله خوردی

 

باقی به دادن حواله کردی

از بس که ربیعی و تموزی

 

دادی به ددان برات روزی

هر دد که بدید سجده کردش

 

روزی ده خویشتن شمردش

پیرامن او دویدن دد

 

بود از پی کسب روزی خود

احسان همه خلق را نوازد

 

آزادان را به بنده سازد

با سگ چو سخا کند مجوسی

 

سگ گربه شود به چاپلوسی

در قصه شنیده‌ام که باری

 

بود است به مرو تاجداری

در سلسله داشتی سگی چند

 

دیوانه فش و چو دیو در بند

هر یک به صلابت گرازی

 

برده سر اشتری به گازی

شه چون شدی از کسی بر آزار

 

دادیش بدان سگان خونخوار

هرکس که ز شاه بی‌امان بود

 

آوردن و خوردنش همان بود

بود از ندمای شه جوانی

 

در هر هنری تمام دانی

ترسید که شاه آشنا سوز

 

بیگانه شود بدو یکی روز

آهوی ورا به سگ نماید

 

در نیش سگانش آزماید

از بیم سگان برفت پیشی

 

با سگبانان گرفت خویشی

هر روز شدی و گوسفندی

 

در مطرح آن سگان فکندی

چندان بنواختشان بدان سان

 

کان دشواری بدو شد آسان

از منت دست زیر پایش

 

گشتند سگان مطیع رایش

روزی به طریق خشمناکی

 

شه دید در آن جوان خاکی

فرمود به سگ دلان درگاه

 

تا پیش سگان برندش از راه

وان سگ‌منشان سگی نمودند

 

چون سگ به تبر کش ربودند

بستند و بدان سگانش دادند

 

خود دور شدند و ایستادند

وآن شیر سگان آهنین چنگ

 

کردند نخست بر وی آهنگ

چون منعم خود شناختندش

 

دم لابه کنان نواختندش

گردش همه دست بند بستند

 

سر بر سر دستها نشستند

بودند بر او چو دایه دلسوز

 

تا رفت بر این یکی شبانروز

چون روز سپید روی بنمود

 

سیفور سیاه شد زراندود

شد شاه ز کار خود پشیمان

 

غمگین شد و گفت با ندیمان

کان آهوی بی گناه را دوش

 

دادم به سگ اینت خواب خرگوش

بینید که آن سگان چه کردند

 

اندام ورا چگونه خوردند

سگبان چو از این سخن شد آگاه

 

آمد بر شاه و گفت کایشاه

این شخص نه آدمی فرشته است

 

کایزد ز کرامتش سرشته است

برخیز و بیا ببین در آن نور

 

تا صنع خدای بینی از دور

او در دهن سگان نشسته

 

دندان سگان به مهر بسته

زان گرگ سگان اژدها روی

 

نازرده بر او یکی سر موی

شه کرد شتاب تا شتابند

 

آن گم شده را مگر بیابند

بردند موکلان راهش

 

از سلک سگان به صدر شاهش

شه ماند شگفت کان جوانمرد

 

چون بود کزان سگان نیازرد

گریان گریان به پای برخاست

 

صد عذر به آب چشم ازو خواست

گفتا که سبب چه بود بنمای

 

کاین یک نفس تو ماند بر جای

گفتا سبب آنکه پیش ازین بند

 

دادم به سگان نواله‌ای چند

ایشان به نواله‌ای که خوردند

 

با من لب خود به مهر کردند

ده سال غلامی تو کردم

 

این بود بری که از تو خوردم

دادی به سگانم از یک آزار

 

و این بد که بند سگ آشنا خوار

سگ دوست شد و تو آشنانه

 

سگ را حق حرمت و ترا نه

سگ صلح کند به استخوانی

 

ناکس نکند وفا به جانی

چون دید شه آن شگفت کاری

 

کز مردمی است رستگاری

هشیار شد از خمار مستی

 

بگذاشت سگی و سگ‌پرستی

مقصودم از این حکایت آنست

 

کاحسان و دهش حصار جانست

مجنون که بدان ددان خورش داد

 

کرد از پی خود حصاری آباد

ایشان که سلاح کار بودند

 

پیرامن او حصار بودند

گر خاست و گر نشست حالی

 

آن موکب از او نبود خالی

تو نیز گر آن کنی که او کرد

 

خوناب جهان نبایدت خورد

همخوان تو گر خلیفه نامست

 

چون از تو خورد ترا غلامست

 

 


Մեջնունը   նամակ  է   ստանում   Լեյլիից

 

Լույսն    ողողել   էր    մի    ամբողջ    աշխարհ

Ու   ամեն    մի    աչք`   ուրախ   ու   պայծառ.

Առավոտը   թարմ,    լուրթ   դրախտի   պես,

Մեսիայի   շունչն    էր   նրա   հովն   ասես:

Գործն    այն   ժամանակ   է   լոկ    հաջողվում,

Երբ   այդ   օրն   առաջ   աջ   ոտքն   ես   գցում.

Երջանկության   մեջ,    որ   կշտամբանք   կար,

Թեև   քիչ   ուշ,   բայց   վերջապես   եկավ:

Մեջնունը   կյանքում,   որ   դժբախտ   էր   միշտ,

Որ   սիրտ   էր   ցանել   ու   հնձել   էր   վիշտ,

Լեռան    գագաթին   նստել   էր    այդ    օր`

Շուրջը   գազանները   հարյուրավոր.

Հանկարծ   ամայի   այդ   անապատում

Փոշի    բարձրացավ  ճերմակ,   թթագույն

Եվ   փոշու   ծածկից   դուրս   եկավ   հանկարծ

Մի   մարդ,    հապշտապ,   նժույգին   նստած.

Մարդ   չէր,   այլ   կտոր   պոկված   կրակից.

Քիչ   հեռու   կանգնեց,   իջավ   նժույգից,

Մեջնունն   երբ   զգաց`   բարեկամ   է   նա

Եվ   ազնվացեղ,   և   սիրտը   անշահ,

Սաստեց   նա   բոլոր   գազաններին   իր, -

Այնպեսոր   դարձան   գթոտ,   սիրալիր.

Ապա   մոտեցավ   նա  ձիավորին,

Սիրահար   սիրտը   դրած   շուրթերին:

-ՙՕ ¯,   Եմենի   աստղ,   ասա,   որտեղի±ց,

Ինչո±ւ   ես   եկել,   լա±վ   է   ամեն   ինչ,

Քո   դեմքը   թեև   սիրտս  է    փայփայում,

Բայց   գազաններս   քեզ   չար   են   նայում.

Վախենում   եմ    ես    քո   պարանից   մեծ,

Օձ   է,   օձն   ինչ   է,   վիշապն   ինձ   խայթեց,

Վաղուց    չէ  ինչ   որ    չարամիտ   մի  մարդ

Այնպիսի   փշով   սիրտս   խոցեց  վատ,

Որ   այդ   մի   փշի   մի   կտորից   դեռ

Բուսել   են  սառը   երկաթե   մեխեր.

Թե   դու   էլ   ունես   մեխեր   խոցոտող,

Լավ   է   հեռացիր,   և   ինձ  մենակ   թող՚:

Լսելով    ճամփորդն   այս    խոսքերն   այնժամ

Նրա   ոտքն   ընկավ   ստվերի   նման.

Եվ   ասաց. - ՙՕ  ±,    դու,   պանծալի   Մեջնուն,

Որ    գազանների    մոտ   փեշ   ես  փռում,

Վիթն   համակվել   է   քո   կրակ   սիրով,

Առյուծը    թռչում   քո    հրամանով,

Քեզ    այսօր   լուր   եմ   բերել   սիրաշատ,

Որ   պատվիրել   է   մի   սիրտ    հարազատ,

Ուզում  եմ   քեզ   մի   գաղտնի   խոսք   ասել,

Որի   նմանը  ոչ  ոք   չի   լսել.

Թե   թույլ   ես  տալիսապա   թող   մոտ  գամ,

Եթե   ոչ`   իսկույն   ետ    կսլանամ՚:

Մեջնունը   նրան   ասաց    հուսադիր.

- ՙԻնչ   որ   կա  քո  մեջ`   իսկույն   հաղորդիր՚:

Լրաբերն   ասաց. -ՙՈր   էլ   այսուհետ

Հանդարտ   է   բախտի   քո   նժույգը   խենթ.

Երեկ,   իմ   ճամփին,   մի    կայանի    մոտ,

Մի   կուռք    տեսա   ես   լուսնից   ճերմակմորթ.

Լուսի  ±ն,   ի±նչ    լուսին.   արև   էր   այրող,

Նրա   երեսին   կար   նրբահյուս   քող.

Նման  էր   նոճու   պտղավետ   բախտի,

Այգու   նման   էր,   բայց    ոչ    դրախտի.

Քաղցրալեզու   էր.   կոհակը   լռին`

Ականջ   էր   դնում   նրա   խոսքերին.

Վիթի   աչքերը`   առյուծին   անգամ

Կդարձընեին   նապաստակ   անկամ:

Աչքերը   սև-սև,   ինչպես   տառը   ջիմ

Իրանը - ալիֆ,   իսկ   բերանը -   միմ.

Թաս   էր    կարծես   թե    նա  կախարդական,

Ուր   ցոլցլում   է    աշխարհը   համայն:

Մեղմ   աչքերն   ինչպես   նարգիզներ   նրբին,

Որոնք    աճում   են   աղբյուրի     ափին.

Իսկ   նրա   երկու   հոնքերը   կամար,

Չի   տեսել    երբեք   աշխարհը   արար:

Մտքերը`   կախարդ,   սիրտ  հափշտակող,

Շունչը`   թարմ   ռեհան`   բուրմունք   տարածող:

Նա   լույս   է   և   կյանք,   շարժուն,   գրավիչ,

Աչքերից   ելածն   ելնում   է   շնչից:

Իսկ   դու   այս    հեռու    անապատն   ընկել`

Չես   կարող   նրան   փայփայելգրկել:

Իրանի   նետը - դիք   աղեղի   պես,

Աչքերի   քարը   մարգարիտ   ասես.

Նրա   բամբուկի   ճյուղը - մի   եղեգ,

Ծաղիկը - դեղին,   ինչպես   լույս   արեգ,

Ծաղիկըդեղին,   բայց   ոսկու   գույնի,

Եղեգնը   նման   շաքարեղեգնի:

Քո   սիրով   տարված   նա    ամբողջ   հոգով

Վախով   է   մնում   իր   ամուսնու   քով:

Վարդաջուր    արցունքն    այտերի   նրա

Լուսնի   ճաճանչ   ենարևի   վրա.

Քանզի   նա    դառըն    հառաչում    էր    միշտ,

Տեսա,   և   սիրտըս   պատեց   խորը   վիշտ,

Հարց   տվիո±վ   ես,   ինչո±ւ   ես   լալիս,

Դառըն   ծիծաղով,   շուրթերով    շաքար

Ասաց.- ՙԻմ   վերքին    աղ    լցնող    օտար,

Ես    Լեյլին  եմ,   բայց    տեսնում   ես   այսօր

Հազար   Մեջնունից   հիվանդ   ու   անզոր.

Սև   աստղ    ունեցող    այն    խելագարից

Ես    հազար    անգամ    խենթ   եմ,   վշտալից.

Թեև   թիրախ   է   նա   ցավի   հազար,

Բայց    չէ±    որ    կին   չէ,   այլ   մի   տղամարդ.

Եվ    նա   ոչ   ոքից   չի   դողում,    փախչում,

Ինձ   պես    ցավի    մեջ   տապակվում,   հալչում.

Ուր    որ   ցանկանա`   կգնա   անվախ,

Իսկ    ես - Դժբախտս - անզոր   եմ,   ավա¯ղ.

Չեմ   կարող   վիշտս    պատմել   ամենքին,

Հանձնված   վախին    ու   շփոթմունքին:

Թույն    է    խմածս    իմ,    դժոխք    անվերջ:

Տանջվում    եմ    այսպես    լուռ,   անկարեկից,

Հետևում,   հսկում,   վշտացնում   են   ինձ.

Կաշկանդված   երկու   այս   պինդ   կապերով`

Տխուր   վիճակում - ապրում   եմ    խռով.

Չեմ   համարձակվում    փախչել   այս    տանից -

Քաջալերում   է    թեև    սերը    ինձ, -

Մեկ   ասում   է    վեր,    կաքավի    պես   դու

Փախիր   ագռավից   ու   ցինից    հեռու.

Մեկ   էլ   ասում   է  իմ   պատիվը   ինձ, -

Չէ±    որ    ուժեղ    է   բազեն    կաքավից:

Թեկուզ   կինն   հաղթի    հաղթող   մարտիկին`

Բայց    քանի   կին   է - կմնա   միշտ   կին.

Ասենք   թե   արյուն   թափել   ցանկանա,

Բայց    քանի   կին  է  կին   էլ   կմնա:

Քանի    տրված   եմ    այս   ծանր   վշտին`

Կհնազանդվեմ    վիճակված   բախտին:

Սիրտըս   մաշում   են    վիշտ  ու   տառապանք,

Թե   ո±նց    է    ապրում    Մեջնունը   մենակ.

Ո±ւմ   տերևներն   է    հաշվում    առանց   ինձ,

Ո±նց   է    անցկացնում   օրը    վշտալից.

Ո±րտեղ    է    տանում    ճանապարհն   անահ,

Ո±րտեղ    է    սփռում    իր    սփռոցը    նա.

Խոսակից    ունի±   մոտ    ու  սիրալիր,

Ո±նց    է    անցկացնում   ժամանակը   իր.

Թե   բան   գիտես    այն  անբախտի   մասին,

Մի   լուր    հաղորդիր   այս    ճանապարհին՚:

Երբ   լսեցի   այս   աղերսը   նրա,

Անտարբեր   մնալ    չկարողացա:

Ինչ   որ   գիտեի`   ասի   մինչև   վերջ.

Խոսքս   կնքվեց    նրա  սրտի   մեջ:

Ասի    թե   խենթը,   հանձնված    մահին,

Լքել   է   բոլոր   բարեկամներին:

Քեզ    սիրելուց    նա    կորցրել   է   իրան,

Եղնիկ   ու   ցիռն    են    մտերիմ   նրան.

Քո   սերն    արել    է     նրան    վշտասիրտ.

Հոր   մահն   ավելի   ընկճել   է   խիստ.

Ավելանում   է   տանջանքն   ամեն    օր,

Գործերը`   խառն,   մտքերը`   մոլոր:

Մերթ  պատմում   է   նա   իր   տանջալիքներից,

Մերթ   արյուն-արցունք   թափում   աչքերից.

Մերթ   սուգ   է   անում   հոր   մահվան   համար

Ու   ցավակցում   են    նրան    սար    ու   քար՚:

Նա   ասաց. -ՙՃամփորդ,   քո    քասիտներից

Նրա   դրությունն   հայտնի   դարձավ   ինձ՚:

ՙԵս  բեյթ   կարդացի   Լեյլուն - սրտիս   մերձ,

Եվ  նրա  սրտից    հառաչանք   պոկվեց.

Կախեց   գլուխը   դողդողաց    տրտում,

Կարծեցիմեռավ   մի   ակնթարթում.

Բայց    բարձրացրեց   գլուխը   նորից,

Նայեցմի   հառաչ   դուրս  թռավ   սրտից.

Ու  նորից     լացեց,    ու   նորից   ողբաց,

Հիշեց   նաև   քո   հորը   վախճանված.

Որ   մենակ   ես   դու,   վշտահար,   տրտում,

Եվ   խոսում   էրև   լաց   լինում - սրտում:

Հեկեկանքներից  հետո,   վերջապես,

Նրա   մեջ   վստահ   հավատ   տեսա   ես՚.

Նա   ասաց.-ՙՈ   ±վ   մարդանկաշառ, անբիծ,

Տեսընկել   եմ   ես,   վեր   բարձրացրու   ինձ:

Այն   օրը,   երբ   որ   կվճռես   հաստատ

Քո   այս   կայանից   մեկնել    անապատ`

Վրանիս   մոտով   դու   անցիր  մի  պահ, -

Եվ   նա   ցույց   տվեց    վրանը   իրա,-

Որ  կյանքիս   մասին,   գործիս   մասին   ես

Մի   նամակ   գրեմհանձն արարեմ   քեզ,

Որ   գաղտնի    տանես   հասցնես   նրան,

Ի   նշան    ազնիվ   բարեկամություն՚:

Ասաց   ու    գնաց   տունը   դիմացի.

Ես   էլ   իմ    ճամփան   շարունակեցի.

Եվ    արդ,   համաձայն  նրա    ցուցումի`

Երեկ   մոտեցա   մուտքին   վրանի:

Կապույտ   շոր   հագած,   ելավ   վրանից

Եվ   այս   նամակը   գաղտնի   տվեց   ինձ.

Նամակին  դրեց   ՙկնիք   տխրության՚,

Հին    ասացվածքի   ոգուն   համաձայն՚:

Լրաբերն    հանեց   նամակն  ու   արագ

Տվեց   Մեջնունին   խեղճ,   սիրափափագ

Որ   ստանալով   նման  մի   նվեր`

Բացեց,   սկսեց   կարդալ   անհամբեր:

Կարկինի  նման - գլուխը    ընկավ,

Պտտվեց    շուրջն   իր   նա    հարյուր   անգամ,

Համբերության   ուժ  կուտակեց   սրտում:

Մեջնունն   երբ   բացեց   նամակը    փակված`

Տեսավ`   նամակում   այսպես   է   գրված:

- ՙՀանուն   երկնային   տեր   թագավորի,

Հոգին  ու  միտքը   պատսպարողի,

Նա°,   որ   կարող   է   և   գերիմաստուն,

Որին   ծանոթ  է    համրերի   լեզուն,

Ձկանն  ուժ  տվող,   թռչունի   թևի,

Լուսավորում   է   երկինքն   աստղերով,

Երկիրը   պճնում   բանական   մարդով,

Որ   տերն   է   փառքի,   հար   միասնական,

Հավերժ   կենդանի,   հավերժ   անվախճան,

Հոգի   է   տվել   և    հոգուն`   աշխարհ,

Այդ   գանձերից   ի±նչ   կարելի   է   տալ,

Որ   մտքի   լույսով   պճնել   է   հոգին, -

Լույս   տվել   մտքից - հոգու    աշխահին՚

Նամակը,    սփռված   մարգարիտներով,

Մտքեր   էր   զեղում   մի    դժբախտ  սիրո.

ՙՔնքուշ  նամակըս,   նուրբ   մետաքսի   պես,

Հասնի   տանջվողիցսրտին   վշտակեզ.

Ինձնից բերդի  մեջ  բանտարկված   մենակ,

Նրան,   որ   չունի    շղթա  ու   կապանք:

Օ¯,  իմ  հին   ընկեր,   ի±նչպես   ես    արդյոք,

Իմ    հավատ,   իմ   սեր,   ի±նչպես   ես    արդյոք:

Բարեկամության   գանձարան    պահող,

Որից   սերն   առավ   փայլն   իր   լուսաշող:

Դու,   որ   արյունով   սարերն   ես   ներկել,

Ժայռերին   նստած,   լացել   եսկքել,

Դու - Խզրի   աղբյուր - չար   խավարի   մեջ,

Մոմի   շուրջ   շրջող   թիթեռ  հրատենչ,

Դու,    որ    ցանեցիր   խռովք - աշխարհում,

Գազանին   ընկեր   դարձար   դաշտերում,

Դու - թիրախը   իմ   կշտամբանքների,

Սիրո   ուղեկից  վշտի,   ցավերի,

Դու,   որ   մարմինդ    տանջել,   չարչարել -

Եվ    արյունիդ   մեջ   կրակ   ես   վառել,

Ինձ   հավատարիմ   ամեն   ժամանակ,

Քայլ,   որ   աշխարհում   դարձել  է   առակ,

Հավատարմության    տված    սիրտը   իմ`

Ապրո±ւմ    ես   դու   էլ    ինձ   հավատարիմ:

Ի±նչպես   ես,   ի±նչ   ես   անում,

Ինձնո±վ  ես   նորից   գրավված   մնում.

Երջանկությունդ   իմ - քեզնից   բաժանված,

Ես  քո    ընկերն   եմ   մենակ,   մոռացված:

Այո,   թեպետ   և   ունեմ   ամուսին,

Բայց   դեռ   չի   դրել   գլուխն   իմ   բարձին:

Վիշտն   է   խոցել   ինձ:   Մարգարիտս   դեռ

Մարուր  է,   ոչ   մի   ալմաստ   չի    փորձել:

Գանձարան   եմ   ես - կնքած   դռնակով.

Այգու   թարմ   կոկոն - փակված   պսակով:

Թեև   մադս - խիստ,   չար - միտքը   նրա,

Բայց   և  չի   ազդում    սարսափն   ինձ   վրա:

Շուշան   է   թվում   սխտորն   արմատով,

Բայց   նա   ռեհան   չէ   համով   ու  հոտով:

Դեղին   վարունգը - բոստանի   միջի

Տեսքով   նման  է    դեղին   նարինջի.

Վարունգը   թեև   թթու   համ   ունի,

Բայց   նանարինջի   բումունքը   չունի:

Ես   կցանկայի,   որ   այս   աշխարհում -

Լիներ  քեզ   պես   մեկն   իմ   օթևանում.

Բայց  քանի   որ   այդ   չի   վիճակված   ինձ,

Մեղավո±ր   եմ,   որ   հալվում   եմ  վշտից:

Ա¯խ,   մենք   միասին   չենք   լինի    երբեք,

Թող   լա   իմ   սիրտը - իրա   բախտը   հեգ:

Ամեն   մի   մազդ - մի   ամբողջ   աշխարհ,

Քո    ճամփի   փուշըծաղկանոց  է    վառ:

Ուր   ոտքը   ես   դնում`   մարգ   է   կանաչում,

Քո   ոտքը   Խզրա,   ինքդ   Խզրաջուր:

Ես   լուսին,   իսկ   դու - վառվռուն   արեգ,

Հեռվից   եմ   դիտում   քեզ   գիշեր-ցերեկ:

Քայլերս  քեզնից    ետ   են   մնացել,

Դժվար   է   նրանց   դեպի   քեզ   ուղղել:

Լսելով   քո   հոր    մահը  սգացի`

Հագիս    հագուստը   պատառոտեցի.

Այտերիս,    դեմքիս    տվի   հարվածներ,

Ինձ   թվում   էր   թե    իմ   հայրն   է   մեռել:

Խոցեցի   ես    իմ   աչքերը    միլով,

Ներկեցի   շորս   ես   կապույտ   գույնով.

Կարեկցելով   ու   սեր   տածելով   քեզ`

Սգավորի   պես   սուգ   արեցի   ես:

Քեզ   մոտ   գալուց   զատ,   որ   եղա   անկար,

Արի   ամենը,   պատշաճ,   բառ  առ   բառ:

Թեպետ   զատված   եմ   քեզնից   մարմնապես,

Բայց   հոգիս   հավերժ,   միշտ   կապված   է   քեզ:

Ինձ   հայտնի   է   քո   տանջանքը   անհուն,

Բայց  մի   միջոց   կա - լոկ   համբերություն:

Աշխարհն - հյուրանոց  և   հյուրեր  ենք    մենք,

Կանխորոշ   բախտին - խոնարհել  է   պետք:

Լավ   կանի   խելոքն - աչքերը   փակի

Ընդդեմ   թշնամու   ծաղր   ու   ծանակի:

Պետք   չէ   վիշտն   հիշի   մարդը   իմաստուն,

Որ   խինդ   է   տալիս   ստոր   թշնամուն:

Մի   նայիր   թե   ով   հատիկ   է    աճում:

Արմավն,   որ   այսօր   ունի   սուր   փշեր`

Վաղը - կդառնա   հասուն,   բարեբեր:

Թաքնված   բողբոջը   մերկ   ոստիկի`

Կանխատեսում   է   բացվելը   ծաղկի:

Մի   թախծիր,   քեզ   հետ   թե   չկա  ոչ  ոք,

Մի±թե   քեզ   համար    հերիք    չեմ   արդյոք:

Անմտություն  է   մենության   մեջ   լալ,

Մենակի   տերն   է   աստվածը   արդար:

Հորդ   կորուստով   մի   լինի   լացող   ամպի   պես:

Այսպես,   հայր - որդի  գալիս   են   գնում,

Ջարդվում  է   հանքը, բայց   գույնն   է  մնում՚:

Կարդալով   թուղթը,   գույնը   Մեջնունի

Նմանվեց    նոր-նոր   բացված   կոկոնի:

Լեյլու   անունն   էր   արտասանում   միշտ,

Եվ    գալարվում   էր   սիրտը    անհանգիստ:

Իսկ   երբ   հավաքեց   ուշքը   նա   մի պահ,

Լաց   եղավ   երկար,   համբուրեց   ապա

Նամակաբերին,   կանգնած   իրեն   մոտ,

Տաք-տաք   համբուրեց  նրա   ձեռն   ու  ոտ,

Եվ   ասաց   նրան, -ՙԹուղթ,   գրիչ  չունեմ,

Նամակին   ի±նչպես   ես   պատասխանեմ՚:

Եկվորը   գնաց,    տուփն   հանեց   շտապ,

Ինչպես    գրագիր`   խիստ   արագությամբ

Եվ   կանգնեց   մի   կողմ,   հնազանդ,   հլու:

Մեջնունը   գրիչ-թանաք    վերցրեց,

Նրբին   խոսքերով   մի   նամակ   հյուսեց.

Սրտում    կուտակված   վիշտը   անսահման

Շարեց   բառերին   մանյակի   նման.

Եվ   ավարտելով`   տվեց  եկվորին,

Մի   պահդեղ   դրած   խոց   ու  վերքերին:

Եկվորը`   առավ,   սուրաց   հողմի   պես,

Արագ   հասցրեց   Լեյլուն   սիրակեզ.

Եվ   երբ   նամակը   ստացավ   սիրով,

Թրջեց   այն   առատ,   ջերմ   արցունքներով:


 رسیدن نامه لیلی به مجنون

روزی و چه روز عالم افروز

 

روشن همه چشمی از چنان روز

صبحش ز بهشت بردمیده

 

بادش نفس مسیح دیده

آن بخت که کار ازو شود راست

 

آن روز به دست راست برخاست

دولت ز عتاب سیر گشته

 

بخت آمده گرچه دیر گشته

مجنون مشقت آزموده

 

دل کاشته و جگر دروده

آن روز نشسته بود بر کوه

 

گردش دد و دام گشته انبوه

از پره دشت سوی آن سنگ

 

گردی برخاست توتیا رنگ

وز برقع آن چنان غباری

 

رخساره نموده شهسواری

شخصی و چه شخص پاره نور

 

پیش آمد و شد پیاده از دور

مجنون چو شناخت کو حریفست

 

وز گوهر مردمی شریفست

بر موکب آن سباع زد دست

 

تا جمله شدند بر زمین پست

آمد بر آن سوار تازی

 

بگشاد زبان به دلنوازی

کی نجم یمانی این چه سیرست

 

من کی و تو کی بگو که خیرست

سیمای تو گرچه دلنواز است

 

اندیشه وحشیان دراز است

ترسم ز رسن که مار دیده‌ام

 

چه مار که اژدها گزیده‌ام

زاین پیشترم گزافکاری

 

در سینه چنان نشاند خاری

کز ناوک آهنین آن خار

 

روید ز دلم هنوز مسمار

گر تو هم از آن متاع داری

 

به گر نکنی سخن گزاری

مرد سفری ز لطف رایش

 

چون سایه فتاد زیر پایش

گفت ای شرف بلند نامان

 

بر پای ددان کشیده دامان

آهو به دل تو مهر داده

 

بر خط تو شیر سر نهاده

صاحب خبرم ز هر طریقی

 

یعنی به رفیقی از رفیقی

دارم سخنی نهفته با تو

 

زانگونه که کس نگفته با تو

گر رخصت گفتنست گویم

 

ورنی سوی راه خویش پویم

عاشق چو شنید امیدواری

 

گفتا که بیار تا چه داری

پیغام گزار داد پیغام

 

کای طالع توسنت شده رام

دی بر گذر فلان وطنگاه

 

دیدم صنمی نشسته چون ماه

ماهی و چه ماه کافتابی

 

بر ماه وی از قصب نقابی

سروی نه چو سرو باغ بی بر

 

باغی نه چو باغ خلد بی در

شیرین سخنی که چون سخن گفت

 

بر لفظ چو آبش آب می‌خفت

آهو چشمی که چشم آهوش

 

می‌داد به شیر خواب خرگوش

زلف سیهش به شکل جیمی

 

قدش چو الف دهن چو میمی

یعنی که چو با حروف جامم

 

شد جام جهان نمای نامم

چشمش چو دو نرگس پر از خواب

 

رسته به کنار چشمه آب

ابروی به طاق او بهم جفت

 

جفت آمده و به طاق می‌گفت

جادو منشی به دل ربودن

 

ریحان نفسی به عطر سودن

القصه چه گویم آن چنان چست

 

کز دیده برآمد از نفس رست

اما قدری ز مهربانی

 

پذرفته نشان ناتوانی

تیرش صفت کمان گرفته

 

جزعش ز گهر نشان گرفته

نی گشته قضیب خیزرانیش

 

خیری شده رنگ ارغوانیش

خیریش نه زرد بلکه زر بود

 

نی بود ولیک نیشکر بود

در دوست به جان امید بسته

 

با شوی ز بیم جان نشسته

بر گل ز مژه گلاب می‌ریخت

 

مهتاب بر آفتاب می‌بیخت

از بس که نمود نوحه‌سازی

 

بخشود دلم بران نیازی

گفتم چه کسی و گریت از چیست

 

نالیدن زارت از پی کیست

بگشاد شکر به زهر خنده

 

کی بر جگرم نمک فکنده

لیلی بودم ولیکن اکنون

 

مجنون‌ترم از هزار مجنون

زان شیفته سیه ستاره

 

من شیفته‌تر هزار باره

او گرچه نشانه گاه درد است

 

آخر به چو من زنست مرد است

در شیوه عشق هست چالاک

 

کز هیچ کسی نیایدش باک

چون من به شکنجه در نکاهد

 

آنجا قدمش رود که خواهد

مسکین من بیکسم که یک دم

 

با کس نزنم دمی در این غم

ترسم که ز بی خودی و خامی

 

بیگانه شوم ز نیکنامی

زهری به دهن گرفته نوشم

 

دوزخ به گیاه خشک پوشم

از یک طرفم غم غریبان

 

وز سوی دگر غم رقیبان

من زین دو علاقه قوی دست

 

در کش مکش اوفتاده پیوست

نه دل که به شوی بر ستیزم

 

نه زهره که از پدر گریزم

گه عشق دلم دهد که برخیز

 

زین زاغ و زغن چو کبک بگریز

گه گوید نام و ننگ بنشین

 

کز کبک قوی تراست شاهین

زن گرچه بود مبارز افکن

 

آخر چو زنست هم بود زن

زن گیر که خود به خون دلیر است

 

زن باشد زن اگرچه شیر است

زین غم چو نمی‌توان بریدن

 

تن در دادم به غم کشیدن

لیکن جگرم به زیر خونست

 

کان یار که بی من است چونست

بی من ورق که می‌شمارد

 

ایام چگونه می‌گذارد

صاحب سفر کدام راهست

 

سفره‌اش به کدام خانقاهست

هم صحبتی که می‌گزیند

 

یارش که وبا که می‌نشیند

گر هستی از آن مسافر آگاه

 

ما را خبری بده در این راه

چون من ز وی این سخن شنیدم

 

خاموش بدن روا ندیدم

آن نقش که بودم از تو معلوم

 

بر دل زدمش چو مهر بر موم

کان شیفته ز خود رمیده

 

هست از همه دوستان بریده

باد است ز عشق تو به دستش

 

گور است و گوزن هم نشستش

عشق تو شکسته بودش از درد

 

مرگ پدرش شکسته‌تر کرد

بیند همه روز خار بر خار

 

زینگونه فتاده کار در کار

گه قصه محنت تو خواند

 

وز دیده هزار سیل راند

گه مرثیت پدر کند ساز

 

وز سنگ سیه برآرد آواز

وانکه ز قصاید حلالت

 

کاموخته‌ام ز حسب حالت

خواندم دو سه بیت پیش آن ماه

 

زانسان که برآمد از دلش آه

لرزید به جای و سر فرو برد

 

دور از تو چنانکه گفتم او مرد

بعد از نفسی که سر برآورد

 

آهی دیگر از جگر برآورد

بگریست به های های و فریاد

 

کرد از پدرت به نوحه در یاد

وز بی کسی تو در چنین درد

 

می‌گفت و بران دریغ می‌خورد

چون کرد بسی خروش و زاری

 

بنمود به عهدم استواری

کای پاک دل حلال زاده

 

بردار که هستم اوفتاده

روزی که از این قرارگاهت

 

تدبیر بود به عزم راهت

بر خرگه من گذر کن از راه

 

وز دور به من نمود خرگاه

تا نامه‌ای از حساب کارم

 

ترتیب کنم به تو سپارم

یاریت رساد تا نهانی

 

این نامه به یار من رسانی

این گفت و ازان حظیره برخاست

 

من نیز شدم به راه خود راست

دیروز بدان نشان که فرمود

 

رفتم به در وثاق او زود

دیدمش کبود کرده جامه

 

پوشیده به من سپرد نامه

بر نامه نهاده مهر انده

 

یعنی کرم‌الکتاب ختمه

وان نامه چنان که بود بگشاد

 

بوسید و سبک به دست او داد

مجنون چو سخای نامه را دید

 

جز نامه هر آنچه بود بدرید

بر پای نهاد سر چو پرگار

 

برگشت به گرد خویش صدبار

افتاد چنانکه اوفتد مست

 

او رفته ز دست و نامه در دست

آمد چو به هوش خویشتن باز

 

داد از دل خود شکیب را ساز

چون باز گشاد نامه را بند

 

بود اول نامه کرده پیوند

این نامه به نام پادشاهی

 

جان زنده کنی خرد پناهی

داناتر جمله کاردانان

 

دانای زبان بی‌زبانان

قسام سپیدی و سیاهی

 

روزی ده جمله مرغ و ماهی

روشن کن آسمان به انجم

 

پیرایه ده زمین به مردم

فرد ازلی به ذوالجلالی

 

حی ابدی به لایزالی

جان داد و به جانور جهان داد

 

زین بیش خزینه چون توان داد

آراست به نور عقل جانرا

 

وافروخت به هر دو این جهان را

زین گونه بسی گهر فشانده

 

وانگاه حدیث عشق رانده

کاین نامه که هست چون پرندی

 

از غم زده‌ای به دردمندی

یعنی زمن حصار بسته

 

نزدیک تو ای قفس شکسته

ای یار قدیم عهد چونی

 

وای مهدی هفت مهد چونی

ای خازن گنج آشنائی

 

عشق از تو گرفته روشنائی

ای خون تو داده کوه را رنگ

 

ساکن شده چون عقیق در سنگ

ای چشمه خضر در سیاهی

 

پروانه شمع صبحگاهی

ای از تو فتاده در جهان شور

 

گوری دو سه کرده مونس گور

ای زخمگه ملامت من

 

هم قافله قیامت من

ای رحم نکرده بر تن خویش

 

وآتش زده بر به خرمن خویش

ای دل به وفای من نهاده

 

در معرض گفتگو فتاده

من دل به وفای تو سپرده

 

تو سر ز وفای من نبرده

چونی و چگونه‌ای چه سازی

 

من با تو تو با که عشق بازی

چون بخت تو در فراقم از تو

 

جفت توام ارچه طاقم از تو

وان جفته نهاده گرچه جفت است

 

سر با سر من شبی نخفته است

من سوده ولی درم نسود است

 

الماس کسش نیازمود است

گنج گهرم که در به مهر است

 

چون غنچه باغ سر به مهر است

شوی ارچه شکوه شوی دارد

 

بی روی توام چو روی دارد

در سیر نشان سوسنی هست

 

ریحان نشود ولیک در دست

چون زردخیار کنج گردد

 

هم کالبد ترنج گردد

ترشی کند از ترنج خوئی

 

اما نکند ترنج بوئی

می‌خواستمی کزین جهانم

 

باشد چو توئی هم آشیانم

چون با تو به هم نمی‌توان زیست

 

زینسان که منم گناه من چیست

آن دل که رضای تو نجوید

 

به گر به قضای بد بموید

موئی ز تو پیش من جهانیست

 

خاری زره تو گلستانیست

خضرا دمنی ز خضر دامن

 

در ساز چو آب خضر با من

من ماه و تو آفتابی از نور

 

چشمی به تو می‌گشایم از دور

عذر قدمم به باز ماندن

 

دانی که خطاست بر تو خواندن

مرگ پدر تو چون شنیدم

 

بر مرده تن کفن دریدم

کردم به تپانچه روی را خرد

 

پنداشتم آن پدر مرا مرد

در دیده چو گل کشیده‌ام میل

 

جامه زده چون بنفشه در نیل

با تو ز موافقی و یاری

 

کردم همه شرط سوکواری

جز آمدنی که نامد از دست

 

هر شرط که باید آن همه هست

گر زینکه تن از تو هست مهجور

 

جانم ز تو نیست یک زمان دور

از رنج دل تو هستم آگاه

 

هم چاره شکیب شد در این راه

روزی دو در این رحیل خانه

 

می‌باید ساخت با زمانه

عاقل به اگر نظر ببندد

 

زان گریه که دشمنی بخندد

دانا به اگر نیاورد یاد

 

زان غم که مخالفی شود شاد

دهقان منگر که دانه ریزد

 

آن بین که ز دانه دانه خیزد

آن نخل که دارد این زمان خار

 

فردا رطب ترآورد بار

وآن غنچه که در خسک نهفته است

 

پیغام ده گل شکفته است

دلتنگ مباش اگر کست نیست

 

من کس نیم آخر؟ این بست نیست؟

فریاد ز بی کسی نه رایست

 

کاخر کس بی کسان خدایست

از بی‌پدری مسوز چون برق

 

چون ابر مشو به گریه در غرق

گر رفت پدر پسر بماناد

 

کان گو بشکن گهر بماناد

مجنون چو بخواند نامه دوست

 

افتاد برون چو غنچه از پوست

جز یاربش از دهن نیامد

 

یک لحظه به خویشتن نیامد

چون شد به قرار خود تنومند

 

بشمرد به گریه ساعتی چند

وان قاصد را بداشت بر جای

 

گه دستش بوسه داد و گه پای

گفتا که نه کاغذ و نه خامه

 

چون راست کنم جواب نامه

قاصد ز میان گشاد درجی

 

چابک شده چون وکیل خرجی

واسباب دبیریی که باید

 

بسپرد بدو چنانکه شاید

مجنون قلم رونده برداشت

 

نقشی به هزار نکته بنگاشت

دیرینه غمی که در دلش بود

 

در مرسله سخن برآمود

چون نامه تمام کرد سربست

 

بفکند به پیش قاصد از دست

قاصد ستد و دوید چون باد

 

زان گونه که برد نامه را داد

لیلی چون به نامه در نظر کرد

 

اشگش بدوید و نامه تر کرد

 


Աշնանամուտի   եվ Լեյլիի մահվան նկարագրություն

 

Տերևներն   ամեն    աշնանամուտին`

Իբր   արյուն-արցունք`   թափվում   են    գետին, -

Արյունը,   որով    թարմ   ճյուղն   է   շնչում -

Ծակոտիներից    հոսում   է,    կորչում:

Սառչում   է   ջրի   մակերսը   պաղ,

Ու   դեղնում   այգու   դեմքը   անուրախ.

Տերևը - մահվան   բիծ   է    ստանում,

Փնտրում   է    ոսկի,   բայց    փոշի   գտնում.

Նարգիզն`    իրերը    բարձում   է    ուղտին.

Հաճարի   կանաչ   թագն    ընկնում    գետին.

Դալկանում   է    նուրբ   դեմքը   հասմիկի,

Վարդը`   մնում   է    վշտի    նամակի:

Փոշու   ծամերն   են    բռնում    դաշտ-դուրան,

Թռչում   Զոհակի    օձերի    նման

Երբ    հեռվից   հողմն   է   փչում   անգուման,

Տերևաթափը   արժան   է    ներման.

Քանզի`   ովքեր   չեն   սուզվում   անդունդում`

Նավից`   գանձն    իրենց   հորդ   ջուրն   են   նետում:

Այգու    բույսերը   դառնում   են    անզոր,

Արբեցնող    վազերն - անուշ,    մեղրածոր:

Հնդիկ   այգեպանը   կտրում   է   սուր

Վազ-նեգրիկների   գլուխներն   հասուն,

Նման   սպանված   թշնամու   գանգի

Կախում   է    ծայրից   բարձր    աշտարակի:

Խնձորը,    շրջված    կրկնակզակով

Ծաղրում   է   նուռին    հեգնիչ   ծաղրանքով.

Մինչ   ճեղքած   նուռը,   ալ-լյարդից   իրա

Արյուն  է    թափում    վերք-սրտի   վրա.

Պիստակին,   քնքուշ   շուրթերը    պատռած`

Կրծքապտուղն   է    նայում   զարմացած:

Այսպես,    և   աշնան   մարտադաշտի   մեջ

Վերքեր    ստացավ    ծաղկանոցը   պերճ:

Ճիշտ    այդպես   դժբապտ   Լեյլին   գահույքից

Ընկավ    ցավերի    ջրհորը   մթին.

Չար  աչքը   նրա   պերճ   այգուն   զարկեց,

Նրա   կանթեղը - քամին   ապտակեց:

Նա,   որ   կրում   էր    ոսկի   գլխակապ,

Ուրիշ   կապ   դրավ,   ընկավ   թևաթափ.

Քնքուշ   մարմինը    բույն    դարձավ   մահիկ,

Թույլ,    անզոր,    ինչպես   հենքը   կտավի:

Նոճի   իրանը`   ուրու   զարհուրիկ.

Սրտի   թախիծը    հասավ    ուղեղին,

Ուղեղի   տենդը`   խելահեղ  սրտին,

Նրա   հուլիսը - ձյուն-կարկուտ   արավ.

Քամին   կակաչի   թերթերը   տարավ.

Տենդը   ընկըճեց   մարմինը   մարմար,

Խոցվեցին   շողուն   շուրթերը   շաքար:

Նոճի   իրանը - բարձի   տենչ   զգաց,

Դեմքի   փասյանը`   նոճուց   ընկավ   ցած.

Ընկավ   ինչպես   որ   ցորենահատը   ձույլ,

Ճակատից   կախվեց   գլխակապը   թույլ.

Եվ   բացեց   մորը   դուռը   գաղտնիքի,

Լացի,   տանջանքի   և   աղերսանքի: -

ՙՕ¯,   իմ   քնքուշ   մայր,   ի±նչ  պիտի   անել,

Դոստրդ`   կաթի   հետ    թույն   է    ճաշակել.

Շուտով  կգնամ  ես   այս   աշխարհից,

Քանզի   շատ   եմ   թույլ,   մի   կշտամբիր   ինձ:

Ճաշակս - արյուն,   այս   ի±նչ   սեր   էմայր,

Մեռնում   է   հոգիս,   այս   ի±նչ   կյանք   է,   մայր.

Իմ   սիրտը`   գաղտնի   այնքան   եմ   մաշել,

Որ   սրտիս   ցավը   բերանս   է   հասել.

Քանի   որ    հոգիս   բերանս   է    առած.

Գաղտնիքըս   պիտի   բացեմ   քո    առաջ.

Քանի    որ    գաղտնիքը   բացվի   պիտի`

Կատարիր   վերջին   իղձը   իմ   սրտի.

Ընկիր   վզովս,   ընկիր   մի   անգամ,

Որ   չմնաս   իմ   արյան   պարտական.

Այս   վայրկյանից,   երբ   կտամ   ես   հոգիս.

Կմեռնեմ   մենակ,   թողած   Մեջնունիս,

Մեջնունիս   փոշուց   ճարիր   դու   բեր   ինձ.

Լեղաըսհանիր   նրա   աղերսից.

Ճակատս   նրա   արցունքով   թրջիր,

Օծանելիքը - սրտից   պատրաստիր.

Դեղին   վարդերից - դեղ  բեր   քաղցրաբույր.

Սառն   հառաչեց   քաֆրահյութ   շաղ   տուր.

Արյունով   թրջիր,   զի   նահատակ   եմ,

Որ   ես   տոն   օրվա   գույն   ու   փայլ   առնեմ.

Զարդարիր   նման   պերճ   հարսնացուին -

Եվ   պահ   տուր   հողի   պաղ   վարագույրին.

Եվ   երբ   իմ   անտուն   Մեջնունն   իմանա,

Որ   մեռել   եմ    ես,   կվերադառնա

Սիրած   մեռելին   լալու,   ողբալու,

Իմ   պատգարակը    երկրպագելու:

Երբ    նա   կընկնի   իմ   շիրմի   սնարին,

Լուսին   կփնտրի - կտեսնի   փոշին,

Ճոշուց   ստեղված   այդ   մարդը   անտուն`

Կհառաչի   խուլ,   տանջանքով   տրտում:

Նա   իմ   ընկերն   է,   իմ   փոխարեն   նա

Քեզ   մոտ   հիշատակ  ու   հուշ   կմնա

Ի   սեր   աստծո,   լավ   պահիր   նրան,

Որպես   օտարի   մի   նայիր   վրան.

Նրա   մեջ   փնտրիր   սիրտս   վշտակեզ

Եվ   պատմիր   նրան   այն - ինչ   որ   գիտես.

Սիրում  էի  ես   նրան   խենթաբար,

Ինչպես   ինձ,   նրան  էլ   սիրիրօ¯,   մայր.

Ասաոր   Լեյլին   տխուր,   տանջալից,

Երբ   ազատվեց   իր   պինդ   շղթաներից,

Հողի   գիրկ   գնաց   միշտ   քեզ   հիշելով,

Հոգին   ավանդեց - քեզ   երազելով,

Քեզ    հավատարիմ   մնաց   սիրո   մեջ,

Քո   սիրո   համար   մեռավ   սիրատենչ:

Թող    չհարցնի,   թե   ի±նչպես   եկա,

Ինչպես   գնացի   հողի   գիրկն   ագահ,

Որ,   քանի   Լեյլին   կար   այս   աշխարհում`

Քեզնից   զատ   ուրիշ   մարդու   չէր   սիրում.

Որ   երբ   մեռնում   էր`   քո   սիրույն    ծարավ`

Պաշարի   տեղակ`   կարոտդ   տարավ

Որ   այսօր,   երբ   նա`   սառը   հողի   տակ`

Դեռ   քեզ   է   տենչում,   կանչում   շարունակ,

Թե   ե±րբ   պիտի   գաս,    ու   քեզ   է   մնում,

Նայում   է    ճամփիդ,    հավիտյան   նայում,

Որ  գաս,    ազատես   իր   սպասումից,

Թաքցնես,    պահես   գրկիդ   մեջ   անբիծ՚:

Ասաց.   հեկեկաց,   դառն    արտասվեց,

Դեպի   անդրաշխարհ   գնալ   պատրաստվեց.

Մատնելով   լեզվին   գաղտնիքը   խորին`

Հրաժեշտ   տվեց    անցվոր    աշխարհին:

Երբ   մայրը   տեսավ   խեղճ   Լեյլուն   մեռած,

Կարծես   վերջին   օրը   կանգնեց   առաջ.

Պոկեց   ծածկոցը   մի   վշտով   անհուն,

Սպիտակ   մազերը   տվեց   քամուն:

Ծեծում   էր  կուրծքը,   մազերը    պոկում,

Ճանկռում   դեմքըկոծում,   հեկեկում.

Սգում   էր   դառըն   ողբերգով   իրա

Վաղամեռ,   անբապտ   ջահելի   վրա.

Մերթ   արցունք   թափում   մարմարյա  կրծքին,

Մերթ   դնում   է   երեսը   պաղ   ճակատին:

Այնքան   նա   լաեցեց,   անհուն,   անդադրում,

Արյուն-արցունքով   ողողեց   Լեյլուն:

Այնքան   հառաչեց   նա   արտասվալից.

Որ   երկինքն   անգամ    հառաչեց   ցավից:

Այն   ողբը,    որից    արյուն   կպաղի`

Նա    Լեյլու   վրա    թափեց    դառնաղի.

Լուսնին`    աստղ-արցունքը    մանյակ    կապեց.

Սրտի    համար    սիրտդագաղ    պատրաստեց:

Զարդարեց   նրան,   ու   վարդաջրով

Ցողեց   և   օծեց   մուշկ   ու   ամպարով.

Տարավ   ու   հողին   պահ   տվեց   նրան,

Զի   աճյունն   այնտեղ   է    հանգիստ   միայն:

Բերդը   բանտարկեց   բերդի   տիրուհուն,

Վերջը   գանձարանի   հոգսը   քաշելուն:

Այս   հռչակավոր   տխուր    զրույցում

Տալիս   է   պատմողն    այսպիսի   ցուցում. -

Երբ   սիրած   Լեյլու   մահը   իմացավ,

Անբախտ   Մեջնունը,   սրտում   վիշտ  ու   ցավ`

Սկսեց    դառն   հեկեկալ   անվերջ:

Անլաց   մարդ   կա±   այս   փուշ    աշխարհի   մեջ:

Հուզված   նա   եկավ   դեպի   գերեզման

Ու   որոտաց   խենթ,   սև   ամպի   նման:

Թե   նրա    շիրմին   մարդն   այդ   սրտաբեկ,

Ինչքան   լաց   եղավ`   այդ   մի°   հարցնեք,

Արյուն-արցունք   էր    թափում    աչքերից,

Մարդը   փախչում   էր    նրա   ճիչերից.

Պաղ   շիրիմաքարին    գալարվում   էր   նա,

Կոծում,   հեկեկում,   մաշվում   անխնա: -

Նա    այնքան   արցունք   ու   արյուն   թափեց,

Որ   շիրմի   խոտը   կակաչ   դարձրեց.

Վառվող   մոմի   պես   լալիս   էր,   սգում,

Ծարավ   շուրթերը   բոցով   բռընկում.

Գլուխը  թեքում   թարմ    գերեզմանին,

Հառաչում   էր   ու    ասում    վշտագին.

ՙՕ¯,    հալածված  վարդ,   տխուր   աշնանից,

Որ   աշխարհ   չեկած`   անցար   աշխարհից.

Արդ   ի±նչ   կորուստ   էր   կյանքը   պատճառեց,

Ի±նչպես   ես   ապրում    խավար   հորի   մեջ,

Ի±նչ   է   դարձել   քո   խալը   ճակատի,

Ի±նչպես   են   հիմա   աչքերդ   վիթի.

Ի±նչ   է    դարձել   քո   սարդիոնն   հյութալի,

Քո   սև   մազերը    փայլուն,   բուրալի.

Ի±նչ   գույներով   են   դեմքդ   զարդարում,

Ի±նչ    թասի  մեջ   են   քո   մոմը   դնում,

Ո±ւմ   աչքերին    ես    դու   հիմա   փայլում,

Ո±վ   է   քո   մուշկի   պարկը    բաց    անում.

Ո±ր   գետափին   է   աճում   քո     նոճիդ,

Ո±ր   մարգի   մեջ   է   թինդը    խնճույքիդ,

Ի±նչպես   ես    մնում     դու   այդ   վիճակում,

Ի±նչպես    ես    ապրում     այդ     մութ    անձավում:

Չէ±    որ    այնտեղ    օձն   է    սողում     անհոգ.

Մի±թե   անձավն   է    քո    տեղը    արդյոք:

Անձավիդ    վրա    վիշտ   եմ     ճաշակում,

Ի±նչպես     ճախրեմ,    չսգամ     անքուն

Դարձար    պահված    գանձ,    շողուն,    շողշողուն,

Իսկ    եթե   գանձ    չես,   ինչրո±ւ    ես      հողում:

Ամեն   անձավում,    երբ    կա   անգին    գանձ`

Գանձին    հսկում   է     օձը    սև-նախանձ.

Ես`   օձ   եմ   այժմ    քո    անձավ-բնի,

Գանձի   պահնորդը - մութ   գերեզմանի:

Հողմավազ    էիր   դու   ճամփաներում,

Արդ`    հանգիստ`   ինչպես    ջուրը   ջրհորում.

Լուսնի   պես    եղար - հեռու   և    օտար,

Նա,    որ   օտար   է   միշտ    երկրի   համար:

Եթե   արտաքուստ    հեռու   ես    ինձնից,

Ներքուստ`   իմ    հոգու    մեջն   ես    դու    ընդմիշտ.

Եթե    իմ     աչքից   անցել    ես    անդարձ.

Սրտիցս`   սակայն   ոչ   մի     ակնթարթ.

Եթե    կորել   է    դեմքդ - լուսընկան`

Հավերժ    մնում   է    թախիծը     սակայն՚:

Ասաց   ու    ծալեց    ու      ջարդեց     ձեռքերն

Իբրև    կոտրվող    ապարանջանններ.

Ապա   տխրագին   շուռ   եկավ   գնաց,

Հետևից    կրկին    ոհմակը   գցած.

Ու   քշում   էր    նա   ուղտն     արագավազ

Ու   բեյթեր   երգում,   տխուր   ու    նվազ.

Անդարձ    անջատման    մասին     պատմելով,

Ու   հառաչելով,    ու   միշտ     հիշելով`

Արցունքով    թրջում    ավազուտը   շեկ,

Գլուխը   քարին    զարկում    հուսաբեկ:

Ճամփին   չմնաց    մի    փուշ,   թաց    թե   չոր,

Որին   չվառեր   այրող     հառաչով.

Ճամփին   չմնաց    ոչ    մի    խիճ   ու   քար,

Որը   չներկեր   արյունով   իր    վառ:

Եվ   երբ    ծանրացավ    սիրտը    արցունքով,

Մեջնունը    լցվեց    մի    ջերմ     տենչանքով:

Վտակի    նման     սարից   վիժեց    ցած

Ու   Լեյլու    շիրմին    տեսության    գնաց.

Գնաց    ու    շիրմին   դրեց     գլուխն   յուր,

Նվիրեց     նրան      կարոտ   ու    համբույր,

Հիշելով   սրտի     սիրելի    կուռքին`

Բաժանեց     սրտի    վիշտը    ահագին.

Մենակ,    ընկղմվեց    վշտի    մեջ,    մոլոր,

Լոկ   գիշատիչներն   իրեն   շուրջ    բոլոր:

Արցունքից     դարձավ    նա    Զեմզեմ   աղբյուր:

Ցանկապատի    պես,     գազանները    լուռ

Խիստ   հսկում    էին,    սրտալի,     գթոտ,

Ոչ   ոքի   չէին    թողնում    նրա     մոտ.

Եվ     նրանց   ահից,    ճար   ու    ճանապարհ

Փակվեց    բոլորի,   բոլորի    համար: -

Քանի   նա    դեռ    կար`   մրջյուն   ու    թռչուն

Շիրմի    մոտ   չէին    թափառում,   շրջում.

Բայց    ելավ,    գնաց   կյանքը   քարշ    տալու,

Տարաբախտ    սիրտը - վշտերին    հլու.

Մերթ    կարճ    ժամանակ    մի     գյուղ    էր   մնում,

Մերթ    շների    հետ     թափառում,    քնում,

Մերթ    շիրմին    այցի    էր   գնում   նորից,

Մերթ   սուր   սլանում     ցիռի   հետևից:

Մրջյունի   աչքում   էլ    տեղ    կար    նրան,

Իսկ     ոտքը`   ցիռից    մինչև    գերեզման.

Եվ   երբ   սրտի   մեջ   էլ   ուժ    չմնաց`

Նա   էլ   չար   մահի   նամակը   կարդաց:


صفت رسیدن خزان و در گذشتن لیلی 

شرطست که وقت برگ‌ریزان

 

خونابه شود ز برگ‌ریزان

خونی که بود درون هر شاخ

 

بیرون چکد از مسام سوراخ

قاروره آب سرد گردد

 

رخساره باغ زرد گردد

شاخ آبله هلاک یابد

 

زر جوید برگ و خاک یابد

نرگس به جمازه بر نهد رخت

 

شمشاد در افتد از سر تخت

سیمای سمن شکست گیرد

 

گل نامه غم به دست گیرد

بر فرق چمن کلاله خاک

 

پیچیده شود چو مار ضحاک

چون باد مخالف آید از دور

 

افتادن برگ هست معذور

کانان که ز غرقگه گریزند

 

ز اندیشه باد رخت ریزند

نازک جگران باغ رنجور

 

شیرین نمکان تاک مخمور

انداخته هندوی کدیور

 

زنگی بچگان تاک را سر

سرهای تهی ز طره کاخ

 

آویخته هم به طره شاخ

سیب از زنخی بدان نگونی

 

بر نار زنخ زنان که چونی

نار از جگر کفیده خویش

 

خونابه چکانده بر دل ریش

بر پسته که شد دهن دریده

 

عناب ز دور لب گزیده

در معرکه چنین خزانی

 

شد زخم رسیده گلستانی

لیلی ز سریر سر بلندی

 

افتاد به چاه دردمندی

شد چشم زده بهار باغش

 

زد باد تپانچه بر چراغش

آن سر که عصابهای زر بست

 

خود را به عصا به دگر بست

گشت آن تن نازک قصب پوش

 

چون تار قصب ضعیف و بی‌توش

شد بدر مهیش چون هلالی

 

وان سرو سهیش چون خیالی

سودای دلش به سر درآمد

 

سرسام سرش به دل برآمد

گرمای تموز ژاله را برد

 

باد آمد و برگ لاله را برد

تب لرزه شکست پیکرش را

 

تبخاله گزید شکرش را

بالین طلبید زاد سروش

 

وز سرو فتاده شد تذروش

افتاد چنانکه دانه از کشت

 

سر بند قصب به رخ فرو هشت

بر مادر خویش راز بگشاد

 

یکباره در نیاز بگشاد

کای مادر مهربان چه تدبیر

 

کاهو بره زهر خورد با شیر

در کوچگه اوفتاد رختم

 

چون سست شدم مگیر سختم

خون می‌خورم این چه مهربانیست

 

جان می‌کنم این چه زندگانیست

چندان جگر نهفته خوردم

 

کز دل به دهن رسید دردم

چون جان ز لبم نفس گشاید

 

گر راز گشاده گشت شاید

چون پرده ز راز بر گرفتم

 

بدرود که راه در گرفتم

در گردنم آر دست یکبار

 

خون من و گردن تو زنهار

کان لحظه که جان سپرده باشم

 

وز دوری دوست مرده باشم

سرمم ز غبار دوست درکش

 

نیلم ز نیاز دوست برکش

فرقم ز گلاب اشک تر کن

 

عطرم ز شمامه جگر کن

بر بند حنوطم از گل زرد

 

کافور فشانم از دم سرد

خون کن کفنم که من شهیدم

 

تا باشد رنگ روز عیدم

آراسته کن عروس‌وارم

 

بسپار به خاک پرده دارم

آواره من چو گردد آگاه

 

کاواره شدم من از وطن گاه

دانم که ز راه سوگواری

 

آید به سلام این عماری

چون بر سر خاک من نشیند

 

مه جوید لیک خاک بیند

بر خاک من آن غریب خاکی

 

نالد به دریغ و دردناکی

یاراست و عجب عزیز یاراست

 

از من به بر تو یادگار است

از بهر خدا نکوش داری

 

در وی نکنی نظر به خواری

آن دل که نیابیش بجوئی

 

وان قصه که دانیش بگوئی

من داشته‌ام عزیزوارش

 

تو نیز چو من عزیز دارش

گو لیلی ازین سرای دلگیر

 

آن لحظه که می‌برید زنجیر

در مهر تو تن به خاک می‌داد

 

بر یاد تو جان پاک می‌داد

در عاشقی تو صادقی کرد

 

جان در سر کار عاشقی کرد

احوال چه پرسیم که چون رفت

 

با عشق تو از جهان برون رفت

تا داشت در این جهان شماری

 

جز با غم تو نداشت کاری

وان لحظه که در غم تو می‌مرد

 

غمهای تو راه توشه می‌برد

وامروز که در نقاب خاکست

 

هم در هوس تو دردناکست

چون منتظران درین گذرگاه

 

هست از قبل تو چشم بر راه

می‌پاید تا تو در پی آیی

 

سرباز پس است تا کی آیی

یک ره برهان از انتظارش

 

در خز به خزینه کنارش

این گفت و به گریه دیده‌تر کرد

 

وآهنگ ولایت دگر کرد

چون راز نهفته بر زبان داد

 

جانان طلبید و زود جان داد

مادر که عروس را چنان دید

 

آیا که قیامت آن زمان دید

معجز ز سر سپید بگشاد

 

موی چو سمن به باد برداد

در حسرت روی و موی فرزند

 

برمیزد و موی و روی می‌کند

هر مویه که بود خواندش از بر

 

هر موی که داشت کندش از سر

پیرانه گریست بر جوانیش

 

خون ریخت بر آب زندگانیش

گه ریخت سرشک بر سرینش

 

گه روی نهاد بر جبینش

چندان ز سرشگهاش خون رست

 

کان چشمه آب را به خون شست

چندان ز غمش به مهر نالید

 

کز ناله او سپهر نالید

آن نوحه که خون شود بدو سنگ

 

می‌کرد بران عقیق گلرنگ

مه را ز ستاره طوق بربست

 

صندوق جگر هم از جگر بست

آراستش آنچنان که فرمود

 

گل را به گلاب و عنبرآلود

بسپرد به خاک و نامدش باک

 

کاسایش خاک هست در خاک

خاتون حصار شد حصاری

 

آسود غم از خزینه‌داری

طغرا کش این مثال مشهور

 

بر شقه چنان نبشت منشور

کز حادثه وفات آن ماه

 

چون قیس شکسته دل شد آگاه

گریان شد و تلخ تلخ بگریست

 

بی گریه تلخ در جهان کیست

آمد سوی آن حظیره جوشان

 

چون ابر شد از درون خروشان

بر مشهد او که موج خون بود

 

آن سوخته دل مپرس چون بود

از دیده چو خون سرشک ریزان

 

مردم ز نفیر او گریزان

در شوشه تربتش به صد رنج

 

پیچید چنانکه مار بر گنج

از بس که سرشک لاله‌گون ریخت

 

لاله ز گیاه گورش انگیخت

خوناب جگر چو شمع پالود

 

بگشاد زبان آتش آلود

وانگاه به دخمه سر فرو کرد

 

می‌گفت و همی گریست از درد

کای تازه گل خزان رسیده

 

رفته ز جهان جهان ندیده

چونی ز گزند خاک چونی

 

در ظلمت این مغاک چونی

آن خال چو مشک دانه چونست

 

وان چشمک آهوانه چونست

چونست عقیق آبدارت

 

وآن غالیه‌های تابدارت

نقشت به چه رنگ می‌طرازند

 

شمعت به چه طشت می‌گدازند

بر چشم که جلوه می‌نمائی

 

در مغز که نافه می‌گشائی

سروت به کدام جویبار است

 

بزمت به کدام لاله زاراست

چونی ز گزندهای این خار

 

چون می‌گذرانی اندر این غار

در غار همیشه جای ماراست

 

ای ماه ترا چه جای غاراست

بر غار تو غم خورم که یاری

 

چون غم نخورم که یار غاری

هم گنج شدی که در زمینی

 

گر گنج نه‌ای چرا چنینی

هر گنج که درون غاریست

 

بر دامن او نشسته ماریست

من مار کز آشیان برنجم

 

بر خاک تو پاسبان گنجم

شوریده بدی چو ریگ در راه

 

آسوده شدی چو آب در چاه

چون ماه غریبیت نصیب است

 

از مه نه غریب اگر غریب است

در صورت اگر ز من نهانی

 

از راه صفت درون جانی

گر دور شدی ز چشم رنجور

 

یک چشم زد از دلم نه‌ای دور

گر نقش تو از میانه برخاست

 

اندوه تو جاودانه برجاست

این گفت و نهاد دست بر دست

 

چرخی زد و دستبند بشکست

برداشت ره ولایت خویش

 

مشتی ددگانش از پس و پیش

در رقص رحیل ناقه می‌راند

 

بر حسب فراق بیت می‌خواند

در گفتن حالت فراقی

 

حرفی ز وفا نماند باقی

می‌داد به گریه ریگ را رنگ

 

می‌زد سری از دریغ بر سنگ

بر رهگذری نماند خاری

 

کز ناله نزد بر او شراری

در هیچ رهی نماند سنگی

 

کز خون خودش نداد رنگی

چون سخت شدی ز گریه کارش

 

برخاستی آرزوی یارش

از کوه درآمدی چو سیلی

 

رفتی سوی روضه گاه لیلی

سر بر سر خاک او نهادی

 

برخاک هزار بوسه دادی

با تربت آن بت وفا دار

 

گفتی غم دل به زاری زار

او بر سر شغل و محنت خویش

 

وان دام و دد ایستاده در پیش

او زمزم گشته ز آب دیده

 

وایشان حرمی در او کشیده

چشم از ره او جدا نکردند

 

کس را بر او رها نکردند

از بیم ددان بدان گذرگاه

 

بر جمله خلق بسته شد راه

تا او نشدی ز مرغ تا مور

 

کس پی ننهاد گرد آن گور

زینسان ورقی سیاه می‌کرد

 

عمری به هوس تباه می‌کرد

روزی دو سه با سگان آن ده

 

می‌زیست چنانکه مرگ از او به

گه قبله ز گور یار می‌ساخت

 

گاه از پس گور دشت می‌تاخت

در دیده مور بود جایش

 

وز گور به گور بود پایش

وآخر چو به کار خویش درماند

 

او نیز رحیل نامه برخواند

 

Մեջնունի   մահը Լեյլիի գերեզմանի վ րա

 

Նա,   ում    մատով    են   ցույց    տալիս,    այս    պերճ

Պատմվածքն   այսպես    տարավ     մինչև      վերջ: -

Բարտի    չկալսած    հացաբույսն    հստակ

Կույտ    մնաց    այնպես     դառն    արցունքի    տակ.

Բախտի     աղացը - ջարդ-փշուր     արավ,

Փոշու    վերածեց,    թռցրեց,    տարավ. -

Մեջնունն   սկսեց    ավելի    շատ   լալ,

Անվերջ    թուլանալ    ու   բարականալ.

Հառաչից   հոգին   հասավ    մինչ    բերան,

Իսկ    օրը`    դարձավ    մթին    գերեզման:

Անվերջ    տանջվելով,   նա,    սիրտը   ցավոտ,

Եկավ    հողեղեն    հարսնացուի    մոտ.

Եկավ   շիրմին   տես,    մռայլ,    երերուն,

Նավակն   ընկղմած    մթին    ջրերում,

Ինչպես    մրջյունը,    թուլացած,    անզոր,

Գալարվող    օձի    նման   վիրավոր,

Ասաց   մի   քանի    բեյթեր   տխրաբառ,

Արտասուք    թափեց    դառն,   վշտաբառ,

Ձեռները    ուղղեց   նա    դեպի    աստված,

Փակեց    աչքերը    և    այսպես     ասաց.

-ՙՕ¯,   ամեն   ինչի    արարիչ    երկինք,

Դու,    որ   լսում    ես    ամեն   մի    խնդիրք,

Երդվում    եմ     ահա. -  ինձ   էլ     ազատիր.

Տար   ինձ    Լեյլու    մոտ,   քո   կնիքը    դիր,

Ազատիր    ինձ    իմ   տանջանքից   անհուն,

Կենդանացրու    ինձ    դու   այն     աշխարհում՚:

Ասաց,    գլուխը     իջեցրեց     գետին,

Գրկեց   սիրելի    շիրիմը   կրկին,

Գրկեց    ջերմորեն   ու    վերջին    անգամ

Ասաց. -ՙԻմ   ընկեր՚    ու   լռեց…  հանգավ

Եվ    այսպես,   նա   էլ    անցավ   իր    ճամփան

Անցավոր   կյանքում,   բոլորի    նման:

Անէությունը    ուղի     է,    ճամփա.

Բոլորս    անցորդ   ենք - փրկություն    չկա:

Չկա    վերք    անդունդ - լցված    տանջանքով,

Որ   չճեղքըվի   ճնշումի    ճանկով:

Օ¯ ,     դու,    կաղլիկ    էշբախտ-ջրաղացում.

Նա    աղաց,   բուժեց   դեմքդ   դեղնագույն.

Շուտ   հեռացիր   այդ   բախտի    ջաղացից,

Զի   նա    հեռու   է    մարդուն    փրկելուց.

Հեղեղվող   տանը    մի   նստիր,    վեր    կաց.

Կանգնիր,   տես,    եկավ   հեղեղն   ահագնած:

Քանի    կամուրջդ   բախտը   չի   կոտրել`

Ուղտիդ    ստիպիր   կամուրջից   ցատկել:

Մի   գալարվի   դու   այս     գետնի   վրա,

Գոյը`   մի    կայծ   է,    մի°   ստորանա.

Ոտնահարիր   քո    աստիճանն   այնպես,

Որ   երկնքում   քեզ   մի   տեղ    պատրաստես:

Աշխարհը    հավետ    չի    մնա    մարդու,

Ինչ   որ    չի    մնա`   աստվածացրու:    

Երբ    փակեց   Մեջնունն   իր   հաշիվն   հավետ

Այս   աշխարհի     և    չարկամ   մարդկանց   հետ,

Հավերժ    քուն   մտավ    սիրած   շիրմին   կից, -

Փակեց    աչքերը - հաղթըված   մահից.

Լուռ`   հանգստացավ   հողե    պալատում,

Ազատված   կյանքից,   վշտից   անպատում:

Անշունչ`   նա   ընկած    պաղ   շիրմաքարին`

Մի   ամիս   մնաց…   նույնիսկ   մի   տարի

Իսկ    գազանները    նույն    այդ   ժամանակ

Պտտվում   էին   շուրջն    աննպատակ.

Կարծես   շահ   լիներ   նա      պատգարակում,

Որի   շուրջ    անվերջ    շրջում   ու   հսկում,

Թափառում   էին    օրնիբուն    ամբողջ,

Գերեզմանոցը    դարձընելով   որջ.

Եվ,   որոնց    ահից   մարդիկ    սարսափած,

Էլ   չէին    անում  ոչ   մի    անցուդարձ:

Հուզված   գազանները   կարծում   էին,

Որ   նա   վայր   ընկած   կույտ   է   մարդկային,

Նստած   է     այնտեղ   ըստ   սովորության,

Եվ   նա    մի   շահ    է,   իրենք`   պահապան.

Բայց    այդ   շահը   լուռ   ընկել   էր    գետին,

Քամին   տարել   էր   պսակն   ու   գոտին, -156

Եվ   դիակը,   ուր   վատնել   էր   արյուն`

Իր   մարգարիտը   խառնել   էր    փոշուն,

Որ   պաղ    երկնքի   ցնցումներից   խիստ

Թափել   էր    արյուն,   նետել - մարգարիտ.

Որ   նրա   չքնաղ    դեմքից  ու  մարմնից

Չկար    ոչինչ,   բացի   չոր   ոսկորներից:

Շնորհիվ    ոսկոր  կլանողների`

Որ   ձեռք   չեն   տալիս   չոր   ոսկորների,

Քանի    այդ   վայրում   գազաններ   կային`

Այնտեղ   չէր    գալիս    շունչը   մարդկային:

Մարդն    այն   ժամանակ   է    բախտով    լինում,

Երբ   գիշատիչն   է    նրան    պահպանում:

Անցավ   մի   տարի,    ու   վայրից   այդ    մերկ

Գիշատիչները    ցրվեցին    մեկ-մեկ.

Գանձը   թողնելով   իր   բախտին   մենակ.

Եվ   բացվեց    այնժամ    գանձատունը   փակ.

Եվ   անցորդներից   խիզախ,   փորձըված,

Ուղի    բացեցին    վայրում     արգելված.

Եկան    ու   տեսան    խեղճ    սիրահարի

Կույտը   սպիտակ   չոր   ոսկորների.

Տեսան,    լաց    եղան,   տխուր    սգացին -

Հավատարմության    ու   սիրո   զոհին:

Գույժն    անցավ   հողեր    ծանոթ-անծանոթ

Ու   լեգենդ    դարձավ    արաբների    մոտ: -

Ազգականները   սգավոր    ու   լուռ

Եկան   միասին    վշտամեռ,   տխուր,

Նայեցին    նրան    մռայլ,   սրտաբեկ,

Ապա   քուրձերը   հանեցին    մեկ-մեկ,

Տեսան    կմախքը   ընկած    լռելյայն

Սպիտակ    ու   չոր   խեցիի   նման:

Եվ   սկսեցին   լալ    ու   հեկեկալ,

Արցունքի    տարափ    ու    հեղեղ   տեղալ.

Ջերմ    արցունքներով    նրան    լվացին,

Ու   սիրո   շիրմից`   ցուրտ   շիրմին   տվին, -

Բաց   արին  մի    պաղ,   մի   ցուրտ   գերեզման

Ու   Լեյլու   կողքին    թաղեցին   նրան:

Եվ     այսպես,   երբ    որ   քուն    մտան   նրանք`

Վերջացավ    ընդմիշտ   ամեն   պարսավանք.

Այստեղ`   երգումն    էր    կապում   նրանց   սերտ,

Այնտեղ`   կապվեցին   նրանք   իրար   հետ:

Եվ   ապա   մի   վառ   ծաղկանոց   նրանք

Շինեցին   երկու   այդ   շիրմի   վրա.

Մի   ծաղկանոց,   որ   դարձավ   ուխտատեղ

Սիրահարների    խենթ   ու   խելահաղ:

Գալիս  էր   անտունն    ու   տանջվածն    անսեր,

Ու   սրտից    թափում    վշտերի   մի    բեռ,

Մինչև   որ   սիրտը    հագուրդ    չստանար:

 

 
بخش ۴۵ - وفات مجنون بر روضه لیلی

 

انگشت کش سخن سرایان

 

این قصه چنین برد به پایان

کان سوخته خرمن زمانه

 

شد خرمنی از سرشک دانه

دستاس فلک شکست خردش

 

چون خرد شکست باز بردش

زانحال که بود زارتر گشت

 

بی‌زورتر و نزارتر گشت

جانی ز قدم رسیده تا لب

 

روزی به ستم رسیده تا شب

نالنده ز روی دردناکی

 

آمد سوی آن عروس خاکی

در حلقه آن حظیره افتاد

 

کشتیش در آب تیره افتاد

غلطید چو مور خسته کرده

 

پیچید چو مار زخم خورده

بیتی دو سه زارزار برخواند

 

اشکی دو سه تلخ تلخ بفشاند

برداشت بسوی آسمان دست

 

انگشت گشاد و دیده بربست

کای خالق هرچه آفرید است

 

سوگند به هرچه برگزیداست

کز محنت خویش وارهانم

 

در حضرت یار خود رسانم

آزاد کنم ز سخت جانی

 

واباد کنم به سخت رانی

این گفت و نهاد بر زمین سر

 

وان تربت را گرفت در بر

چون تربت دوست در برآورد

 

ای دوست بگفت و جان برآورد

او نیز گذشت از این گذرگاه

 

وان کیست که نگذرد بر اینراه

راهیست عدم که هر چه هستند

 

از آفت قطع او نرستند

ریشی نه که غورگاه غم نیست

 

خاریده ناخن ستم نیست

ای چون خر آسیا کهن لنگ

 

کهتاب نو روی کهربا رنگ

دوری کن از این خراس گردان

 

کو دور شد از خلاص مردان

در خانه سیل ریز منشین

 

سیل آمد، سیل، خیز، منشین

تا پل نشکست بر تو گردون

 

زین پل به جهان جمازه بیرون

در خاک مپیچ کو غباریست

 

با طبع مساز کو شراریست

بر تارک قدر خویش نه پای

 

تا بر سر آسمان کنی جای

دایم به تو بر جهان نماند

 

آنرا مپرست کان نماند

مجنون ز جهان چو رخت بر بست

 

از سرزنش جهانیان رست

بر مهد عروس خوابنیده

 

خوابش بربود و بست دیده

ناسود درین سرای پر دود

 

چون خفت مع‌الغرامه آسود

افتاده بماند هم بر آن حال

 

یک ماه و شنیده‌ام که یک سال

وان یاوگیان رایگان گرد

 

پیرامن او گرفته ناورد

او خفته چو شاه در عماری

 

وایشان همه در یتاق داری

بر گرد حظیره خانه گردند

 

زان گور گه آشیانه گردند

از بیم درندگان چپ و راست

 

آمد شد خلق جمله برخاست

نظارگیی که دیدی از دور

 

شوریدن آن ددان چو زنبور

پنداشتی آن غریب خسته

 

آنجاست به رسم خود نشسته

وان تیغ زنان به قهرمانی

 

بر شاه کنند پاسبانی

آگاه نه زانکه شاه مرد است

 

بادش کمر و کلاه برداست

وان جیفه خون به خرج کرده

 

دری به غبار درج کرده

از زلزلهای دور افلاک

 

شد ریخته و فشانده بر خاک

در هیئت او ز هر نشانی

 

نامانده به جا جز استخوانی

زان گرگ سگان استخوانخوار

 

کسرا نه به استخوان او کار

چندان که ددان بدند بر جای

 

ننهاد در آن حرم کسی پای

مردم ز حفاظ با نصیب است

 

این مردمی از ددان غریب است

شد سال گذشته وان دد و دام

 

آواره شدند کام و ناکام

دوران چو طلسم گنج بربود

 

وان قفل خزینه بند فرسود

گستاخ روان آن گذرگاه

 

کردند درون آن حرم راه

دیدند فتاده مهربانی

 

مغزی شده مانده استخوانی

چون محرم دیده ساختندش

 

از راه وفا شناختندش

آوازه روانه شد به هر بوم

 

شد در عرب این فسانه معلوم

خویشان و گزیدگان و پاکان

 

جمع آمده جمله دردناکان

رفتند و در او نظاره کردند

 

تن خسته و جامه پاره کردند

وان کالبد گهر فشانده

 

همچون صدف سپید مانده

گرد صدفش چو در زدودند

 

بازش چو صدف عبیر سودند

او خود چو غبار مشگوش داشت

 

از نافه عشق بوی خوش داشت

در گریه شدند سوکواران

 

کردند بر او سرشک باران

شستند به آب دیده پاکش

 

دادند ز خاک هم به خاکش

پهلوگه دخمه را گشادند

 

در پهلوی لیلیش نهادند

خفتند به ناز تا قیامت

 

برخاست ز راهشان ملامت

بودند در این جهان به یک عهد

 

خفتند در آن جهان به یک مهد

کردند چنانکه داشت راهی

 

بر تربت هردو روضه گاهی

آن روضه که رشک بوستان بود

 

حاجتگه جمله دوستان بود

هرکه آمدی از غریب و رنجور

 

در حال شدی ز رنج و غم دور

زان روضه کسی جدا نگشتی

 

تا حاجت او روا نگشتی

 


Գրքի վերջաբանը հանուն Շիրվանշահի

 

Ով    շահ,    աշխարհի    տիրակալ   արքա,

Ոչ   թե   մի    շահ,   այլ   հազար   ու   բյուր   շահ.

Առաջին   Ջեմշիդ   ու   նվաճող   թագ,

Նման   չունեցող   երկրորդ   արեգակ.

Քեյքոբադի   պես   գեղեցկատիպար,

Օ¯,   դու   մեծ   խաքան   Աբուլ   Մուզա?ֆարը:

Օ¯   շահ  Ախսոթան - Քեյ-Խոսրով   երկրորդ.

Դու  բարձր   գագաթ,   չլինի   թող   որ

Կնիքից   քո   զերծ   ոչ   մի   թագավոր.

Այն   օր,   երբ  բախտի   աստղի   տակ   պայծառ

Կբարձրացնես   սեգ    ճակատը   քո  վառ,

Կզբաղվես   զվարճ,   ուրախ,    խնդալի

Եվ    կկարդաս    գիրքն    այս    սքանչելի,

Գիրքը - մտքերի    շքեղ   հարսնացուն,

Քեզ   կտա   թե    գանձ  ու   թե    նրբություն:

Թող   լինի    այնպես,    որ   հավանես    այս

Գիրքն   ու    հագցնես   գովեստներ    մետաքս,

Այսպիսի   խնդրում   քեզնից, - մեծալույս,     

Վարդատրություն,    իսկ   ինձանից - հույս:

Չնայած    մաքուր   սիրտն   ու   բախտը    գոհ

Դաստիարակներ    են     հանդիսանում    քո,

Բայց    աստծուն   կարոտ    Նիզամուց   անօգ

Թող   աշխարհն    իրա   ցանկություններին,

Քանզի   քեզ    հարկ   չէ   կառչել    աշխարհին.

Այն,    ինչ    արժան   է`    դրոշիդ    ներքո,

Ինքն   է    մտնում    սուրբ   շրջանակը   քո:

Առատաձեռն    ես   և     արդարադատ,

Չիք   վնաս`   եթե    ավելացնես    շատ:

Մի    թողնի   սանձը    այն     գործի    պահին,

Որ   օգտակար   է    քո   թագին,   գահին.

Այն,   ինչ    գցում   է   բիծ   քո    մեծության`

Հեռու   կաց,   թեկուզ   մեծ    գանձ    լինի   այն:

Անարժան   վարքին    հավան   մի°  կենար -

Քո    արքայական   գործում   մեծափառ.

Ներումն    խնդրող   թշնամու   վրան

Հույսդ   մի   դնիր,   և   քշիր    նրան:

Եղիր   համբերող,   եղիր    ահասաստ,

Գինի  խմիր,   բայց   միշտ   եղիր   զգաստ:

Թեև   քո   ձեռքը   ուժեղ  է,   անցունց,

Բայց   միշտ   օգնություն    խնդրիր    աստըծուց՚

Թեև    քո   միտքը    իմաստուն   է,   ժիր,

Բայց    ուրիշների    խորհուրդը   լսիր:

Տատանվողի   հետ    կռիվ  մի   գնա,

Որ   հատարանից    փողը    ճիշտ   դուրս   գա:

Հեռուայն   մարդուն   մի   լինի   ծանոթ,

Որը   մերթ    մեղմ   է    ու   մերթ    կրակոտ.

Որտեղ   էլ    լինես,   որտեղ   էլ   գնաս,

Մտածիր   թե   ոնց   պիտ    վեռադառնաս.

Թե   ինը   քայլով    գործդ    ավարտես,

Այնժամ    չպետք  է    տասը    քայլ   անես.

Արդար   դատ   փնտրող   մարդկանց   համար   դու -

Արդարի   լեզվով   միայն   համբավ    տուր:

Եղիր    խոսքիդ   տեր,   ազնիվ   ու  հաստատ,

Որ   պաշտպանյալը   հույս   դնի   վրադ.

Առանց    փորձելու   մարդուն   ժպտերես`

Ընկեր-բարեկամ    մի   դարձընի   քեզ.

Մի   հենվիր   ոմնի   խոստումի   վրան,

Մինչև   քո    սրտում   տեղ    գտնես    նրան,

Չնչին   թշնամուն`   չնչին   մի   սեպի,

Լոկ    փուշն  է   վանվում    սեփական    ճամփի:

Մարդկանց    այնպիսի   գաղտնիքներ   չասես,

Որ   հետո    դառնան  ու    վշտացնեն   քեզ:

Ում     հարվածում   ես`    ջախջախիր   իսպառ,

Ում   բարձրացնում   ես`   գետնովը   մի   տար.

Ամենից    շատ,   որ   փնտրում   ես   անվերջ.

Լոկ    բարի   համբավն    բնարիր   դրանց    մեջ.

Թույլին`    շտապով    դու    մի     սպանի,

Թեկուզ   և    նա    չար    մարդասպան   լինի:

Քեզ   բախտից    դռնից  - հեշտ   կտանեն   ներս

Իմ   առակները,    որ   ասում   եմ    քեզ:

Լսիր   ինձ   մի    պահ:   Ես,   վեհափառ   տեր,

Առիթ   եմ    փնտռում    քեզ   հետ    զրուցել.

Իսկ    թե    չես   ուզում`   ուրեմն     ապա

Իմ    խորհուրդների    կարիք   չես   զգա,

Զի   ունես   ձեռնակշրկ,   ձեռնարկ,    որից   որ

Առողջ   մտքեր   են   բխում   զորավոր.

Օղեղրահիդ   բախտ-անիվի    տակ

Թող   բարի    մարդկանց    աղոթքներն   հստակ

Հնչեն,   թև   նրանը   քեզ   ամեն   մի    ժամ

Օգնության    հասնեն`   ես   գոհ   կմնամ

Աստված,    շահից   այս   գեղեցկատիպար

Թաքցրու    խռովն   ու   աղետը   չար.

Ինչ    դուռ   էլ    թակի,   դուռը   բաց   արա,

Վարիր   ամեն   տեղ  -  ընթացքը   նրա.

Ինչպես   կա`   լինի   հաղթող,   վեհապանծ,

Թշնամիները`    հավետ    հաղթված:

Գիրքն   այս,   որ   ձոնված   է   նրա   անվան`

Երջանկություն   է    ցանկանում    միայն.

Ինչպես    իր    գահը   սկվեց    փառքով,

Վերջանա    նույնպես    փառքի     պսակով

 

Նիզամի

Թարգմանությունը، Մկրտիչ Խերունյանի և Սողոմոն Տարոնցու

 


بخش ۴۶ - ختم کتاب به نام شروانشاه

 

شاها ملکا جهان پناها

 

یک شاه نه بل هزار شاها

جمشید یکم به تخت‌گیری

 

خورشید دوم به بی‌نظیری

شروانشه کیقباد پیکر

 

خاقان کبیر ابوالمظفر

نی شروانشاه بل جهانشاه

 

کیخسرو ثانی اختسان شاه

ای ختم قران پادشاهی

 

بی‌خاتم تو مباد شاهی

روزی که به طالع مبارک

 

بیرون بری از سپهر تارک

مشغول شوی به شادمانی

 

وین نامه نغز را بخوانی

از پیکر این عروس فکری

 

گه گنج بری و گاه بکری

آن باد که در پسند کوشی

 

ز احسنت خودش پرند پوشی

در کردن این چنین تفضل

 

از تو کرم وز من تو کل

گرچه دل پاک و بخت فیروز

 

هستند تو را نصیحت آموز

زین ناصح نصرت آلهی

 

بشنو دو سه حرف صبحگاهی

بر کام جهان جهان بپرداز

 

کان به که تومانی از جهان باز

ملکی که سزای رایت تست

 

خود در حرم ولایت تست

داد و دهشت کران ندارد

 

گر بیش کنی زیان ندارد

کاریکه صلاح دولت تست

 

در جستن آن مکن عنان سست

از هرچه شکوه تو به رنج است

 

پردازش اگرچه کان و گنج است

موئی مپسند ناروائی

 

در رونق کار پادشائی

دشمن که به عذر شد زبانش

 

ایمن مشو وز در برانش

قادر شو و بردبار می‌باش

 

می می‌خور و هوشیار می‌باش

بازوی تو گرچه هست کاری

 

از عون خدای خواه یاری

رای تو اگرچه هست هشیار

 

رای دیگران ز دست مگذار

با هیچ دو دل مشو سوی حرب

 

تا سکه درست خیزد از ضرب

از صحبت آن کسی بپرهیز

 

کو باشد گاه نرم و گه تیز

هرجا که قدم نهی فراپیش

 

باز آمدن قدم بیندیش

تا کار به نه قدم برآید

 

گر ده نکنی به خرج شاید

مفرست پیام داد جویان

 

الا به زبان راست گویان

در قول چنان کن استواری

 

کایمن شود از تو زینهاری

کس را به خود از رخ گشوده

 

گستاخ مکن نیازموده

بر عهد کس اعتماد منمای

 

تا در دل خود نیابیش جای

مشمار عدوی خرد را خرد

 

خار از ره خود چنین توان برد

در گوش کسی میفکن آن راز

 

کازرده شوی ز گفتنش باز

آنرا که زنی ز بیخ بر کن

 

وآنرا که تو برکشی میفکن

از هرچه طلب کنی شب و روز

 

بیش از همه نیکنامی اندوز

بر کشتن آنکه با زبونیست

 

تعجیل مکن اگرچه خونیست

بر دوری کام خویش منگر

 

کاقبال تواش درآرد از در

زاینجمله فسانها که گویم

 

با تو به سخن بهانه جویم

گرنه دل تو جهان خداوند

 

محتاج نشد به جنس این پند

زانجا که تراست رهنمائی

 

ناید ز تو جز صواب رائی

درع تو به زیر چرخ گردان

 

بس باد دعای نیک مردان

حرز تو به وقت شادکامی

 

بس باشد همت نظامی

یارب ز جمال این جهاندار

 

آشوب و گزند را نهاندار

هر در که زند تو سازکارش

 

هرجا که رود تو باش یارش

بادا همه اولیاش منصور

 

و اعداش چنانکه هست مقهور

این نامه که نامدار وی باد

 

بر دولت وی خجسته پی باد

هم فاتحه‌ایش هست مسعود

 

هم عاقبتیش باد محمود

 

  

 

 

 

 

لیلی و مجنون -  نظامی  گنجوی

 


11:14 - 22/02/2018    /    համար : 578186    /    ցուցադրության քանակը : 1186